Efesin

LItra a j'Efesin

Introdussion

Autor, data e pòst ëd composission. L’autor as identifica chiel medésim coma Pàul (1:1; 3:1; cfr. 3:7:13; 6:19-20). A-i son ëd studios ch’a diso che la mancansa ‘d salut përsonaj e che costa litra a smija tant a cola ai Colossèis a porta a dubité ch’a sia stàita scrita përdabon da l’apòstol Paul. Nopà, a l’é probabil ch’a sia na litra circolar, nen mach intèisa pr’ ij cristian d’Efeso ma da fé lese ‘dcò a d’àutre comunità. Pàul a peul avèjla scrita ant l’istess temp ëd Colossèis, visadì apopré ant l’ann 60 A. D. mentre ch’a l’era ancora an përzon a Roma (v. 3:1; 4:1; 6:20).

La sità d’Efeso. Efeso a l’era la sità pì d’importansa dl’Asia Minor ëd ponent (ancheuj an Turchia). A l’avìa un pòrt ch’as dovertava ant ël fium Cayster, ch’as campa ant l’Egeo. Dàit ch’a l’era ‘dcò ant la crusiera ‘d vie d’ communicasion comersiaj, Efeso a l’era ‘n sènter comersial ëd prim òrdin. Ij sò citadin a andasìo fier ëd sò grand tempi pagan dedicà a la dea roman-a Diana (Artemide an grech), cfr. At 19:23-31. Pàul a l’ha fàit d’Efeso un sènter d’evangelisassion për apopré tre agn e la sua cesa a l’é stàita flòrida për un pòch ëd temp, ma pì tard a l’ha avù dabzogn dj’amonission ëd Arvelassion 2:1-7.

Messagi teològich

A diferensa da j’àutre litre che Pàul a l’ha scrivù, la litra a j’Efesis a s’òcupa nen dj’eror o d’eresìe. Pàul a l’ha scrita për slarghé le prospetive dij sò letor, parèj ch’a comprendèisso mej le dimension dl’etern propòsit ëd grassia ‘d Nosgnor e a apresièisso j’àute finalità che Nosgnor a l’ha për Soa cesa. La litra a comensa con na sequensa dj’afermassion a propòsit dle benedission ëd Dé, andoa ch’a-i son ëdcò spatarà na granda varietà d’espression ch’arciamo l’atension a la sapiensa, pianificassion eterna e propòsit ëd Dé. Pàul a buta an evidensa ch’ i soma stàit salvà nen mach për nòstr benefissi personal, ma ‘dcò për porté làude e glòria a Dé. Ël pont pì àut dij propòsit ëd Dé, “quand che 'l temp adatt a fussa rivà” a l’é porté tut ant l’univers sota l’autorità dël Crist (1:10). A l’é d’importansa crusial ch’ij cristian as rendo cont ëd sòn, parèj, an 1:15-23 Pàul a suplica Nosgnor përchè lor a lo capìsso bin (n’àutra preghiera a l’é an 3:14-21). Dòp d’avèj spiegà lòn ch’a l’é la granda finalità dla cesa, Pàul a va anans e dëscriv coj ch’a son ij pass ch’a porto al compiment ëd lòn. An prim leugh, Nosgnor a l’ha arconcilia con chiel përson-e singole coma n’àt ëd grassia (2:1-10). An second leugh, Nosgnor a l’ha arconcilià coste person-e salvà an tra ‘d lor quand che ‘l Crist a l’ha abattù le bariere ch’a-j dividìa, për ël mojen ëd soa mòrt (2:11-22). Dé, contut, a l’ha fàit quaicòsa ch’a va fin-a pì anans che sòn: Chiel ha l’ha unì coste person-e arconcilià ant un ùnich còrp, la Cesa. Sto-sì a l’é un “misteri” ch’a l’era nen stàit ëspiegà fin-a al dì ch’a l’é stàit arvelà a Pàul (3:1-6). Adess Pàul a peul spieghé fin-a pì ciair lòn che Nosgnor a l’é proponusse con la Cesa, visadì esse ‘l mojen për “ fé conòsse Soa sapiensa an tut sò rich ësvarì a le potense e j'autorità ch'a stan ant le region dël cel” (3:7-13). A l’é ciair an st’arpetission ëd “region dël ciel” (1:3,20; 2:6; 3:10; 6:12) che l’esistensa cristian-a a sta nen mach al livel dla tèra, ma ch’a l’arsèiv significà dal cel, là ‘ndoa ‘l Crist a l’é esaltà a la drita ‘d Nosgnor (1:20). Malgré sòn, cola vita a l’é vivùa an sla tèra, andoa la vita pràtica ‘d minca dì dël cristian a séguita a realisé ij propòsit ëd Dé. Ël Signor montà an cel a l’ha dàit ëd “cadò” ai mèmber ëd soa cesa përchè lor a sio an condission ëd ministré l’ùn l’àutr e parèj a stimolé, mandé anans, d’unità e ‘d madurità (4:1-16). L’unità dla Cesa sota Crist coma sò cap a prefigura “l’arcapitolassion” final ëd “tut an Crist, tant lòn ch'a-i é ant ij cej, che lòn ch'a l'é an sla tèra” (1:10). La vita neuva ‘d purëssa e ‘d rispet a l’é butà an oposission con la vita veja sensa ‘l Crist (4:17-6:9). Coj ch’a son “fortificasse ant ël Signor” a peudo avèj vitòria an sël Malign ant ël grand combatiment spiritual, dzurtut pr’ ël podèj dla preghiera (6:10-20).