Articoli

1.1 ARTICOLI DETERMINATIVI

Non si usa di regola dinanzi agli aggettivi possessivi (mè, tò, sò, nostr, vostr; mia,, toe, etc.), mentre si usa sempre davanti agli aggettivi possessivi al maschile plurale (ij mè, ij tò, ij so, etc.) e davanti ai pronomi possessivi di ogni genere e numero.

Non si usa normalmente l’articolo davanti ai nomi di persona, di città, di mese, etc. Si usa, invece, al plurale, davanti a nomi indicanti gruppi di parentele o famiglie (cognomi, soprannomi), Es. ij Bré, ij Fërfoj.

1.2 ARTICOLI INDETERMINATIVI

Con la medesima applicazione degli articoli determinativi al singolare. Aggiungiamo qui la forma partitiva – che è la forma indefinita plurale dell’articolo indeterminativo o dell’aggettivo indefinito, ad es. A-i son ëd fieuj che a canto e ‘d fije che a balo (ci sono dei ragazzi che cantano e delle ragazze che ballano).

Esempi

L’ai, l’àmpole, l’ariondela, j’articiòch, la canamia, ij capej da prèive, le castagne ginge, la ciuciamèra, lë fnoj, ël granet, ël luvertin, ël marlipò, l’òrdi, la pimpinela, ël pnansëmmo, ij pòis, ij portugai, jë scarzeuj, lë s-ciapabarlet, lë siolòt, lë spagnolin, lë sparz, lë spinarat, j’urtije, l’uva, l’uva ramà.

Na basadòna, un boton d’or, un brossaj, un ciclamin, na freidolin-a, na giansanela, n’irios, un liri, un margritin gentil, un mughet, n’ortensia, na primavera, una reusa, una stèila alpin-a, në strassassach, na violëtta.

L'artìcol «ël» e l'ecession «'l»

Am pias arcordé che l'artìcol «ël» as peul ecessionalment riduve a «'l» mach ant ël còrp ëd la frase e dël discors e mach quand che a ven dòp na paròla che a finiss an vocal (esempi: ciama 'l fieul!; pijé 'l bicer, etc.). An gnun ëd j'àutri cas (ij poeta an serca ëd méter a peulo fé ecession!).

An prinsipi 'd frase e dòp ël pont, ël pont e vìrgola, ij doi pont a venta sempre dovré «ël» (esempi: ël caval ëd bronz e nen l’impronunsiàbil: 'l caval 'd brons). Ël motiv a l'é ciàir: dòp na paròla che a finiss an vocal la «ë» as pronunsia nen ëd pianta; mentre che ancomensand ël discors o dòp na paròla che a finiss an consonant la «ë» as pronunsia, e bin ciàira!