Conòsse 'l Piemont

Cònosse 'l Piemont

Una region tra le dpì progredie d’Europa, che tuti ij dì a deuv fe ij cont con l’ineficiensa e la prevaricassion dlë stat italian.

Region la dpì ossidental d’Italia, ‘l Piemont a confin-a con la Fransa e la Svissera, oltre che con le region Liguria, Val d’Osta e Lombardia.

Ai pé dij mont, com’a dis ël so nom, ël Piemont a l’ha n’estension ëd 25.400 kmq, 2/3 di quai a son montagna ò colin-a.

Dpì davsin a Zurigh che a Roma, a Paris e Franchfort che a Napoli, a Londra che a Palèrmo, ‘l Piemont a l’è sempre stait, da la mira econòmica e coltural, part ëd l’Europa, prima ancora che part dl’Italia.

Na popolassion ëd 4.350.000 abitant, për metà consentrà ant la provinsa ‘d Turin.

A peu-prè quat milion a son ij piemontèis, o dissendent ëd piemontèis, ch’a vivo ant divèrsi pais dël mond: Fransa, Argentina,Stat Unì, Australia, ecc. Na forta emigrassion a l’è avusse ant ij primi agn ëd cost secol, quand la pression demografica, ant l’impossibilità ëd trovè sfogh ant l’industria, a l’ha possa tanta gent a sërchè ‘d travaj ant d’ j’autri pais.

L’emigrassion piemontèisa a l’è sempre staita n’emigrassion ëd travajeur an sèrcha ëd travaj: ant le cronache ëd mafia, an Italia e ant ël mond, a l’e mai trovasse un cognòm piemontèis.

Con dpì che ‘l 40% dla popolassion ativa, ampiegà ant l’industria, ‘l Piemont as treuva ancheuj tra le region europenghe le dpì svilupà da la mira econòmica.

L’industria mecanica, dont la FIAT a rapresenta l’espression la dpì voajanta, a l’è staita cola ch’a l’ha tirà ‘l rapid svilup econòmic ch’a l’ha caraterisà ‘l Piemont ant agn sinquanta e sessanta; ancheuj le spostament dij stabiliment industriaj vèrs l’Italia meridional e vers d’autri pais meno svilupà, a limita lë svilup ëd l’industria mecanica piemontèisa, con la pèrdita ëd post ëd travaj ch’a-i na ven.

D’autri setor produtiv a son ancheuj a la tren-a dlë svilup econòmich: la tessitura, l’abiliament, l’industria alimentar e enòlògica, l’agricoltura. Ant l’istess temp, ancheuj a son le divèrse provinse piemontèise che a dimostro ëd savèi marcè pi fort , rispet a Turin, sla strà dlë svilup econòmich; an efet, Turin a trubula a superè le conseguense d’un svilup trop rapid, tirà da n’industria che adess a varda da autre part.

Ël rapid svilup economich ëd coste desen-e d’agn, a l’ha avù come conseguensa na massissa imigrassion vers ël Piemont, da le region meridionaj d’Italia; ant l’istess temp a l’ha continoà a fortisse ël sentralism esasperà dle stat italian, che dcò an Piemont a l’è quasi sempre rapresentà da fonsionari meridionaj. Costi doj element, giutà da la tendenza dij piemontèis a cudì ‘l so travaj pitòst che sërchè ‘d vive con col ëd j’autri, a l’han avù come conseguensa che ‘l Piemont a l’è trovasse praticament sensa rappresentansa politica.

La lenga piemontèisa, diferenta da la lenga italian-a dpì ‘d lon ch’a l’è divèrsa da la lenga fransèisa, a l’è ancheuj an pericol dë sparì; esclodua da la scòla, da la television, dai giornaj, da j’ufissi publich, la lenga piemontèisa a l’è possa vèrs l’estinsion da un stat ch’as sent nen, e a l’è nen, espression dij piemontèis.

Lë svilup ëd l'Union Europenga a rapresenta ancheuj na grossa speransa 'd cambiament për tuti coj piemontèis ch'a veulo continoè a esse lor midem e che, arcordandse dla soa storia, as sento a tuti j'efet part d'un'Europa rispetosa ëd tute le colture e 'd tuti i pòpoj ch'a la compon-o.