4 Alcoholic Polyneuropathy

4. โรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อมจากแอลกอฮอล์ (Alcoholic Polyneuropathy)

ภาวะนี้เป็นโรคแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยมากในผู้ติดสุราเรื้อรัง เกิดจากความเป็นพิษโดยตรงของแอลกอฮอล์ต่อเส้นประสาท ร่วมกับการขาดวิตามิน โดยเฉพาะ Vitamin B1 (Thiamine)
ลักษณะอาการ:
Sensory loss: เริ่มมีอาการชาหรือปวดแสบปวดร้อน (Burning pain) บริเวณปลายมือปลายเท้า
Glove and Stocking distribution: อาการชามักเริ่มที่ปลายเท้าทั้งสองข้างก่อน แล้วลามขึ้นมาถึงบริเวณเข่า จากนั้นจึงเริ่มมีอาการที่มือ
Motor weakness: หากเป็นมากจะเริ่มมีอาการอ่อนแรงของกล้ามเนื้อปลายมือปลายเท้า และกล้ามเนื้อฝ่อลีบ
การดำเนินโรค: มักจะเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป (Chronic progressive) และการฟื้นตัวจะช้ากว่าภาวะ Alcoholic Myopathy มาก

4. โรคเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อมจากแอลกอฮอล์ (Alcoholic Polyneuropathy)

เอทานอลส่งผลเสียต่อระบบประสาทส่วนปลายได้หลายรูปแบบ เช่น Symmetric Polyneuropathy (เส้นประสาทเสื่อมแบบสมมาตร), Autonomic Neuropathy (ระบบประสาทอัตโนมัติเสื่อม) และ Compression Mononeuropathies (เส้นประสาทถูกกดทับเฉพาะเส้น)

ลักษณะและพยาธิสภาพ

• อุบัติการณ์: พบได้ประมาณ 12.5% - 29.6% โดยพบในผู้ชายมากกว่าผู้หญิง

• กลไกการเกิดโรค: เกิดการเสื่อมของเยื่อหุ้มประสาท (Demyelination) ของแอกซอน (Axon) ทั้งเส้นประสาทนำเข้า (Afferent) และนำออก (Efferent)

• Dying-back Phenomenon: พยาธิสภาพจะเริ่มเสื่อมจากปลายประสาทเข้าหาตัวเซลล์ (Retrograde degeneration) ทำให้การดำเนินโรคเป็นไปอย่างช้าๆ และมีอาการแบบสมมาตร (Symmetrical) โดยมักเริ่มที่ขาเป็นอันดับแรก

อาการทางคลินิก

1. Sensory & Motor Symptoms:

   • มีอาการชา ปวด และรู้สึกแสบร้อน (Burning sensation)

   • ลักษณะการชาเป็นแบบ Glove and stocking distribution (ชาปลายมือและปลายเท้า)

   • เดินเซ (Ataxia) และกล้ามเนื้ออ่อนแรง

   • ตรวจร่างกายพบการลดลงของ Reflex (Tendon reflexes), การรับสัมผัส (Touch) และการรับความสั่นสะเทือน (Vibration)

   • ในระยะยาวจะพบกล้ามเนื้อฝ่อลีบ (Muscle atrophy)

2. Acute/Subacute Presentation: ในบางรายอาจมีอาการรุนแรงรวดเร็ว ซึ่งต้องวินิจฉัยแยกโรคจากกลุ่มอาการ Guillain-Barré Syndrome เนื่องจากมีอาการที่คล้ายคลึงกัน

ระบบประสาทอัตโนมัติเสื่อม (Autonomic Neuropathy)

เป็นภาวะที่พบได้บ่อยและอันตราย โดยแสดงอาการผ่าน 2 ระบบ:

• Sympathetic Overactivity: อาการที่พบบ่อยที่สุดคือ เหงื่อออกมากผิดปกติบริเวณฝ่ามือฝ่าเท้า และผิวหนังแดง

• Parasympathetic Depression: หัวใจเต้นช้าผิดปกติ, การตอบสนองของรูม่านตาผิดปกติ (Pupil reaction), หรือการเสื่อมสมรรถภาพทางเพศ (Erectile dysfunction)

• ความเสี่ยง: การเกิด Vagal Neuropathy (เส้นประสาทเวกัสเสื่อม) มีความสัมพันธ์อย่างมากกับการเพิ่มอัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วย

การวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัย:

• อาศัยประวัติการดื่มสุราเรื้อรังเป็นเวลานานร่วมกับการตรวจร่างกาย

• การตรวจทางไฟฟ้าวินิจฉัย (Electrophysiologic testing) เป็นหลัก

• การตรวจชิ้นเนื้อเส้นประสาท (Nerve biopsy) จะพบการเสื่อมของเยื่อหุ้มประสาทส่วนปลาย

การรักษา:

1. การหยุดดื่มสุรา: เพื่อหยุดยั้งการทำลายเส้นประสาทเพิ่มเติม

2. กายภาพบำบัด: เพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหวและป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อ

3. โภชนบำบัด: เน้นการเสริมวิตามินบี โดยเฉพาะ B1 (Thiamine)

4. การควบคุมอาการปวด: พิจารณาให้ยาเพื่อลดอาการปวดแสบร้อนประสาท เช่น:

   • Tricyclic Antidepressants (เช่น Amitriptyline)

   • Gabapentin

   • Mexiletine

หมายเหตุ: ภาวะนี้มีการพยากรณ์โรค (Prognosis) ที่ไม่ค่อยดีนัก การฟื้นตัวมักเป็นไปได้ยากและใช้เวลานานกว่าโรคกล้ามเนื้อ