Bell palsy vs Stroke

เราเป็นแพทย์จะแยกอย่างไร ระหว่าง facial weakness กับ stroke ที่มีอาการทางใบหน้าด้วย

ในฐานะแพทย์ สิ่งที่คุณต้องแยกแยะให้ขาดคือ Upper Motor Neuron (UMN) vs Lower Motor Neuron (LMN) lesion ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการแยกระหว่าง Stroke และ Bell's palsy หรือรอยโรคที่เส้นประสาทคู่ที่ 7 โดยตรงครับ

ห2. อาการร่วมอื่น ๆ (Associated Symptoms)

นอกจากการดูใบหน้าแล้ว สัญญาณเตือน (Red Flags) ของ Stroke ที่ต้องประเมินทันทีคือ:

• Weakness/Numbness: มีอาการแขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียวกันร่วมด้วยหรือไม่

• Speech: พูดไม่ชัด (Dysarthria) หรือนึกคำพูดไม่ได้ (Aphasia)

• Vision: เห็นภาพซ้อน หรือมองเห็นภาพครึ่งซีกหายไป

• Coordination: เดินเซ ทรงตัวไม่อยู่ (บ่งบอกถึง Posterior circulation stroke)

1. การตรวจร่างกาย (Physical Exam Focus) 

สิ่งสำคัญคือการดู "Forehead Sparing" ดังนี้ครับ :

ลักษณะการอ่อนแรง
                                                Stroke (UMN lesion)                       Bell's palsy / LMN lesion
หน้าผาก (Forehead)              ยักคิ้วได้ปกติ (มี Forehead sparing)  ยักคิ้วไม่ได้ รอยย่นหน้าผากหายไป
การปิดตา (Eye closure)        ปิดตาได้สนิท หรือเกือบสนิท                 ปิดตาไม่สนิท (Lagophthalmos)
ร่องแก้ม (Nasolabial fold)     แบนราบหรือหายไป                              แบนราบหรือหายไป
มุมปาก (Angle of mouth)     ตก ยิ้มแล้วปากเบี้ยวไปด้านดี                  ตก ยิ้มแล้วปากเบี้ยวไปด้านดี

สรุป 

ยักคิ้วได้ ปิดตาได้ เป็น Stroke ส่วน Bell plasy ไม่ได้

ทำไม Stroke ถึงยักคิ้วได้?
ตอบ
เพราะกล้ามเนื้อหน้าผากส่วนบนได้รับการเลี้ยงจาก corticobulbar tract ทั้งสองข้าง (Bilateral innervation)
เมื่อเกิด Stroke ที่สมองข้างหนึ่ง อีกข้างจึงยังส่งสัญญาณมาช่วยได้ 
ส่วนใบหน้าท่อนล่าง รับสัญญาณจากสมองฝั่งตรงข้ามเพียงด้านเดียว (Contralateral innervation)
จึงเห็นอาการอ่อนแรงชัดเจน 

2. อาการร่วมอื่น ๆ (Associated Symptoms)

นอกจากการดูใบหน้าแล้ว สัญญาณเตือน (Red Flags) ของ Stroke ที่ต้องประเมินทันทีคือ:

• Weakness/Numbness: มีอาการแขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกเดียวกันร่วมด้วยหรือไม่

• Speech: พูดไม่ชัด (Dysarthria) หรือนึกคำพูดไม่ได้ (Aphasia)

• Vision: เห็นภาพซ้อน หรือมองเห็นภาพครึ่งซีกหายไป

• Coordination: เดินเซ ทรงตัวไม่อยู่ (บ่งบอกถึง Posterior circulation stroke)

3. ข้อควรระวัง (Caveats)

• Early Stage: ในช่วงนาทีแรก ๆ ของ Bell's palsy บางครั้งอาการที่หน้าผากอาจยังไม่ชัดเจนจนกว่าจะผ่านไป 24-48 ชั่วโมง

• Pontine Stroke: หากรอยโรคอยู่ที่ Brainstem (Pons) บริเวณ facial nucleus จะมีลักษณะอาการเหมือน LMN (คืออ่อนแรงทั้งหน้าซีกนั้น) แต่เรามักจะพบ "Crossed signs" เช่น หน้าเบี้ยวซ้าย แต่แขนขาอ่อนแรงขวา ร่วมกับอาการทาง Cranial nerves อื่น ๆ

สรุป Quick Screen

ถ้าคนไข้ยักคิ้วไม่ได้ (หลับตาไม่สนิท ย่นหน้าผากไม่ได้) -> ให้นึกถึง LMN (เช่น Bell's palsy)
ถ้าคนไข้ยักคิ้วได้ปกติ แต่ปากเบี้ยว -> ให้ Alert Fast Track Stroke ทันทีครับ