經興邦關 KINH HƯNG BANG QUAN
霧猿恨竹怨斜陽, Vụ viên hận trúc oán tà dương,
枕上繁花夜雨涼。 Chẩm thượng phồn hoa dạ vũ lương.
閱世老盆庚甲古, Duyệt thế lão bồn canh giáp cổ,
羊公湛湛斷人腸。 Dương công trạm trạm đoạn nhân trường !
*Chú thích :
- KINH HƯNG BANG QUAN 經興邦關 : QUAN là Quan ải, nên KINH HƯNG BANG QUAN là đi ngang qua cửa ải Hưng Bang.
- Vụ Viên 霧猿 :là con vượn trong sương mai. Theo thơ tả cảnh đẹp trong núi của Đào Hoằng Cảnh thời Nam Bắc Triều 南北朝 陶弘景 : Hiểu vụ tương yết, viên điểu loạn minh; Tịch nhật dục thốc, trầm lân cạnh diệu 曉霧將歇,猿鳥亂鳴;夕日欲頹,沉鱗競躍. Có nghĩa : Sương mai sắp tan, vượn chim cùng hót; Nắng chiều sắp tắt, muôn cá quẩy đuôi.
- Lão Bồn 老盆 : là Cái bồn già, ý chỉ Cái Bồn Tắm đã cũ. Theo Sách Lễ ký, chương thứ ba của sách Đại Học chép: Vua Thành Thang nhà Thương cho khắc vào bồn tắm câu “Cẩu Nhật tân, nhật nhật tân, hựu nhật tân 苟日新,日日新,又日新” (Để ngày mới, ngày ngày thêm mới, mỗi ngày một mới).
- Canh Giáp 庚甲 : là 2 ngôi của Thập Vị Thiên Can, thường dùng để chỉ niên đại, năm tháng.
- Dương Công 羊公 : là Ông già họ Dương, Chỉ Dương Hỗ 羊祜 đời Tấn Vũ Đế 晉武帝, thời Tây Tấn làm thái thú quận Tương Dương, rất thanh liêm. Có người biếu cá, không đừng được phải nhận, song treo cá lên mà không ăn. Người biếu cá lại đem cá biếu, ông chỉ chỗ cá treo, người đó xấu hổ ra về. Từ đó không ai dám quà cáp hối lộ. Ông mất, dân lập bia kỷ niệm, ai tới xem bia cũng phải nhỏ lệ, vì vậy, sử gọi bia này là Truỵ lệ bi (Bia rơi lệ).
* Nghĩa bài thơ :
Đi Ngang qua cửa ải Hưng Bang
Như con vượn hú lên buổi sáng hận rừng trúc và oán ánh nắng lúc chiều tàn. Đêm mưa gió lạnh chập chờn bên gối mộng phồn hoa, sáng ra nhìn chậu nước rửa mặt lại chạnh nhớ đến cái Lão Bồn có niên đại rất xưa (nhưng trên đó lại có câu "Cẩu nhựt Tân, nhựt nhựt tân, hựu nhật tân" của vua Thành Thang), lại chợt nhớ đến sự liêm khiết của Dương Công càng làm cho người ta thêm đứt ruột !
* Diễn Nôm :
KINH HƯNG BANG QUAN
Vượn sương hú trúc giận chiều buông,
Bên gối phồn hoa mưa lạnh suông.
Trải đời bồn cũ nhiều năm tháng,
Chợt nhớ Dương Công những đoạn trường !
Lục bát :
Bâng khuâng tiếng vượn sáng chiều,
Đêm mưa bên gối tiêu điều phồn hoa.
Bồn xưa năm tháng trôi qua,
Dương Công chợt nhớ xót xa đoạn trường !
Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm