Prawo islamskie (szariat) określiło warunki, które muszą zostać wypełnione, aby zakat stał się wymagalny. Te warunki zostały zidentyfikowane w celu udzielenia określonych ułatwień właścicielowi majątku, aby mógł zapłacić zakat dobrowolnie. W ten sposób, zakat osiąga szlachetne cele, dla których został ustanowiony. Te warunki to:
Pełna własność: całkowita własność oznacza, że właściciel posiada pełną moc dysponowania majątkiem, której nie mogą zakwestionować inni ludzie. Ponieważ zakat jest uznawany za rodzaj własności – w odniesieniu do odbiorcy, darczyńca musi posiadać go całkowicie na własność. A zatem, zakat nie jest należy od majątku, który jest dimar (nie jest w pełni własnością ze względu na nieznajomość jego lokalizacji lub brak możliwości dotarcia do niego). Niektórzy Towarzysze powiedzieli: „Zakat nie należy się od majątku dimar, ani od odroczonej kwoty wiana (albowiem kobieta nie może nim w danej chwili dysponować), ani od długu wymaganego od człowieka niewypłacalnego”. Aczkolwiek, jeśli taki rodzaj majątku przejdzie na całkowitą własność, zakat staje się od niego obowiązkowy tylko za jeden rok, niezależnie od tego, ile lat pozostawał on poza zasięgiem.
Przychód z majątku, rzeczywisty lub przewidywany: rzeczywisty przyrost majątku ma miejsce kiedy generuje on dochód, lub kiedy dochód przynosi handel (sprzedaż). Przyrost sugerowany implikuje, że pasywa majątku, takie jak złoto, srebro i waluty – wzrosną, jeśli zostaną wykorzystane w (staną się przedmiotem) handlu. Aczkolwiek zakat nie jest należy od majątku, który nie podlega rzeczywistemu lub przewidywanemu przychodowi.
Osiągnięcie nisabu - minimalnej ilości, wartości, od której należy się zakat: metoda obliczania nisabu jest stosowana względem gotówki, złota, srebra, towarów będących przedmiotem handlu, towarów spożywczych i bydła; zgodnie z hadisem Proroka: „Złoto nie podlega zakatowi, jeśli nie osiągnie (wartości) dwudziestu (20) dinarów”; kiedy osiąga tę wartość, połowa dinara musi zostać wypłacona jako zakat od złota. Podobnie, srebro nie podlega zakatowi, jeśli nie osiągnie (wartości) dwustu (200) dirhamów. Kiedy osiągnie tę wartość, pięć (5) dirhamów musi zostać wypłaconych jako zakat od niego”. W oparciu o ten hadis, nisab złota od którego należny jest zakat wynosi dwadzieścia dinarów (równowartość 85 gr.) dobrego jakościowo złota, zaś nisab srebra wynosi dwieście dirhamów (równowartość 595 gr.) dobrego jakościowo srebra.
Nisab towaru to kwota, której wartość stanowi 85 gr złota.
Zakat nie jest wymagany od innych rodzajów majątku, chyba że osiągną one nisab, który zostanie określony później. Zakat staje się wymagany, kiedy (wartość, ilość) osiąga nisabu lub go przekracza.
Zgodnie z uczonymi ze szkół hanafickiej i malikickiej, nisab jest obliczany na początku i na końcu każdego roku.
Jakikolwiek wzrost majątku po osiągnięciu przezeń nisabu w trakcie roku, musi zostać zaliczony do ogólnej kwoty od której oblicza się zakat. Ten pogląd uznawany jest za najłatwiejszy i najbardziej odpowiedni pośród innych poglądów uczonych, dlatego większość uczonych go podziela.
Zakat wymagany jest od czterech rzeczy:
Zboża i owoce (produkty rolne, płody ziemi): nisab wynosi pięć (5) awsuq - tzn. 618 kg 10 (dziesięć) % zakat wymagany jest od produktów, które rosną przy pomocy naturalnych metod nawadniania – deszczu, strumieni, rzek; 5 (pięć) % od tych, które wymagając sztucznego nawadniania (zakat jest mniejszy albowiem właściciel musi inwestować w nawadnianie uprawnych terenów).
[Koran 2:267:] {Wy, którzy wierzycie! Rozdawajcie z dobrych rzeczy, które zyskaliście, i z tego, co wyprowadziliśmy dla was z ziemi.};
[Koran 6:141] {On jest Tym, który sprawił, iż wyrosły ogrody mające drewniane kraty, nie mające ich; I drzewa palmy daktylowej, i zboża dające różne pożywienie , drzewa oliwne, i drzewa granatu, podobne do siebie i niepodobne. Jedzcie z ich owoców, Kiedy one owocują; I składajcie należną daninę w dniu żniwa; lecz nie bądźcie rozrzutni! Zaprawdę, On nie kocha rozrzutników!}
Złoto, srebro, pieniądze: złoto: nisab wynosi równowartość dwudziestu (20) dinarów lub 85 gr. - zakat = 2,5%; srebro: nisab wynosi pięć (5) ałsuq lub 595 gr., zakat = 2,5%; pieniądze: nisab wynosi równowartość 85 gr. złota lub 595 gr. srebra w danej walucie, zakat = 2,5 %.
Towary na sprzedaż: zakat płaci się od wartości towaru, kiedy osiągnie ona wymagalne minimum - nisab złota lub srebra; zakat wynosi 2,5 % wartości.
Zwierzęta hodowlane nie przeznaczone na sprzedaż; hodowane w celach reprodukcji, produkcji mleka, kiedy ich ilość osiąga minimalny poziom nisabu (od którego wymagany jest zakat): wielbłądy: nisab wynosi pięć (5) sztuk, zakat stanowi 1 owca; krowy: nisab wynosi trzydzieści (30) sztuk, zakat stanowi jednoroczne cielę; kozy i owce: nisab wynosi czterdzieści (40) sztuk, zakat stanowi jedna owca.
Współwłasność (chultah): chultah oznacza traktowanie majątku, którego właścicielami są dwie osoby lub więcej, jako majątku, którego właścicielem jest jedna osoba. To może być rezultatem jedności rodzaju i warunków, takich jak jedność pastwisk, miejsca nawadniającego i zagrody jeśli majątek stanowią owce, lub jedności zakresu odpowiedzialności i procedur w przypadku spółki. Mimo iż koncepcja chultah jest często stosowana odnośnie zakatu od bydła, niektórzy uczeni również stosują ją przy innych rodzajach majątku, takich jak rośliny uprawne, owoce i pieniądze. Zatem współwłasność jest traktowana jako ‘jedność’ stanowiąca ogólną sumę (kwotę, ilość) od której płacony jest zakat. Na przykład, stado z czterdziestu pięciu (45) owiec, którego właścicielami są trzy osoby, każdy włada piętnastoma (15) owcami, podlega zakatowi i należna jest od niego jedna owca, mimo iż traktując każdą z tych trzech osób odrębnie majątek żadnej z nich nie osiąga wymaganego nisabu – czterdziestu (40) owiec.
Zaspokojenie podstawowych potrzeb: rzeczy (majątek) będące własnością człowieka i przeznaczone na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb, takie jak domy, narzędzia pracy, maszyny przemysłowe, środki transportu i meble są wyłączone z zakatu. To samo dotyczy pieniędzy przeznaczonych na spłatę długów, ponieważ dłużnik potrzebuje tych pieniędzy dla siebie, aby uwolnić się od uwięzienia i poniżenia. To prowadzi do wniosku, że pieniądze, trzymane na zaspokojenie podstawowych potrzeb nie podlegają zakatowi.
Upływ roku: Majątek nie podlega zakatowi, dopóki nie upłynie pełen rok księżycowy od dnia kiedy osiągnął on (majątek) nisab. W sytuacji, kiedy budżet połączony jest z rokiem słonecznym, kalendarz słoneczny może zostać zastosowany pod warunkiem, że procent zakatu zostanie podniesiony do 2.577% zamiast 2.5%, aby zrekompensować różnicę pomiędzy tymi kalendarzami. Aczkolwiek, ten warunek nie dotyczy owoców i innych zbiorów. Kryterium przekazywania zakatu od tych dwóch rodzajów majątku jest wspomniane w Koranie: [6:141] {Jedzcie z ich owoców, Kiedy one owocują; I składajcie należną daninę w dniu żniwa; lecz nie bądźcie rozrzutni! Zaprawdę, On nie kocha rozrzutników!} Zgodnie z tym, większość uczonych uzgodniła, że upływ pełnego roku nie jest konieczny w celu zapłaty zakat od minerałów i wydobytych skarbów.
Zakaz podwójnej płatności zakatu w tym samym roku: Kiedy zakat od majątku zostaje wypłacony, zwalnia on właściciela z obowiązku, nawet jeśli majątek zostaje później zamieniony na inny rodzaj majątku niż ten, od którego został zapłacony zakat. Na przykład, kiedy sprzedane zostaną zbiory lub bydło, a zatem zostaną zamienione na pieniądze, ten nowy rodzaj majątku nie podlega zakatowi w tym samym roku, w którym zakat został wypłacony od poprzedniego rodzaju majątku. Taka praktyka prowadziłaby do ponownej wypłaty zakatu, czemu zaprzecza hadis Proroka, w którym on stwierdził: „Zakat się nie powtarza”.
Zakat NIE jest wymagany od majątku publicznego, donacji i mienia charytatywnego: zakat nie jest wymagany od majątku publicznego, ponieważ jest to majątek społeczny, będący własnością wszystkich członków danej społeczności, w tym i ubogich. Podobnie zakat nie jest wymagany od donacji oraz pieniędzy przeznaczonych na cele charytatywne, takich jak organizacje i fundusze charytatywne, jeśli nie należą do określonego właściciela.