Liber ëd ij proverbi

Capìtol 8

Ant cost capìtol i ancontroma la personificassion ëd la saviëssa. Ant ël capìtol 1 (20-33) la sviëssa a proclama sò valor e ant ël capìtol 3 (19-26) la sapiensa a l'é l'agent ëd la creassion. Costa sòrt ëd personificassion a treuva 'dcò d'esempi ant l'antica leteratura dël Vzin Orient. Tutun, in Proverbi 8, la Saviëssa a l'é nen na divinità tanme, pr' esempi, an Egit, ma a l'é presentà coma s'a fussa n'esse divin dotà 'd cossiensa, ma sèmper sogetà a Nosgnor. An efet, a l'é na personificassion ëd n'atribut ëd Nosgnor medèsim. A son tanti coj ch'a l'han arconossù ant la sapiensa ch'a parla ant cost capìtol-sì la person-a midèma 'd Gesù Crist. Costa relassion a fonsiona mach ant ël sens che Gesù a 'rvela la natura 'd Dé Pare, pròpi coma Proverbi a presenta la saviëssa coma n'atribut ëd Dé. Gesù a fortìss che la saviëssa 'd Nosgnor l'é ant Chiel medèsim (Maté 12:42) e ch'a l'ha 'n manera ùnica la conossensa 'd Dé (Maté 11:25-27). Gesù a l'ha fin-a personificà la saviëssa an manera ch'a smija lòn ch'a dis Proverbi (Maté 11:19). L'apòstol Pàul a vëd an Crist ël compiment dla saviëssa (Colossèis 1:15-20; 2:3), e a fortiss che Crist a l'é dventà nòstra saviëssa ant la crocifission (1 Corinti 1:24,30). A l'é parèj che costa personificassion an Proverbi an procura 'n sòlid fondament a n'arvelassion compagna dla saviëssa an Crist. Cost capìtol as dëslupa an tre part. Apress n'introdussion (1-3), la saviëssa a fà n'apel (4-5) e a dëspiega che chila a l'é nòbil, giusta e vera (6-9). Peuj a fa n'àutr apel (10) e a dëspiega përchè a l'àbia tant ëd valor (11-21). A la fin, chila a dis përchè ch'a sia vnùa prima dla creassion e ch'as arlegra dla creassion midèma (22-31), e sossì prima 'd terminé con un ters apel (32-36).

Provèrbi

8

L'apel ëd la saviëssa

¹L'eve nen sentù la ciamada ch'a fà la saviëssa e l'Inteligensa ch'a fà 'rsoné daspërtut soa vos? ²Vardela là an sij pòst elevà dacant le strà; a l'é piassasse pròpi a la crosiera dle vie. ³Vardela là a le pòrte dla sità e a l'intrada dij quarté, là ch'a dis a àuta vos: ⁴"I faso n'apel a tuti vojàutri, mia vos as adressa a tuta la gent, gnun-e 'cession. ⁵Ò vojàutri bonòmeri, àbie 'd bon sens^[1]!! E vojàutri folaton, amprende l'inteligensa^[2].

⁶Scoteme: lòn ch'i l'hai da dì a l'é dl'importansa pì granda; tut lòn ch'i diso a l'é giust^[3], ⁷përch' i diso mach la vrità e am vniria gnanc' an ment ëd ambrojeve. ⁸Tute le paròle 'd mia boca a son drite^[4]; a-i é gnente dë stòrt o 'd fàuss. ⁹Për coj ch'a l'han ëd cognission^[5] a son ëd paròle ciàire, e sclinte për coj ch'a veulo trové la conossensa. ¹⁰Avèj pì car mie istrussion pitòst che l'argent, e la saviëssa pitòst che l'òr zëcchin, ¹¹përchè la saviëssa a l'é pì pressiosa ch' ij rubin. A-i é gnente ch'iv peussa mai avejne l'anvìa ch'a-j sia paragonàbil. ¹²"Mi, la saviëssa, i stago 'nsema al Bon Sens e i sai 'ndova ch'a stan ëd cà la Conossensa e 'l Disserniment. ¹³Tuti coj ch'a l'han timor^[6] ëd Dé a l'han an òdio 'l mal. A l'é për lòn ch' i l'hai an òdio la superbia^[7] e l'arogansa, la corussion e la gramissia^[8].

¹⁴Bon sens e bon giudissi a son mie qualità, tanme a lo son la rason e la fòrsa. ¹⁵A l'é për mè mojen ch'ij rè a regno e che ij legislator a stabilisso lòn ch'a l'é giust. ¹⁶A l'é për mè mojen ch'ij governant a governo e il magistrat a giudico con giustissia. ¹⁷Mi i veulo bin a tuti coj ch'am veulo bin, e coj ch'am serco am trovran. ¹⁷Mi i l'hai 'd richësse e d'onor, ansema a prosperità e giustissia. ¹⁹Ij mè frut^[9] a son mej che l'òr, fin-a mej che l'òr zëchin, mia produssion^[10] a val da pì che l'argent soasì. ²⁰I marcio an sël senté dla dritura, an sla vìa dla giustissia. ²¹Coj ch'am veulo bin a 'rseivran n'ardità bondosa, i ampinirai soe cassafòrt.

²²Nosgnor a l'ha dame fòrma^[11] fin dal prinsipi, prima 'ncora ch'a s'ancaminèissa a creé^[12]. ²³A l'ha instalame^[13] da l'eternità, dal comensament, prima ch' ël mond a esistèissa. ²⁴I son nassùa prima ch'a-i fusso le profondità dj'océan, prim' ancora che le surgìss a gargojèisso d'eva. ²⁵I son nassùa prima che le montagne e le colin-e a seurtisso fòra, ²⁶prima che Nosgnor l'avèissa fàit ël mond e ij camp, o ch'a fussa seurtì fòra la prima póer midèma dla tèra. ²⁷Quand che Dé a l'ha stabilì ij cej, prima che Chiel a trassèissa l'orisont ëd dj'océan, i j'ero già là. ²⁸Già i esistìo prima che le nivole a fusso butà là 'n àut, prima ch' a fusso scavà bin ancreuse le surgiss. ²⁹I j'era già là prima ch' a fussa butà 'n lìmit ai mar përch' a 'ndèisso nen pì 'd dlà dij sò confin. Quand che Nosgnor a l'ha trassà le fondassion dla tèra ³⁰mi i j'ero l'architet ch'a-j stava a le còste. Mi i l'hai sèmper compiasuje e i l'hai mai chità d'arlegreme 'd Soa presensa. ³¹I j'ero pròpi contenta quand ch' ël mond a l'é stàit creà e i son arlegrame tant ëd l'umanità^[14].

³²Antlora, mè fieuj, steme bin a sente: a son beà coj ch' a séguito ij mé senté. ³³Scoté bin lòn ch'iv mostro, fé nen finta 'd gnente! ³⁴A son beà coj ch'a më scoto, coj che, dì apress dì, a vijo a mie pòrte, ch'a më speto, dacant a mia ca, ch' i na seurta! ³⁵A son beà përchè coj ch'am ancontro a trovo la vita e 'l favor ëd Nosgnor. ³⁶Contut, coj ch' al contrari a veulo nen ancontreme, a fan mach ëd mal a lor medèsim. Tuti coj ch'am veulo nen bin a-j pias la mòrt.

Nòte

1. O "buteve giudissi".

2. O "dovré 'n pò la testa".

3. O "I l'hai 'n ghignon ògni tromparìa", "la tromparìa am dà fastidi".

4. O "giuste".

5. O "disserniment".

6. O "timor reverensial".

7. O "l'orgheuj".

8. O "ch'a parlo an manera përversa".

9. O "cadò, argal".

10. O "mia archeujta".

    1. O "creame".

11. O "prima ch'a creèissa ògni d'àutra còsa". A l'é 'l "progèt" dla creassion midèma, ël sò criteri.

12. O "consacrame", "nominame.

13. O "con ij fieuj ëd l'òm".