Snjóþungi og ...

Siglufjörður er ekki bara þekktur fyrir síldarsöguna, heldur einnig fyrir að vera ein af snjóþyngstu byggðum Íslands.
Í minningum mínum frá barnæsku og unglingsárum, er manni sérstaklega minnisstæð erfið vetrartímabil með mikilli norðan stórhríð sem skapaði gríðarlega snjóþyngd og mikla einangrun með vegleysu og snjóflóðahættu. Verst voru líklega tímabil þar sem fleiri vikna stórhríð fór samhliða með hafís sem fyllti fjörðinn.

Ekkert komst úr eða í bæinn í kannski tvær vikur og krafturinn í norðaáttinni er gríðarlegur, eins og sést á þessari ljósmynd frá 1982.

Gatan hækkaði verulega og fólk fór t.d. inn í og niður í snjógöng og nuddaði hretið af útstillingar rúðunni í Nýja Bíó, til að sjá hvað væri í boði þessa vikuna. Hillurnar í matvörubúðum fjarðarins göptu tómar eins og í rússneskum kaupfélögum og þá fór fólk að flykkjast niður í frystihólfin sín, sem það leigði í gamla góða Hrímnis frystihúsinu og grafa eftir frosnu slátri og öðru ætilegu góðgæti.

Eftir sem á leið, bættust við fleiri vandamál, eins og rafmagns- og olíuleysi og snjóflóð sem sló t.d. út hitaveitudælur, svo eitthvað sé nefnt.

Við skólakrakkarnir biðum af okkur óveðrið með spenningi, vitandi að okkar beið bæði gott skíðafæri og risastórir mjúkir skaflar að stökkva í frá húsþökum og hér var nú aldeilis hægt að byggja flott snjóhús og jafnvel líka að leika sér á stórum strönduðum ísjökum. Þegar það loksins stytti upp, þá var von okkar krakkana mikil um að fá kannski einn dag í skólafrí, með því að standa úti í frímínútum í snjósköflunum á Skólabalanum og syngja fyrir skólastjórann:

Meistari Hlöðver! Gefðu okkur frí. “myndasyrpa”

Séð norður Grundargötu. á horni Aðalgötu
Ljósmynd: Steingrímur Kristinsson  1966

Hafís og ísjakar

Þegar fjörðurinn fylltist af hafís minnist ég að því fylgdi oft mikill kuldi og í vetrarstillunni heyrðust einkennileg hljóð þegar jakarnir nudduðust saman og brutu jafnvel bryggjur. Strandaðir stórir ísjakar í Hvanneyrarkróknum urðu strax mikil leikvöllur fyrir krakkana úti í Bakka, sem jafnvel grófu fram bárujárns kajakana sína og sigldu kringum ísjakana um miðjan vetur. Við krakkarnir í suðurbænum fengum sjaldan til okkar svona stóra ísjaka.
Myndaalbúm 3. Hafís og ísjaka leikir

Ís og krap tímabil

Snjónum sem mokað var til hliðar við götur og torg, breyttist seinna meir í ís og krap. Göturnar voru vart aksturs eða gönguhæfar. Frosin djúp hjólspor voru eins járnbrautarteinar, erfitt að mætast og beygja upp úr þessum frosnu sporum. Um vorið bráðnaði þetta hægt og rólega, en vatnið komst ekki neitt, því allir götubrunnar voru undir klakalögðum götum. Í rauninni ekki mikið annað hægt að gera en koma með stórar vinnuvélar og hreinlega grafa upp götur og losna við ís og krap á vörubílspöllum sem sturtuðu þessum krapa vandræðum í sjóinn. Ekki af ástæðulausu að mikil vinna og fjármagn var lagt í steinsteyptar götur sem þoldu svona þung snjóruðningstæki.

Gamli malarvöllurinn og sjálft Ráðhústorgið eru ágætis dæmi um “snjógeymslu svæði”. Minnist knattspyrnu æfinga í ís krapadrulluleðjusvaði og þetta var alveg ferlegt tímabil fyrir mig sem markvörð. Mamma sat fyrir mér þegar ég kom heim og bannaði mér að koma inn í forstofu, rak mig beina leið niður í kjallara og þar var spúlað af manni versta drullan. En svona var lífið heima á Sigló og ég man ekki til þess að fólk hafi verið mikið að klaga og barma sér yfir þessu ástandi.

Myndaalbúm 4. Ís og krap dagar

Ísilagðar síma og rafmagnslínur slitnuðu og stóð þá faðir minn oft langar vaktir í vararafstöðinni.
Að lagfæra slitnar háspennulínur og berja ísilagða vírana, upp við Siglufjarðarskarð, beggja vegna, hlýtur að hafa verið gríðarlega erfið og hættuleg vinna.

Eftirminnileg snjóflóð fylgdu líka með snjóþyngdar vikum og vert að að minnast á að þrátt fyrir að hitaveita væri komin í öll hús og fólk losnaði þá við ofannefnd olíuvandræði. Þá féllu snjóflóð að mig minnir einu sinni eða tvisvar á dæluhús hitaveitunnar í Skútudal.
Man að faðir minn gat þá tengt aftur olíufýringuna heima á Hafnartúninu, held nú reyndar að margir bæjarbúar hafi verið búnir að losa sig við sína heima kyndiklefa.
Þetta var alveg ferlegt óvissu ástand og lagaðist ekki fyrr en byggð voru einhverskonar átta hyrnt kjarnorkubyrgi yfir dæluhúsin í Skútudal sem kljúfa snjóflóð sem þar falla.

Mér er einnig minnisstætt að æskuvinir mínir við Suðurgötuna fengu tvisvar á sig snjóflóð, flóðið fór bæði yfir og hreinlega í gegnum húsið, en guði sé lof urðu engin slys á fólki. Þessi fjölskylda flutti skömmu seinna til Vestmannaeyja og misstu hús þar í gosinu veturinn 1973.

Myndaalbúm 6. Vegavandræði og fl.

Það er merkilegt að hugsa til þess að Siglufjörður, þessi mikli og mikilvægi síldarbær, hafi ekki verið í vegasambandi við umheiminn fyrr en Skarðsvegurinn opnaði 1946. En ekki má gleyma að Skarðsvegurinn var yfirleitt lokaður vegna snjóþyngdar um 8 mánuði á ári.
Hálf óskiljanlegt hvernig jarðýtustjórar fóru að Því að finna veginn undir þessu snjófargani sem sést á myndunum hér undir.

Margir Siglfirðingar minnast eflaust vetrarferðalaga að sunnan og þeim kvíða sem því oft fylgdi um að komast síðustu 25 km frá Ketilás og heim á Sigló. Það var t.d. oft mjög erfitt að komast upp og niður gamla Mánárskriðuveginn.

Þessi vegarkafli er gott dæmi um að Vegagerðin var oft á tíðum ekki mikið að hlusta á viðvaranir staðar kunnugra um snjóalög o.fl.
Sú mikla umræða sem hefur skapast undanfarinn ár um ástandið á veginum um Almenninga vekur líka upp áminningar um að ýmsar aðrar hugmyndir voru mikið í umræðu á síðustu öld. Eins og t.d. vegur og göng frá Fljótum í Hólsdal.

Viðbót frá Steingrími: Varðandi "viðvaranir" hér ofar, vil ég segja frá að ungur verkfræðingur Vegagerðarinnar var sendur vestur á Sauðarnes (vita) til að ræða við þáverandi vitavörð Odd Oddsson (frá Siglunesi) Erindið var að fá upplýsingar um snjóalög með tilliti til væntanlegs Siglufjarðarvegar, í tengslum við Strákagöng sem þá voru komnar fastar ákvarðanir um að hefja borun ganganna. 

Oddur var fús til þeirra verka, en ég hafði áður flutt verkfræðinginn á trillu minni vestur til Sauðarnes, og þekkti Odd vel vegna margra ferða fyrir hann á milli Siglufjarðar og Suðarnesvitans. 

Ungi verkfræðingurinn eftir langan göngutúr með Oddi eftir ströndinni vestur að Máná, fór að öllu leiti að hugmyndum hans að væntanlegu vegsvæði.

teiknaði meðal annar heima  hjá Oddi á Sauðarnesi, uppkast samkvæmt ábendingum Odds. 

Veginn nokkru ofan við sjávarbakkann nánast bein þína að landi Mánár, þaðan þvert yfir Mánárlandið, með stutta brú eð svert rör og mokað yfir ársprænu sem þar var. Alls ekki upp Mánarskriðurnar, sem oftar en ekki voru snjómiklar um vetur.

Allir vita að hinir "alvitru" fyrir sunnan lögðu veginn í löngum krók inn í "Mánárdalinn" sem enn er þar, og veginn upp hlíðina, Mánárskriður sem þeir neiddust síðar til að loka eftir að fyrsta hugmyndin (Odds) var framkvæmd og er þar enn. En vegurinn var um Mánárskriður var mjög erfitt að moka um vetur, sem og vegna annarar umferðar, hálku og hættu á slysum.
---------------------------------------------------------------

Að lokum

Annað frægt og kostnaðarsamt dæmi um mikilvægi þess að hlusta á viðvaranir staða íbúa um snjóþunga, kemur úr sögunni þegar stálgrindar Mjölhúsið stóra var reist 1945. Þetta var á þeim tíma stærsta bygging Íslands og var upprunalega reist með tvískiptu burstarbæjarþaki. Húsið snýr á lengdina í austur/vestur, þvert á norðanáttina og er svo stórt að það breytti veðurfarinu á eyrinni. Burstaþakið safnaði að sjálfsögðu í sig svo miklum snjó að það hrundi sinn fyrsta vetur, undan sögufrægum snjóþunga Siglufjarðar.