Um gleði á vökunóttum

(ATH. Sjá einnig afmorskvæði, sagnadansa, Hundraðvísnabók Vedels, vikivakakvæði, vikivakaleiki, formúluvísur/keðjukvæði, grýlukvæði, jóladansa og önnur danskvæði)

1. Gleði 

Gleði hét sú samkoma á svokölluðum vökunóttum (lat. vigilia) fyrir og eftir siðaskiptin þar sem menn og konur lyftu sér upp, kváðu kvæði og stigu kvæðadansleiki. Var gleði oftast viðhöfð nóttina fyrir stórhátíðir kaþólsku kirkjunnar sem oftast voru helgaðar dýrlingum hennar líkt og enn tíðkast á Ólavsøku í Færeyjum (á Íslandi: Þorláksmessa, Jónsmessa, Ólafsmessa ofl.). Gleðin hefur lifað talsvert eftir siðaskiptin og hefur síðasta gleðin verið haldin hérlendis um aldamótin 1800. Öllum heimildum ber saman um að kvæðasöngur hafi verið mikilvægur þáttur í gleðinni.

Til eru mjög fornar ritheimildir um dansiðkun á Íslandi. Ásamt lýsingum um dansiðkun í lausamálsbókmenntum miðalda á borð við biskupasögur og Sturlungu (12. og 13. öld) er einnig hægt að finna vísbendingar um dansiðkun í bundnu máli, einkum í miðaldarímum. Beinar lýsingar á dansi (e. ballad dance) og vikivökum í gleðinni eru þó ekki að finna fyrr en á 17. öld og síðar. Elst þessara lýsinga má finna í Crymogeu Arngríms Jónssonar lærða (f. 1568. d. 1648) en þar lýsir hann dansleikjum aldarinnar á latínu. Nefnir hann tvenns konar „leikíþróttir" í gleðinni, annars vegar dans og hins vegar vikivaka.

1.1. Um dansinn í gleðinni

Dansinn í gleðinni á 17. öld hefur greinilega verið þrenns konar að ætt samkvæmt heimildum og honum skipt í dans (e. ballad dance), vikivaka og vikivakaleiki. 

1.1.1 Dans (e. ballad dance)

Samkvæmt heimildum Crymogeu hefur dans verið hringdans þar sem svokallaðir leiðarar kváðu kvæði á meðan fólkið dansaði í hringnum. Í Crymogeu virðist svo vera að fólkið hafi dansað þögult undir seiðandi söng leiðaranna en þeir hafa verið utan við hringinn og yfirleitt sungið saman einn til þrír (einn leiðari og tveir hjálparar sitthvoru megin við hann og kveðið undir). Þessi dans á rót sína í Frakklandi á miðöldum en breiðst síðar út um alla álfuna og notið mikilla vinsælda. Langlíklegast er að kvæðin við dansinn hafi verið sagnadansar þótt engar beinar heimildir styðji það nákvæmlega. Líklegt þykir að dansinn á Íslandi hafi verið sá sami og nú tíðkast í Færeyjum. Í Færeyjum tíðkast þó að leiðararnir (fær. skiparar) taki þátt í sjálfum hringnum.

1.1.2 Vikivaki

Honum er lýst með tvennum hætti í íslenskum samtímaheimildum, A og B:

A. Í vikivakanum virðist dansfólkið líklegast hafa kveðið eða sungið til skiptis og hreyft sig í hringdansi þar til allir dansiðkendur höfðu lokið við kvæðin sín. Þessum dönsum hafa líklega fylgt svokölluð vikivakakvæði, þar sem karl og kona fluttu vísur til skiptis. Samkvæmt nafnlausri frásögn frá 17. eða 18. öld virðist hafa verið um sérstaka karl- og kvenvikivaka að ræða, líkt og karladansa og kvennadansa. 

B. Heimildir nefna einnig aðra gerð vikivaka þar sem karl og kona haldast í hendur og syngja hvort til annars án þess að færa sig úr grunnstöðu sinni, þótt ýmsar hreyfingar hafi komið við sögu, svo sem skref fram og aftur og jafnvel hreyfingar af því tagi sem lýst er í eftirfarandi vikivakakvæði (Jón Samsonarson 1964):

„Þegar í vikivaka/

vil eg sprundin taka, /

öxlum gjöra að aka /

og víkja sér til baka.“

Af þessu má því ráða að vikivaki hafi í grundvallaratriðum verið dansform sem fól í sér samspil karls og konu sem hefur eflaust ekki skipt eins miklu máli og í fyrrnefndri tegund, þ.e. dansinum (e. ballad dance).

1.1.3 Vikivakaleikir

1.2 Kveðskapurinn í gleðinni

1.2.1 Sagnadans

1.2.2 Vikivakakvæði

Þessi kvæðategund er upprunalega runnin frá mið-enskum „carols" að bragformi en efnislega eru kvæðin alíslensk og fjalla um innlent efni. Þá hafa vikivakakvæðin tekið upp íslenska stuðlasetningu eins og rímurnar en ólíkt sagnadönsum. Öll vikivakakvæði hafa viðlag sem rímar við sjálf erindin og er það einnig ólíkt sagnadönsum. Langflest vikivakakvæðin fjalla um ástir og samskipti kynjanna og eru oftast lýrísk. Það er þó alls ekki algilt þar sem mörg vikivakakvæði eru frásögulegs efnis. Mörg vikivakakvæði eru trúarlegs eðlis. 

1.2.3 Vikivakaleikir

1.2.4 Rímur

Í rímum á elsta skeiði (um 1350) má víða lesa í mansöngvunum af munni rímnaskáldsins (sérstök formálserindi undan hverri rímu) að rímurnar hafa verið brúkaðar við dans.

1.2.5 Annar kveðskapur

3. Heimildir um gleðileiki á vökunóttum

Í Crymogeu er gleðinni lýst á eftirfarandi hátt:

„Leikíþróttir þar sem fremur kom til skemmtun en aflraunir voru kvæðadansleikir, svo sem dans og vikivaki. Dans nefni ég dansleik sem framfer við staðbundinn samkveðskap og hefur kvæðið eða vísuna svo sem til að segja fyrir um hversu dansa skal. En einn kveður fyrir, tveir eða litlu fleiri kveða undir, allir aðrir dansa eftir hljóðfallinu eða hrynjandinni. Í vikivaka taka þátt karlar og konur sem ganga í dansinn á víxl og greinast að og skiptast með nokkrum hætti. Hvortveggja danstegundin virðist hafa nokkra hámótt af grískum dansleik, og að minnsta kosti er vikivaki ekki ólíkur hormos (hringdans) Spartverja, nema það væri í því að hér kveður hver eftir annan kvæði nokkurt með vissum hléum, erindishelminga sem teknir eru upp og kveðnir einum rómi af öllum hinum, en við lok einstakra erinda er skotið inn upphafi eða niðurlagi fyrsta erindis með nokkurs konar tvöföldun, stundum einnig án þess. Ef einhver vill telja fleiri tegundir dansleikja, verða þær þó hæglega heimfærðar til þessara. En ég tala einvörðungu um siðlega dansleiki."

Hér er greinilegt að einn eða fleiri kveða fyrir og aðrir taka undir í viðlagi í báðum danstegundum. Einu kvæðategundirnar af þessu tagi eru vikivakakvæðin, sagnadansar og sálmar með viðlögum. Sjá einnig Niðurraðan og undirvísan o.fl.

4. Hugtakanotkun orðsins vikivaki í seinni tíð

En orðið „vikivaki" hefur einnig verið þekkt á meðal þjóðarinnar sem „gleði" eða samkoma á vökunóttum þar sem komið er saman og dansað eða sungið. Upphaflega hafa slíkar gleðir líklega verið haldnar aðfaranótt stórhátíða í pápísku (t.d. aðfaranótt Jónsmessu, Þorláksmessu, Mikjálsmessu o.s.fr.). En í gegnum aldirnar hefur fólk lagt mismunandi merkingu í orðið „,vikivaki", hún greinilega tekur breytingum með tímanum, og fróðlegt er að rannsaka hugtakið í gegnum elstu ritaðar heimildir, bækur, tímarit og Segulbandasafn Árnastofnunar. Ritstjóri Sunnanfara flokkar t.d. man-langlokuna Hrannar sunna spök spöng sem vikivaka en hann var ortur af Pétri Jakobssyni sem uppi var á 18. öld (sjá Sunnanfara 1879  XIV, bl. 54). Jón Marteinsson stúdent (á lífi um 1750) tekur saman lista með kvæðum sem dansaðir voru í „vikivaka" og í þeim lista telur hann upp alls konar kvæði, t.d. hestavísur, langlokur, kvæði undir sálmabragarháttum og kvæði með viðlögum eftir nafngreind skáld.  Margrét Jónsdóttir  frá Árbæ í Holti (f. 1893. d. 1971) telur sagnadansinn Ása gekk um stræti vera „vikivakadans." Edda Emilsdóttir (f. 1931) rifjar upp „vikivakaflokk" sem hún varð vitni að á heimaslóðum sínum á Eskifirði og þar telur hún upp nokkur kvæði, Ég elska yður þér Íslands fjöll, Fósturjörðin fyrstasumardegi og Þú vorgyðja svífur, allt kvæði eftir þjóðþekkt skáld 19. aldar. Þar voru kvæðin dönsuð við færeyskan hringdans. Það er því greinilegt að „vikivakarnir" eru af afar fjölbreyttum toga samkvæmt síðari tíma mönnum. Í grófum dráttum sýnist mér niðurstaðan vera sú að fólk hér árum áður notaðist við alls konar kveðskap við dansinn og það þarf ekkert endilega að vera kvæði úr kvæðagreinum á borð við sagnadansa, vikivakakvæði eða vikivakaleiki. Ólafur Davíðsson fullyrðir eftirfarandi í vikivakaritgerð sinni um lögin sem varðveist hafa við vikivakana:

Vikivakakvæðin eru með svo margvíslegum bragarháttum, að valla er mögulegt, að Íslendingar hafi haft sitt lag við hvern bragarhátt, ekki meiri saungþjóð en þeir hafa verið; en væri svo, sem ótrúlegt er, að mörg vikivakalög hefðu verið til, þá er því sem næst ómögulegt, að þau væru öll liðin undir lok því fyrst og fremst er ekki svo lítið til af nótum í íslenzkum handritum og svo hefði eitthvað af lögunum átt að geymast á vörum þjóðarinnar; en nú er ekki til nema alls eitt vikivakalag, lagið við Hoffinskvæði. Eg gjöri mér í hugarlund, að menn hafi mælt kvæðin fram við raust á vikivökunum, eða ef til vill, haft einhverja lagnefnu, að sínu leyti eins og þegar gamlar kellingar raula Verónikukvæði, Vinaspegil eða eitthvað slíkt kvæði um þessar mundir, þótt kveðskapur þeirra megi valla heita saungur (Ólafur Davíðsson 1887, bls. 152). 

Hér telur Ólafur að varðveist hefur einungis eitt „vikivakalag" við Hoffinskvæði og líklegast er hann hér að vísa í lagið sem birtist á prenti hjá Bergreen en þar er talað um að lagið sé orðrétt vikivakalag (til eru að vísu tvö þjóðlög við Hoffinskvæði). Ólafur hefur líklega lítið sem ekkert rannsakað eða tekið saman lögin við vikivakana, sem hann hefur greinilega þekkt, þar sem honum þótti þau einfaldlega vera lagleysur og má „valla heita söngur." Þessi fullyrðing fellur því um sjálft sig hjá Ólafi því lagleysurnar voru og eru vikivakalög. Fjöldinn allur af þessum lagleysum sem Ólafur nefnir hafa varðveist við seinni tíma „vikivaka" eins og listinn hér að neðan ber glöggt vitni um. Gróflega talið eru lögin við vikivakana sem fundist hafa u.þ.b. 125, þar af 106 íslensk þjóðlög og 19 erlend lög. 

Listi yfir lögin við vikivakana

I. VIKIVAKAKVÆÐI

A. Úr þjóðlagasafni Bjarna Þorsteinssonar (1906–1909)

Bjarni Þorsteinsson hefur safnað nokkrum lögum við vikivakakvæðahætti án þess að gera sér grein fyrir því að þau séu í raun vikivakalög við vikivakakvæði. Þau eru:

1. Krummi krúnkar úti (bls. 510). Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti

2. Einsetumaður einu sinni (bls. 544)

3. Hjer er sagan harmakauna (bls. 546)

4. Ungbörnin syngja (bls. 564)

5. Undir bláum sólar sali (bls. 575)

6. Fuglinn í fjörunni (bls. 599)

7. Fuglinn í fjörunni (bls. 600)

8. Krummakvæði (bls. 601)

9. Krummi situr á kirkjuburst (602)

10. Sofðu ætíð sætan dúr (bls. 610)

11. Krumminn á skjánum (bls. 612)

Að auki:

1. (Fuglinn í fjörunni) (bls. 588)

2. (Hjer er fækkað hófaljóni) (bls. 591)

Í tímaritinu Húnavöku er sagt að lögin við bragarhátt á borð við Gortaraljóð séu vikivakalög. Höfundur er Lúðvík R. Kemp. Sjá https://timarit.is/page/6922420?iabr=on#page/n91/mode/2up/search/vikivakalagi

Um lög og tóna eftir Jón Ólafsson frá Grunnavík:

„Dansandi og spilandi, hoppandi og leikandi lög sem spila sig með ítrekuðum klifunum hærra og hærra upp, þó þau fari nokkuð niður á millum, en eins og sæki í sig jafnótt meira og meira, heyra dönsum helzt til og leikaraskap. So eru öll vikivakakvæði og því betri sem fleiri eru hendingar, so sem. 36 eður 44. Til dæmis: Meyjar báðu mig til leiks eg gengi. Item Dínus spjald sem ekkert viðkvæði ítrekar.

Marchar, sem Printz Evgenii March og Studenter March og Granader March (þó hann sé styttri), heyrir til með sínum rep(et)itionibus eður dacapo. Hér til heyrir Dínus spjald sokallað; helzt ef efnið er um nokkuð líflegt og leikandi.

Cantillions og ariur sumar eru nógu þankafullar, sem hálf stúrandi og sturlaðar; en sumar langar ariur eru oft gleðilegri.

En aftur að hverfa til íslenzkra. Kvæði eiga því að vera erindalöng, að þau verði dönsuð, sem víkivakakvæðin. Skafarabálkslag Jóns Eggertssonar og Skoðunarspegils eru sömuleiðis danslög og ei sízt langlokur allar, Dínus spjald, tröllaslagur (sem so kallast) og þvílíkt fleiri toginleit kvæði. Eins þó ei séu nema áttköfluð, eins og þetta: Furðu hárri fjalls á brekku / frú Venus með boga stóð etc. Á þó að laga lagið eftir efninu altíð."

Hér að neðan má finna lista yfir vel valda vikivaka:

I. VIKIVAKAKVÆÐI OG KVÆÐI UNDIR VIKIVAKAKVÆÐAHÁTTUM

A. Vikivakakvæði með íslenskum þjóðlögum og lagboðum:

1. Áradalsóður - Upphaf: „Væri ég einn sauðurinn í hlíðum/ skyldi ég renna í Áradal." Eftir Jón lærða Guðmundsson (f. 1574. d. 1658). Íslenskt þjóðlag hefur varðveist við kvæðið norður á Ströndum.

2. Barbörukvæði - Upphaf: „Dyspoteus hét drengurinn heiðinn". Höf. ókunnur. Sjá einnig helgikvæði og íslensk söguljóð

3. Dæmisaga um leonið, úlfinn og refinn - Upphaf: „Eptirdæmið eina/ eg færi til greina." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688)

4. Ekkjukvæði - Upphaf: „Utanlands í einum bý". Mjög fornt ekkjukvæði frá miðöldum. Höf. ókunnur.

5. Fara börnin fram á pallinn - Upphaf: „Fara börnin fram á pallinn,/ fella þau niður pípudallinn." Sjá grýlukvæði

6. Fuglinn í fjörunni hann heitir már - Upphaf: „Fuglinn í fjörunni/ hann heitir már." Upprunalega hefur kvæðið verið undir vikivakakvæðahætti. Sjá einnig dýravísur og barnagælur

7. Fuglskvæði úr Annálum - Upphaf: „Einsetumaður einu sinni". Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Með þekktari kvæðum eftir Guðmund Bergþórsson.

8. Gaman er að Gísla Víum - Upphaf: „Gaman er að Gísla Víum/ glampar hann eins og sól í skýjum." Eftir Pál Ólafsson (f. 1827. d. 1905)

9. Grýlukvæði - Upphaf: „Boli og Grýla brutust inn." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti og hefur því líklega verið dansað í gleðinni á vökunóttum. Ath. lagið er þó líklegast glatað þrátt fyrir mikla leit. Sjá grýlukvæði

10. Hafnarsæla - Upphaf: „Förum vér til gleði að ganga." Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768).

11. Hátíð fer að höndum ein - Upphaf: „Hátíð fer að höndum ein/ hana vér allir prýðum." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Erindi nr. 2 - 5 eru eftir Jóhannes úr Kötlum (f. 1899. d. 1972).

12. Heyr þú, sem huginn upplýsir - Upphaf: „Heyr þú, sem huginn upplýsir." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Bls. 260-261 í BÞ. Nr. 108 í Melódíu. Kvæði með viðlagi, vikivakakvæði og afmorskvæði. Þetta lag hefur líklega verið notað í gleðinni á vökunóttum en núna við þennan kristilega texta. Kvæðið ber einnig heitið Níunda söngvísa til Christum. Sjá einnig afmorskvæði

13. Hörmung mitt hjarta stangar - Upphaf: „Hörmung mitt hjarta stangar/ harmkvælið í sorg og neyð." Eftir Jón Þorsteinsson píslarvott (f. 1570. d. 1627)

14. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá einnig jólin, jóladansa og dýravísur

15. Krumminn á skjánum - Upphaf: „Krumminn á skjánum/ kallar hann inn." Þjóðkvæði. Höf. ókunnur. Sjá einnig barnagælur og dýravísur

16. Kvæði úr annálum - Upphaf: „Hver sem setur son guðs á." Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705)  

17. Kvæðið af rangláta riddaranum  - Upphaf: „Byrjar sögn um bóndann þann." Höf. ókunnur. Sjá einnig íslensk söguljóð

18. Kvæðið af stallinum kristí - Upphaf: „Nóttin var sú ágæt ein." Eftir síra Einar Sigurðsson í Heydölum (f. 1539. d. 1626). Þetta kvæði er í raun sálmur og barnagæla undir vikivakahætti. Sjá einnig jólin og jóladansa

19. Kvæðiskorn af þeim rúmlata ferða-Knút - Upphaf: „Kepptist við að koma í róm/ og kaupa sér þar helgidóm." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688) eða síra Guðmund Erlendsson (f. 1595. d. 1670).

20. Lákakvæði - Upphaf: „Hér er sagan harmakauna". Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Nokkur vikivakakvæði eru undir þessum hætti. Kvæðið var einnig sungið í tvísöng. Sjá einnig ýkjukvæði.

21. Lysthús-kvæði - Upphaf: „Undir bláum sólarsali." Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768) boðbera upplýsingarinnar.

22. Minningarkvæði um Jón Grímsson - Upphaf: „Nokkur ungdómsár fyrir elli/ ólst ég upp á Húsafelli." Eftir Bjarna Jónsson Borgfirðingaskáld (f. 1560. d. 1640)(lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

23. Sláttukvæði - Upphaf: „Af bónda einum byrjast kvæði." Eftir Jón Oddsson Hjaltalín (f. 1749. d. 1835). Kvæðið hefur ranglega verið eignað Hallgrími Péturssyni (f. 1614. d. 1674). Bragarháttur kvæðisins er vikivakakvæðaháttur, sá sami og við Lysthús-kvæði Eggerts Ólafssonar (f. 1726. d. 1768). Sjá einnig ýkjukvæði.

24. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá einnig dýravísur og barnagælur.

25. Sofðu ætíð sætan dúr - Upphaf: „Sofðu ætíð sætan dúr/ sorg þér renni brjósti úr." Barnagæla og vöggukvæði. Vísan er undir sama bragarhætti og Kvæðiskorn af þeim rúmlata ferða-Knút og fleiri vikivakakvæði.

26. Tittlings kvæði - Upphaf: „Tittlingur í mýri/ tínir berin blá." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði.

27. Tólfsonakvæði - Upphaf: „Fyrðum bæði og falda ungri gefni." Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Mörg vikivakakvæði og önnur gamankvæði eru undir þessum bragarhætti

28. Ungbörnin syngja - Upphaf: „Ungbörnin syngja/ upp á herrann Krist." Höf. ókunnur.

B. Vikivakakvæði sem hafa fallið í gleymsku en gamlir lagboðar hafa þó varðveist fyrir þessa bragarhætti sbr. kvæðin hér að ofan (í A.). Öll þessi vikivakakvæði birtust í Íslenzkum gátum, skemtunum, vikivökum og þulum Ólafs Davíðssonar:

1. Annað kvæðiskorn - Upphaf: „Þótt þú gangir á gólf með mér." ÍGSVÞ bls. 180 (Lagboði: Áradalsóður).

2. Annað vikivakakvæði - Upphaf: „Mitt er þetta þýðast þel." ÍGSVÞ bls. 173 (Lagboði: Hátíð fer að höndum ein).

3. Dansinn undir hlíða - Upphaf: „Gulllaðs þallir gamanið lengi." Vikivakakvæði varðveitt í handritinu JS 270 4to (Jón Samsonarson II 1964, bls. 87-88). Lagboðinn er íslenskt þjóðlag fenginn úr Sláttukvæði, gamankvæði með viðlagi eftir Jón Oddsson Hjaltalín (f. 1749. d. 1835) eða Hallgrím Pétursson (f. 1614. d. 1674). Þjóðlagið við Sláttukvæði varðveitti Kristrún Matthíasdóttir (f. 1923. d. 2011) frá Fossi í Hrunamannahreppi.

4. Ef vildi Friggjan elda ósa - Upphaf: „Ef vildi Friggjan elda ósa." ÍGSVÞ bls. 170-172 (Lagboði sem Krumminn á skjánum). 

5. Eitt kvæði - Upphaf: „Óskaferju auðs af sandi." ÍGSVÞ bls. 167-168 (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði). Þetta vikivakakvæði er meðal annars varðveitt í Kvæðabókinni úr Vigur sem séra Magnús Jónsson setti saman um miðja 17. öld.

6. Eitt kvæði - Upphaf: „Hér verður eitthvert æfintýr að rísa." ÍGSVÞ bls. 256 (Lagboði sem Tólfsonakvæði).

7. Eitt kvæði - Upphaf: „Leitar mín í ljóðum frekt." ÍGSVÞ bls. 265-266 (Lagboði: Brúðkaupskvæði).

8. Eitt kvæði - Upphaf: „Mistekst ei af réttum Suptúngs hátt." ÍGSVÞ bls. 169-170.(Lagboði sem Krumminn á skjánum). 

9. Eitt kvæði - Upphaf: „Ætla' eg réttan óðarfund." ÍGSVÞ bls. 281-282. (Lagboði: Lákakvæði).

10. Eitt sunnlenzkt vikivakakvæði - Upphaf: „Það er ekkert utan gleði/ ævinleg á sunnudagskvöld." ÍGSVÞ bls. 306-307. Úr fórum Gunnars Pálssonar djákna að Munkaþverá (f. 1714. d. 1791?). 

11. Eitt vikivakakvæði - Upphaf: „Margt trúi' eg hrelli mína önd." ÍGSVÞ bls. 157-158 (Lagboði: Kvæðiskorn af þeim rúmlata Ferða-Knút eða Sofðu ætíð sætan dúr).

12. Eitt vikivakakvæði - Upphaf: „Sé þín aldrei sæmdin lægð." ÍGSVÞ bls. 173 (Lagboði: Kvæðiskorn af þeim rúmlata Ferða-Knút eða Sofðu ætíð sætan dúr).

13. Enn eitt kvæðiskorn að kveða - Upphaf: „Hér er gott að dansa/ hér er stofan ný/ hún er öll tjölduð og þakin með blý." ÍGSVÞ bls. 179. (Lagboði: Krumminn á skjánum). 

14. Enn eitt lítið kvæðiskorn - Upphaf: „Fram út nausti fræða báturinn líði." ÍGSVÞ bls. 195 (Lagboði: þekktur).

15. Enn fimmta kvæðiskorn og hljóðar sem eftir fer - Upphaf: „Hvar hópur þriggja hölda er." ÍGSVÞ bls. 158-159 (Lagboði: Lákakvæði).

16. Enn sjötta kvæðiskorn til gamans - Upphaf: „Gríp ég það mér gengur best/ af göfugum Eddu-kvæðum." ÍGSVÞ bls. 207-208 (lagboði: Hátíð fer að höndum ein).

17. Heillaóskakvæði - Upphaf: „Skemmta vildi ég skýrri menja þöllu." ÍGSVÞ bls. 165-167 (Lagboði: Tólfsonakvæði). Kvæðið er varðveitt í skinnhandriti sem hefur safnmarkið hrs. Stochk. 22, 8, 58 bl. (Ólafur Davíðsson 1894:167) Bragarháttur kvæðisins er sá sami og við Tólfsonakvæði Guðmundar Bergþórssonar (f. 1657. d. 1705).

18. Hleiðólfs karfa' ég hrindi - Upphaf: „Hleiðólfs karfa' ég hrindi." (Lagboði: Smalaþula)

19. Karl og kerling - Upphaf: „Karl réð einn með kerling búa." Þetta kvæði er ýkjukvæði frá miðöldum. Í Niðurraðan og undirvísan hefur þetta kvæði fyrirsögnina „kallmanna vikivaki" Lagboðinn: Lysthús-kvæði. 

20. Kvæði Ólafs Egilssonar, að sögn 12 ára - Upphaf: „Mig hefir lítinn mansöngskeik." ÍGSVÞ bls. 213-214 (lagboði: Sláttukvæði o.fl.).

21. Kvæðiskorn - Upphaf: „Heilsugjöf og hamingjugæði." ÍGSVÞ bls. 180 (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

22. Rám og hás er röddin mín - Upphaf: „Mundi ég mörgu sinni."

23. Svo kveður úngur maður í gleðivöku til kvenna - Upphaf: „Suðrar nökkvann, súð þótt bíði." ÍGSVÞ bls. 215-216 (lagboði: Þekktur).

24. Þó fara skórnir hálfu ver - Upphaf: „Blakkt er traf á heila húsi." - (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

25. Þær halda mig þurrlegan - Upphaf: „Oftast róla eg einn í dansi". Kvæði og dansleikir II, bls. 126-126. (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

Þessi kvæði með viðlögum og stefum eru ekki undir vikivakakvæðaháttum en hafa líklegast verið sungin í gleðinni samhliða vikivakakvæðum:

1. Díakon - Upphaf: „Neðan úr Fjörðum flytur sig." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Lag fengið úr kvæðinu Um eptirlangan eilífs lífs eftir Jón Þorsteinsson píslarvott (f. 1570. d. 1627). 

2. Drykkjuspil - Upphaf: „Hýr gleður hug minn/ hásumartíð." Eftir síra Ólaf Jónsson frá Söndum (f. 1560. d. 1627). Textinn og þjóðlagið eru varðveitt í tónlistarhandritinu Melódíu. Sjá einnig drykkjuvísur.

1. Eitt kvæði - Upphaf: „Hugsa eg það hvern dag/ þá horfi eg veröld á." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688)

2. Eitt sinn fór ég yfir Rín - Upphaf: „Eitt sinn fór ég yfir Rín." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Textinn og þjóðlagið varðveitt í tónlistarhandritinu Melódíu.

3. Fyrsta iðrunarkvæði - Upphaf: „Sjálfur guð drottinn sannleikans." Eftir Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Einnig fyrirsögn: Nú byrjast kvæði af iðranaryfirbótinni sem eftir fylgir.

4. Gaumgæfið kristnir - Upphaf: „Gaumgæfið kristnir/ og gefið til hljóð." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Bæði lag og texti fenginn úr Kvæðabók síra Ólafs. 

5. Gloria tibi, Domine - Upphaf: „Guði sé heiður og eilíf þökk." Höf. ókunnur. Lagið er varðveitt í Hymnodiu Sacra, skrifað af Guðmundi Högnasyni í Vestmanneyjum árið 1742. Lagið er einnig notað við sálminn „Í dag er Kristur upprisinn" sem finna má í Grallaranum, þó aðeins öðruvísi. Sjá BÞ 1906-1909 bls. 434-435.

6. Heyr þú, sem huginn upplýsir - Upphaf: „Heyr þú, sem huginn upplýsir". Viðlag: „Og blíf hjá mér hinn blíði". Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Bls. 260-261 í BÞ. Nr. 108 í Melódíu. Kvæði með stefi og afmorskvæði. Þetta lag hefur líklega verið notað í gleðinni á vökunóttum en núna við þennan kristilega texta. Kvæðið ber einnig heitið Níunda söngvísa til Christum. Sjá einnig afmorskvæði

7. Kom þú, minn herra Kristur - Upphaf: „Kom þú, minn herra Kristur." Með tón sem „Hörmung mitt hjarta stangar." eftir Jón Þorsteinsson píslarvott (það kvæði er með viðlagi). Bragarhátturinn minnir á sagnadansinn sem ber heitið Kvæði af kóng Símoni. Sjá vikivakakvæði, vikivaka og sagnadansa

8. Um eptirlangan eilífs lífs - Upphaf: „Hjartans langan eg hef til þín." Eftir Jón Þorsteinsson píslarvott (f. 1527. d. 1627). Sálmur með bragarhætti sem líklega var notaður í gleðinni á vökunóttum

9. Vel ég þér ráðin vinsamlig - Upphaf: „Vel ég þér ráðin vinsamlig/ vin minn góður vakta þig." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627)

10. (Þegar minn dauði og dómur þinn) - Upphaf: „Þegar minn dauði og dómur þinn." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Þetta kvæði hefur að vísu sagnadansabragarhátt þar sem gert er ráð fyrir einhvers konar tveimur forsöngvurum þar sem síðari helmingur fyrra erindis er ávallt endurtekinn.

„Endurgerð" vikivakakvæði frá Bjarna Þorsteinssyni á Siglufirði

11. Cecilíu minni - Upphaf: „Sett hefur sjálfur drottinn/ Cecilía, þig blessuð." Höf. ókunnur. Lagið hefur glatast en Bjarni Þorsteinsson þjóðlagasafnari kemur með tillögu að lagi úr tónlistarhandritinu Hymnodiu Sacra. 

12. Eitt sinn á gólfi kveðið - Upphaf: „Þó að ég gangi á gólfið fram." Höf. ókunnur. Upprunalegt lag líklegast glatað en Bjarni Þorsteinsson kemur með tillögu að lagi í riti sínu Íslenzkum vikivakalögum og öðrum íslenzkum þjóðlögum (1929). Bjarni tekur fram að lagið sé fengið úr tónlistarhandritinu Hymnodiu Sacra, úr kvæði sem hefur upphafið „Upp líttu sál mín, og umsjá þig vel" eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627).

II. SAGNADANSAR

Sagnadansar varðveittir í munnlegri geymd á 20. öld með íslenskum þjóðlögum:

1. Kvæði af Ólafi liljurós - Upphaf: „Ólafur reið með björgum fram." (ÍFk. 1). Fjögur íslensk þjóðlög hafa varðveist við sagnadansinn.

2. Elenar ljóð - Upphaf: „Elen litla kvað svo hátt." (ÍFk. 2). Ekkert þjóðlag hefur varðveist við þennan sagnadans.

3. Gauta kvæði - Upphaf: „Gauti og hún Magnhild frú." (ÍFk. 3). Ekkert þjóðlag hefur varðveist við þetta kvæði beint en eitt þjóðlag við Draumkvæði hefur sömu kveðandi og þessi sagnadans.

4. Ríka álfs kvæði - Upphaf: „Eirík nefni eg kónginn þann." (ÍFk. 4)

5. Sætrölls kvæði - Upphaf: „Kóngurinn og drottningin/ á þann sunnudag." (ÍFk. 5)

6. Kaupmanna kvæði - Upphaf: „Lágu þeir í hafinu." (ÍFk. 6)

7. Hildibrands kvæði - Upphaf: „Hildibrand á sér systur í borg." (ÍFk. 7)

8. Kvæði af Stíg og Regisu - Upphaf: „Riddari Stígur fór á skóga." (ÍFk. 8)

9. Stafrós kvæði - Upphaf: „Salomon og Kári,/ þeir voru bræður báðir." (ÍFk. 9)

10. Kvæði af Sigmundi - Upphaf: „Sigmundur fyrir austan fold." (ÍFk. 10 og 69).

11. Stjúpmóðurkvæði - Upphaf: „Kóngurinn sigldi og meyjar bað" (ÍFk. 11).

12. Kvæði af Rögnvaldi og Gunnhildi - Upphaf: „Það var einn svo blíðan dag/ hún Gunnhildur öllum gjafir gaf." (ÍFk. 12)

13. Hörpukvæði - Upphaf: „Biðlar komu í jómfrúr garð." (ÍFk. 13)

14. Kvæði af Margrétu og Eilíf - Upphaf: „Viljið þér nokkuð hlýða mér/ á meðan eg segi frá." (ÍFk. 14). Bjarni Þorsteinsson þjóðlagasafnari kom með tillögu að lagboða fyrir kvæðið í Íslenzkum þjóðlögum sínum (1906-1909) á bls. 517-518. Sagnadaninn er einungis til í Færeyjum og á Íslandi. Til eru upptökur af Færeyingum syngja kvæðið en þó með öðru viðlagi (CCF 31). Lagboði sem passar við íslensku gerðina: Kvæði af greifa Gunelín.

15. Kvæði af vallara systrabana - Upphaf: „Þorkell átti sér dætur þrjár." (ÍFk. 15). Stundum einnig nefnt Systra þula.

16. Kvæði af Ribbaldi og Gullbrúnu - Upphaf: „Heyrðu það, Gullbrún fríða." (ÍFk. 16)

17. Sonarharmur - Upphaf: „Kóngurinn talar við son sinn góðan." (ÍFk. 17)

18. Kristínarkvæði - Upphaf: „Eg var skorinn í silki/ og í skarlats trey." (ÍFk. 18). Lagboði úr Th. Laub. Annar lagboði: Spaníaland og Mikligarð.

19. Kvæði af herra Birni og Kristínu - Upphaf: „Herra Pétur talar við skenkisveina sín." (ÍFk. 19)

20. Kvæði af herra Pétri og Ásbirni - Upphaf: „Herlegir sveinar,/ byggið vel frúr." (ÍFk. 20)

21. Bjarnarsona kvæði - Upphaf: „Herra Jón og Ragnfríður/ töluðu þau sér gaman." (ÍFk. 21). Elsta útgáfa sagnadansins er varðveitt í Kvæðabók séra Gissurar Sveinssonar (frá 1665). Dansinn fjallar um vígamál í Noregi á 12. öld. Sögusvið sagnadansins má finna í Böglungasögu sem er íslensk konungasaga frá 13. öld.

22. Kvæði af herra Pána - Upphaf: „Eiríkur ríður á hauginn upp/ hann talar við sína barma." (ÍFk. 22). Þjóðlag: Elsebeth Vestergaard frá Færeyjum (f. 1900).

23. Tristrams kvæði - Upphaf: „Tristram háði bardagann/ við heiðinn hund." (ÍFk. 23). Einn fegursti sagnadansinn að margra mati. Kvæðið var ort úr niðurlagi Tristrams sögu ok Ísöndar eftir bróður Róbert, þýdd á norræna tungu úr frönsku einhvern tímann á 13. öld að beiðni Hákonar Hákonarsonar Noregskonungs (1204-1263).

24. Málfríðar kvæði - Upphaf: „Kristín situr í Skáney." (ÍFk. 24)

25. Kvæði af Ingu lífstuttu - Upphaf: „Inga litla út í lönd." (ÍFk. 25). Þessi sagnadans er til í pappírshandritum frá 17. öld og 19. öld. Lag við þennan sagnadans er varðveitt í Svíþjóð.

26. Kvæði af herra kóng Símoni - Upphaf: „Standið upp, eðla hofmenn." (ÍFk. 26)

27. Kvæði af Magnúsi Jónssyni - Upphaf: „Viljið þið nökkuð hlýða mér/ um eina litla hríð." (ÍFk. 27) Þessi sagnadans er sá fyrsti sem síra Gissur Sveinsson skráir niður í kvæðabók sína. Kvæðið finnst hvergi annars staðar. Bjarni Þorsteinsson þjóðlagasafnari kom með tillögu að lagboða fyrir kvæðið í Íslenzkum þjóðlögum sínum (1906-1909) á bls. 514-515. Lag fyrir þennan bragarhátt hefur einnig varðveist í Melódíu.

28. Kvæði af Loga í Vallarhlíð - Upphaf: „Frúin situr í ríkinu/ sú kann margt að vinna." (ÍFk. 28). Af sumum er þessi sagnadans talinn einn sá fegursti á íslenskri tungu ásamt Tristranskvæði og Kvæði af Ólafi liljurós. Kvæðið er varðveitt heilt í tveimur pappírshandritum. Kvæðið hefur verið sungið af Þjóðdansafélagi Reykjavíkur frá árinu 2023 við færeyskt þjóðlag sem fengið er að láni úr kvæðinu Skrímslu.

29. Kvæði af herra Jóni og Ásbirni - Upphaf: „Herra Jón og Ásbjörn,/ þeir voru bræður." (ÍFk. 29)

30. Ebbadætrakvæði - Upphaf: „Ebbi sigldi í leiðangur/ konunginn að finna." (ÍFk. 30)

31. Kvæði af Knúti í Borg og Sveini kóngi - Upphaf: „Knútur er í borgunum." (ÍFk. 31)

32. Kvæði af skógarmanni og hans unnustu - Upphaf: „Upp í hæsta turni." (ÍFk. 32). Bjarni Þorsteinsson þjóðlagasafnari kom með tillögu að lagboða fyrir kvæðið í Íslenzkum þjóðlögum sínum (1906-1909) á bls. 518-519.

33. Magna dans - Upphaf: „Magni siglir um saltan sjá." (ÍFk. 33)

34. Ólöfar kvæði - Upphaf: „Kóngur reið með steini fram." (ÍFk. 34, 80). Til eru margar gerðir Ólöfar kvæðis sem bendir til þess að kvæðið hefur verið vinsælt.

35. Tófu kvæði - Upphaf: „Tófa situr inni." (ÍFk. 35). Lagboði við Tófu kvæði varðveittist munnlega á sunnanverðum Austfjörðum um miðja síðustu öld. Guðný Jónsdóttir frá Múla og Brynjúlfur Sigurðsson frá Starmýri í Álftafirði voru þau einu sem kunnu lag við Tófu kvæði. Nokkrir önnur kvæði eru varðveitt sem hafa sama viðlag.

36. Kvæði af Hringi kóngi og Alexander - Upphaf: „Hringur hét sá kóngurinn/ fyrir löndum réð." (ÍFk. 36)

37. Kvæði af Bóthildi - Upphaf: „Hvort eru þetta lúðralát" (ÍFk. 37)

38. Taflkvæði - Upphaf: „Það er svo fagurt um sumartíð" eða „Jómfrú situr í hægaloft." (ÍFk. 38). Þessi sagnadans hefur verið nokkuð vinsæll hér á landi og til í mörgum pappírshandritum.

39. Draumkvæði - Upphaf: „Fagurt syngur svanurinn/ um sumarlanga tíð." (ÍFk. 39). Draumkvæði var með allra vinsælustu sagnadönsum, varðveitt heilt í minnst 28 pappírshandritum og munnlega fram á þennan dag.

40. Marteinskviða - Upphaf: „Júngherra Marteinn/ spurði sveina sín." (ÍFk. 40)

41. Gunnbjarnar kvæði - Upphaf: „Gunnbjörn á Upplöndum/ hann hefir fengið pín." (ÍFk. 41). Þetta kvæði er oft sungið hjá Þjóðdansafélagi Reykjavíkur.

42. Vilhjálms kvæði - Upphaf: „Guttormur ríður sig/af þingunum heim." (ÍFk. 42)

43. Eiturbyrlunarkvæði - Upphaf: „Kristín átti syni þrjá,/ grætr hin bjarta bauga rist."  (ÍFk. 43)

44. Kvæði af Nikulási - Upphaf: „Árla myrgins klerkurinn söng." (ÍFk. 44)

45. Harmabótar kvæði - Upphaf: „Einum unna eg manninum." (ÍFk. 45). Þetta er einn örfárra sagnadansa sem fólk þekkir enn, nú yfirleitt sem kórverk sungið af Hamrahlíðarkórnum.

46. Systra kvæði - Upphaf: „Enginn maður það vissi." (Nr. ÍFk 46)

47. Þernukvæði - Upphaf: „Kristín unga klæðist með gull." (ÍFk. 47)

48. Kvæði af herra Birni og Ingigerði - Upphaf: „Herra Björn og Ingigerður/ töluðu þau sér gaman." (ÍFk. 48). Þessi sagnadans ber einnig heitið Elja kvæði. Kvæðið var vinsælt hér á landi alveg fram á miðja 19 öld. Bjarni Þorsteinsson þjóðlagasafnari kom með tillögu að lagboða fyrir kvæðið í Íslenzkum þjóðlögum sínum (1906-1909) á bls. 519.

49. Kvæði af Gunnari á Hlíðarenda - Upphaf: „Gunnar hét bóndi á Hlíðarenda." (ÍFk. 49). Lagið er samið af höfundi þessarar vefsíðu.

50. Óláfs vísur - Upphaf: „Ólafur kóngur Haraldsson/ hann gefi oss sigur og tíma." (ÍFk. 50)

51. Karlamagnúsarkvæði - Upphaf: „Drottningin stár undir loftsins sala." (ÍFk. 51). Til er einungis ein uppskrift af þessu handriti, í Kvæðabók Gissurar Sveinssonar frá árinu 1665.

52. Soffíukvæði - Upphaf: „Kóngurinn og Burtleifur, systrungar tveir." (ÍFk. 52)

53. Kvæði af Tófu og Suffaralín - Upphaf: „Valdimar í lundinum lætur gullið slá." (ÍFk. 53)

54. Kvæði af frúnni Kristínu - Upphaf: „Viljið þér nökkuð hlýða mér,/ meðan eg segi fram." (ÍFk. 54)

55. Kvæði af Kristínu og Ásbirni - Upphaf: „Kristín talar við móður sín." (Nr. 55)

56. Riddara kvæði - Upphaf: „Eg var úti snemma myrgins." (ÍFk. 56)

57. Þiðriks kvæði kóngs - Upphaf: „Ég sá standa í borgartúni/ eina frú." (ÍFk. 57)

58. Klerks kvæði - Upphaf: „Sá er einn klerkur í páfans borg." (ÍFk. 58)

59. Systkina kvæði - Upphaf: „Jómfrú gekk til brunna." (ÍFk. 59)

60. Ásu kvæði - Upphaf: „Ása gekk um stræti." (ÍFk. 60). Þessi sagnadans lifir enn á vörum fólks og íslenskt þjóðlag hefur varðveist við það.

61. Ásu dans - Upphaf: „Hann Gunnar á sér dætur tvær." (ÍFk. 61). Þessi sagnadans er til í mörgum útgáfum og hefur varðveist heilt í amk. 7 pappírshandritum. Auk þess eru brot úr kvæðinu í fjölmörgum handritum.

62. Þorkels kvæði Þrándarsonar - Upphaf: „Það er hann Þorkell Þrándarson." (ÍFk. 62)

63. Gunnlaugskvæði - Upphaf: „Hústrúin talar við sinn son." (ÍFk. 63)

64. Kvæði af Gunnlaugi og Sigurði - Upphaf: „Sigurður lendir skipunum/ við eina ey." (ÍFk. 64)

65. Bóthildar kvæði - Upphaf: „Býr einn bóndinn upp með á." (ÍFk. 65)

66. Ingu kvæði - Upphaf: „Ung var hún Inga,/ hún reið sig til þinga." (ÍFk. 66)

67. Kvæði af Elenu og Andrési Stígssyni - Upphaf: „Stoltsfrú Elena stóð undir loftsins sala." (ÍFk. 67)

68. Kvæði af Þorkeli og Margrétu - Upphaf: „Þorkell ríður sig undir ey." (ÍFk. 68). Þessi sagnadans hefur sama viðlag og Ásu kvæði (Nr. 60).

69. Sjá Kvæði af Sigmundi - Upphaf: „Sigmundur fyrir austan fold." (ÍFk. 10 og 69)

70. Kvæði af herra Jóni og Loga - Upphaf: „Bóndinn kemur af þingum heim." (ÍFk. 70). Þessi sagnadans barst seint til Íslands, mögulega í byrjun 19. aldar. Kona í Lapplandi, Svíþjóð, Allida Grönlund (f. 1895. d. 1972) varðveitti laglínu við þennan sagnadans með sama viðlagi og íslenska gerðin. Í Svíþjóð kallast sagnadansinn Jon å Lager, de tjänte i konungens gård.

71. Kvæði af frú Kristínu og herra Pétri - Upphaf: „Herra Pétr sat í Svíaríki." (ÍFk. 71)

72. Kvæði af  herra Pána og Gunnvöru - Upphaf: „Herra Páni lætur blanda/ mjöð og vín." (ÍFk. 72)

73. [Kóngurinn heldur brullaup sitt] - Upphaf: „Kóngurinn heldur brullaup sitt." (ÍFk. 73). Einungis eitt erindi varðveitt.

74. [Riddarinn reið með keldu]- Upphaf: „Riddarinn reið með keldu." (ÍFk. 74). Einungis eitt erindi varðveitt.

75. [Ríddu þig ekki fram á þann skóg] - Upphaf: „Ríddu þig ekki fram á þann skóg." (ÍFk. 75). Einungis eitt erindi varðveitt.

76. Samtal mæðgina - Upphaf: „„Því flóir blóð á sverði þín," (ÍFk. 76)

77. Kvæði af syndugri konu - Upphaf: „Ein sór fyrir sunnan." (ÍFk. 77)

78. Kvæði um sankti Hallvarð - Upphaf: „Vébjörn nefni ég bónda þann." (ÍFk. 78)

79. Kvæði af Imnari og Elínu - Upphaf: „Tvö vóru þau kóngabörn." (ÍFk. 79)

80. Sjá Ólöfar kvæði - Upphaf: „Kóngur reið með steini fram."  (ÍFk. 34, 80)

81. *Eyvindar ríma - Upphaf: „Drottningin í ríkinu/ digur var hún sem dýr." (ÍFk. 81)

82. *Þorgeirs rímur - Upphaf: „Margur hyggur sér til fjár,/ mun sá virðing þiggja." (ÍFk. 82)

83. Kára kvæði - Upphaf: „„Hvað gekkstu í myrgin," (ÍFk. 83)

84. Ísungs kvæði - Upphaf: „Það er fært í frásögn/ útí Fenedí." (ÍFk. 84)

85. Þjófa kvæði - Upphaf: „Steinfinnur og Stálir/ þeir voru þjófar báðir." (ÍFk. 85). Varðveist hefur íslenskt þjóðlag við bjagað erindi úr þessu kvæði. Erindið hefst svo „Átta eru krof á einni rá". Hildigunnur Valdimarsdóttir varðveitti þjóðlagið.

86. Konuríki - Upphaf: „Það var einn myrgin,/að haninn tók að gala." (ÍFk. 86). Konuríki þekkti Guðfinna Þorsteinsdóttir um miðja síðustu öld og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

87. Hústrúar kvæði - Upphaf: „Hústrú sat á bergi." (ÍFk. 87)

88. Kvæði af Loga Þórðarsyni - Upphaf: „Prestsdóttirin út í lönd." (ÍFk. 88)

89. Prestsdóttur kvæði - Upphaf: „Prestsdóttir í Óðalsey,/ hún er svo væn og rík." (ÍFk. 89)

90. [Hústrú situr og hátt hún kvað] - Upphaf: „Hústrú situr og hátt hún kvað." (ÍFk. 90). Einungis eitt erindi varðveitt.

91. Sekkjar kvæði - Upphaf: „„Hvar skal sekkurinn standa." (ÍFk. 91)

92. Hökulsmokkskvæði - Upphaf: „Einn bóndi bjó upp með á." (ÍFk. 92)

93. Giftingar hjal - Upphaf: „Dóttir spurði móður sín." (ÍFk. 93)

94. Konukaup - Upphaf: „Eitt sinn fundust þeir,/ Þorsteinn manni." (ÍFk. 94)

95. Kvæði af pilti og stúlku - Upphaf: „Vinnumaður og vinnukona/ töluðu sér til gamans." (ÍFk. 95)

96. Áls kvæði - Upphaf: „Þar bar til í Skáney." (ÍFk. 96)

97. *Gyrðils kvæði - Upphaf: „Gyrðir vaknar vesæll og aumur." (ÍFk. 97)

98. *Spélof - Upphaf: „Reið eg fyrir glugga, sá eg þar inn." (ÍFk. 98)

99. Skeggkarls kvæði - Upphaf: „Þylja vildi eg mansöng einn." (ÍFk. 99)

100. Kirkjuklerks kvæði - Upphaf: „Þar var einn kirkjuklerkur." (ÍFk. 100). Sagnadansinn þekkti Þorbjörg R. Pálsdóttir og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

101. *Osta kvæði - Upphaf: „Nokkur gildur bóndi bjó." (ÍFk. 101)

102. Kóngssona kvæði  - Upphaf: „Kóngurinn átti synina þrjá,/ –alvara í gamni–" (ÍFk. 102)

103. *Kvonbóna kvæði - Upphaf: „Gamall höldur í búi/ vill sér kvonfangs leita." (ÍFk. 103)

104. *Heimsku kvæði - Upphaf: „Það er fornt gamanspil." (ÍFk. 104)

105. Múks kvæði - Upphaf: „Múkurinn gekk um stræti." (ÍFk. 105)

106. [Sú er ein frúin út í lönd] - Upphaf: „Sú er ein frúin út í lönd." (ÍFk. 106). Einungis eitt erindi varðveitt.

107. [Eg var mig einn ungur mann] - Upphaf: „Eg var mig einn ungur mann." (ÍFk. 107). Einungis eitt erindi varðveitt.

108. Húfan dýra - Upphaf: „Eina húfu átti ég mér/ er hún í prjónabandi." (ÍFk. 108). Kvæðið ber einnig heitið Húfan dýra.

109. Skrifta kvæði - Upphaf: „Kerlingar kindin hún hoppaði svo hátt." (ÍFk. 109)

110. Drengsdilla - Upphaf: „Vel verði því auga blá." (ÍFk. 110)

111. Prestkonu kvæði - Upphaf: „Maður kemur ríðandi." (ÍFk. x). Yngsti sagnadansinn, nemur land hér líklega einhvern tímann snemma á 19. öld.

112. (Svíalín og  hrafninn - Upphaf: „Hrafninn flýgur um aftaninn." (DGF 60). Þessi sagnadans er í raun úr fenginn frá hinum danska Anders Sörensen Vedel sem tók saman danska sagnadansa í Hundraðvísnabók sína um miðja 16. öld.

Íslenskir fornir sálmar undir sagnadansabragarháttum:

13. Þegar minn dauði og dómur þinn - Upphaf: „Þegar minn dauði og dómur þinn/ dettur á mig, ó Jesú minn." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Kvæðið og lagið er varðveitt í tónlistarhandritinu Melódíu. Þetta kvæði hefur sagnadansabragarhátt þar sem gert er ráð fyrir einhvers konar tveimur forsöngvurum þar sem síðari helmingur fyrra erindis er ávallt endurtekinn.

Fornkvæði sem hafa að geyma frásagnarminni í anda sagnadansanna:

1. Eilífs kvæði - Upphaf: „Eilífur er sig gamall kall/ hann siglir suður með sandi." Mjög gamalt kvæði undir einhvers konar sámlahætti, líkist mjög sagnadansastíl.

2. Jófreys kvæði - Upphaf: „Það er nú kvæðið komið hér í bý/ um þau Jófrey og Ólöfu mey." Slitrur úr kvæðinu eru varðveittar í alls þremur íslenskum pappírshandritum. Kvæðið er upprunalega danskt, ort einhvern tímann á 15. eða 16. öld. Danska frumútgáfan er löngu glötuð. Þetta kvæði er einnig vel þekkt í Færeyjum og dansað enn þar á vikivökum. Þjóðlag við kvæðið var geymt á vörum fólks í Suðurey í Færeyjum.

III. GRÝLUKVÆÐI

Grýlukvæði undir sagnadansaháttum og vikivakakvæðaháttum með þjóðlögum:

1. Dúðadurtskvæði - Upphaf: „Hér er kominn Dúðadurtur/ digur bæði og hár." Eftir síra Hallgrím Eldjárnsson (f. 1723. d. 1779) prófast á Grenjaðarstað í Aðaldal. Sagnadansabragarháttur.

2. Fara börnin fram á pallinn - Upphaf: „Fara börnin fram á pallinn,/ fella þau niður pípudallinn." Kvæði undir vikivakakvæðahætti

3. Grýlukvæði - Upphaf: „Nú er á skemmtun/ skortur ei lítill." Eftir Björn Ólafsson (f. 1802. d. 1866) bónda á Hrollaugsstöðum í Hjaltastaðaþinghá. Bragarháttur kvæðisins er hið eldgamla fornyrðislag. Það að þjóðlag hafi fundist við umrætt kvæði undir fornyrðislagi á 20. öld. er einstakt. Lagið geymdist á vörum Guðmundar Þorsteinssonar frá Lundi. 

4. Grýlukvæði - Upphaf: „Hér er komin Grýla/ og gægist um hól." Eftir síra Guðmund Erlendsson (f. um 1595. d. 1670) á Felli í Sléttuhlíð. Þetta er elsta grýlukvæðið eftir nafngreindan höfund svo vitað sé. Sagnadansabragarháttur.

5. Grýlukvæði - Upphaf: „Ekki linnir ferðum um Fljótsdalinn enn." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Þetta er líklega langfrægasta grýlukvæðið. Sagnadansabragarháttur.

6. Grýlukvæði - Upphaf: „Boli og Grýla brutust inn." Þjóðkvæði. Kvæðið hefur líklega aldrei verið gefið út á prenti. Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti og hefur því kannski verið dansað í gleðinni á vökunóttum

7. Í Gilsbakkagilinu Grýla kerling býr - Upphaf: „Í Gilsbakkagilinu/ Grýla kerling býr." Þetta grýlukvæði er úr Hvítársíðu í Borgarfirði. Höfundur er Jón Eyjólfsson frá Rauðsgili í Hálsasveit. Hann bjó síðar á Kirkjubóli í Hvítársíðu.  Líklega með yngstu grýlukvæðum sem ort var á gamla mátann. Sagnadansabragarháttur.

8. Kom ég út og kerling leit ófrýna - Upphaf: „Kom ég út og kerling leit ófrýna." Eftir Hallgrím Jónsson Torlacius (f. 1680. d. 1736) skólameistara í Hólaskóla. Bragarháttur þessa grýlukvæðis er forn, einnig notaður við miklu eldra fornkvæði sem ber heitið Kvæði af svörtum riddara

9. Leppalúðakvæði - Upphaf: „Hér er kominn Leppalúði/ ljótur og grár." Höfundur óþekktur. Þetta virðist vera eina Leppalúðakvæðið sem geymdist enn á vörum fólks um miðja 20. öld þegar þjóðfræðingar Árnastofnunar söfnuðu þjóðfræðilegu efni og þjóðlögum. Sagnadansabragarháttur.

10. Skröggskvæði - Upphaf: „Eitt vil ég kvæði/ kveða til gamans hér." Stundum er þetta þjóðkvæði eignað Guðmundi Bergþórssyni (f. 1657. d. 1705). Lagið sem notað var við Skröggskvæði var einnig notað við önnur grýlukvæði, t.d. við Grýlukvæði eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619 d. 1670). Sagnadansabragarháttur.

Barnafæla undir sagnadansahætti:

1. Það var barn í dalnum - Upphaf: „Það var barn í dalnum." Þjóðkvæði, dragmælt. Sagnadansabragarháttur.

IV. VIKIVAKALEIKIR

Leikir sem líklega voru dansaðir í kringum Lönguföstu upprunalega:

1. Frísakvæði

2. Giptingahjal

3. Hoffinsleikur

VI. MAN-LANGLOKUR

Þessar langlokur voru vinsælar á 18. öld og voru ástaróður karla til kvenna og voru líklega sungnar/dansaðar á vökunóttum í vikivökunum:

1. Ala sólar blíð Bil - Upphaf: „Ala sólar blíð bil".

2. Áls ljóma - Upphaf: „Áls ljóma".

3. Ber eg móð - Upphaf: „Ber eg móð".

4. Bæti brag - Upphaf: „Bæti brag".

5. Danslilja - Upphaf: „Við í lund/ lund fögrum eina stund". Eftir Þorlák Þórarinsson (f. 1711. d. 1773). Sjá einnig vikivaka

6. Dínus spjallið  - Upphaf: „Hér skal pavis pinna". 

7. Drengurinn minn, minn - Upphaf: „Drengurinn minn, minn,/ mér lízt á hag þinn."

8. Drósardans - Upphaf: „Ljómar baugabrík". 

9. Drósin vísa, þýð þér - Upphaf: „Drósin vísa, þýð þér". 

10. Dægrastytting 1768 - Upphaf: „Fingra snjós". 

11. Foldin fríð í runni - Upphaf: „Foldin fríð í runni". 

12. Funa ægis fold blíð - Upphaf: „Funa ægis fold blíð". Eftir Benedikt Jónsson í Bjarnanesi

13. Gleður tíðum mjúk mær - Upphaf: „Gleður tíðum mjúk mær". 

14. Heyrði' eg hlátur og óra - Upphaf: „Heyrði' eg hlátur og óra". 

15. Hlés glóða - Upphaf: „Hlés glóða". 

16. Hrannar sunna spök söng - Upphaf: „Hrannar sunna spök söng". Eftir Pétur Jakobsson (f. um 1740. d. 1797). Sjá einnig ástarljóð, þulur, barnagælur og vikivaka

17. Ítrust Nistis Nanna - Upphaf: „Ítrust Nistis Nanna". 

18. Jómfrú blómleg mjög mæt - Upphaf: „Jómfrú blómleg mjög mæt / motursfitin ágæt". Íslenskt þjóðkvæði. Þjóðlag af vörum Stefaníu Sigurðardóttur. Stefanía raular þuluna líkt og var gert með Hrannar sunna spök spöng. Sjá þjóðsagnasafn Sigfúsar Sigfússonar. Sjá einnig vikivaka

19. Meyjardans - Upphaf: „Leikur lipurtá". 

20. Mig fyrir í blund brá - Upphaf: „Mig fyrir í blund brá". 

21. Rínar funabáls blíð - Upphaf: „Rínar funabáls blíð". 

22. Sumar-danslilja - Upphaf: „Góins móa grund rjóð". 

23. Þorleifur minn, minn - Upphaf: „Þorleifur minn minn/ mér líst á hag þinn."

VII. AFMORSKVÆÐI

16. aldar og 17. aldar kveðskapur:

1. Amors bönd og byrði þung - Upphaf: „Amors bönd og byrði þung." Bls. 240 í BÞ. Nr. 68 í Melódíu

2. Bóndans dóttirin - Upphaf: „Bóndans dóttirin/brúðurin amorlig." Bls. 241 í BÞ. Nr. 70 í Melódíu. Þetta kvæði er ekki varðveitt heilt. Hefur líklegast verið blautlegt kvæði

3. Djákninn tók sér bók í hönd - Upphaf: „Djákninn tók sér bók í hönd/ og brátt að dyrunum vendi." Bls. 241 í BÞ. Nr. 69 í Melódíu. Kvæði með viðlagi. Líklega gamalt danskvæði frá síðmiðöldum

4. Dögling og drottningen - Upphaf: „Dögling og drottningen/ dönsuðu' í kompaní." Bls. 245 í BÞ. Nr. 80 í Melódíu. Líklega gamalt danskvæði frá síðmiðöldum

5. Ef hýrt upp kviknar hjartans stig - Upphaf: „Ef hýrt upp kviknar hjartans stig/ hvað viltu þá segja við mig?" Bls. 243 í BÞ. Nr. 74 í Melódíu.

6. Ég ferðaðist yfir Rín - Upphaf: „Ég ferðaðist yfir Rín." Bls. 246 og 279 í BÞ. Nr. 82 í Melódíu.

7. Göfug jómfrú, gráttu ei - Upphaf: „Göfug jómfrú, gráttu ei." Bls. 244 í BÞ. Nr. 76 í Melódíu.

8. Hef ég upp háttinn ljóða - Upphaf: „Hef ég upp háttinn ljóða." Bls. 239 í BÞ. Nr. 66 í Melódíu.

9. Heyr þú, sem huginn upplýsir - Upphaf: „Heyr þú, sem huginn upplýsir." Eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627).  Bls. 260-261 í BÞ. Nr. 108 í Melódíu. Kvæði með viðlagi og vikivakakvæði. Þetta lag hefur verið notað í gleðinni á vökunóttum. Kvæðið ber einnig heitið Níunda söngvísa til Christum.

10. Jeg gekk mig udi grœnan lund - Upphaf: „Jeg gekk mig udi grœnan lund/ jeg achtede dýr að hede." Bls. 243 í BÞ. Líklega brot úr gömlu danskvæði frá Danmörku.. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

11. Kom og próf, kom og próf - Upphaf: „Kom og próf, kom og próf." Bls. 244 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

12. Kvæðis róm skal kyrja hér - Upphaf: „Kvæðis róm skal kyrja hér." Bls. 246 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

13. Leitar mín í ljóðum frekt - Upphaf: „Leitar mín í ljóðum frekt." Afmorskvæði fengið úr pappírshandriti með ártalinu 1672. Kvæðið er undir sama bragarhætti og Brúðkaupskvæði Ólafs Indriðasonar frá Kolfreyjustað (f. 1796. d. 1861). 

14. Lundprúðust, ljúf og fín - Upphaf: „Lundprúðust, ljúf og fín." Bls. 245 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

15. Meyjan mektuglega - Upphaf: „Meyjan mektuglega." Bls. 242 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

16. Lystugur, lystugur, lystugur skal eg nú - Upphaf: „Lystugur, lystugur, lystugur skal eg nú." Bls. 247 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

17. Móins síkja foldin fróm - Upphaf: „Móins síkja foldin fróm" Bls. 248 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

18. Norðrar gildi nistis hildi - Upphaf: „Norðrar gildi nistis hildi" Bls. 248 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

19. Patientia er sögð urt - Upphaf: „Patientia er sögð urt." Bls. 240 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

20. Ríkust faldafoldin fróm - Upphaf: „Ríkust faldafoldin fróm." Bls. 243 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

21. Urtragarð eg hefi plantað - Upphaf: „Urtragarð eg hefi plantað." Bls. 245 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

22. Vel er þeim vinskap bindur - Upphaf: „Vel er þeim vinskap bindur." Bls. 239 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

23. Vestfirðinga blómi - Upphaf: „Hér verður eitthvert ævintýr að rísa." Þetta afmorskvæði er varðveitt í handritinu AM 714 4to (16r-v) frá því um aldamótin 1600 (Jón Samsonarson II 1964:42). Kvæðið er undir sama bragarhætti og Tólfsonakvæði eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). 

24. Yðar snilld og hefðar hátt - Upphaf: „Yðar snilld og hefðar hátt." Bls. 242 í BÞ. Textinn og lagboðinn er varðveittur í tónlistarhandritinu Melódíu.

VIII. SAGNADANSAR ÚR HUNDRAÐVÍSNABÓK VEDELS – 17. ALDAR ÞÝÐINGAR

Hér má sjá danska sagnadansa úr fórum Vedels sem finnast í íslenskum pappírshandritum frá 17. öld sem voru í bland við aðra íslenska sagnadansa. Stafirnir DGF eru skammstöfun fyrir Danmarks gamle folkeviser:

1. Kvæði af Virga Velantssyni og Langbein risa - Upphaf: „Kóng Þiðrik stendur upp á Bern." (DGF 7 B b). II, bls. 202-208.

2. Kvæði af köppum Þiðriks kóngs - Upphaf: „Þeir voru sjö og sjösinnum tuttugu." (DGF 7 H). Sagnadans með svipuðu viðlagi: Kvæði af vallara systrabana, skín á skildi/sól og sumarið fríða/dynur í velli er drengir burtu ríða. II, bls. 209-217; IV bls. 148-156

3. Kvæði af Hvítingi Hallfreðssyni - Upphaf: „Kóngurinn ræður fyrir borginni." (DGF 8 b). Lagboði: færeyskt þjóðlag. Á dönsku ber kvæðið heitið Kong Diderik i Birtingsland. Íslenzk fornkvæði III (Útg. Jón Helgason), bls. 1-7. 

4. Kvæði af Úlfi af Jern - Upphaf: „Það var hinn ungi Úlfur senn." (DGF 10 G). II, bls. 236-237.

5. Kvæði af Mummering litla - Upphaf: „Mummering var hinn minnsti mann." (DGF 14). I, bls. 164-167.

6. Kvæði af greifa Gunelín - Upphaf: „Það var greifi herra Gunelín." (DGF 16 C b). Kvæðið er varðveitt í tveimur íslenskum pappírshandritum. Lagboði: færeyskt þjóðlag (sama og notað er við Sinklars vísu). Einnig er til danskur lagboði. Íslenzk fornkvæði I (Útg. Jón Helgason), bls. 143-148. Kvæði af Margrétu og eilíf (Nr. 14) hefur sama bragarhátt og þetta kvæði (Jón Helgason I, bls. 98-105).

7. Kvæði af Þiðrik og Olgeiri danska - Upphaf: „Sterki Þiðrik býr sig út af Bern." (DGF 17 B b). II, bls. 243-247.

8. Kvæði af Sveini Vonvið - Upphaf: „Sveinn Vonvið situr í búi/ hann slær gullhörpu hinn prúði." (DGF 18 D). I, bls. 153-164.

9. Kvæði af Álfi í Oddaskeri - Upphaf: „Álfur býr í Oddaskeri/ er ríkur og kátur við alla." (DGF 19 D). III, bls. 14-17.

10.  Langbarðakvæði - Upphaf: „Þar býr einn kóngur í Danmörk fyrr." (DGF 21 D)

11. Kvæði af Grími litla - Upphaf: „Grímur hann reikar á gólfinu/ og getur vel leikið með sverð." (DGF 26 B d)

12. Kvæði af Ríbold og Álfi sterka - Upphaf: „Ég sé svo yfrið margt örlögs skip." (DGF 27 B b). Lagboði: færeyskt þjóðlag. Íslenzk fornkvæði III (Útg. Jón Helgason), bls. 28-32.

13. Kvæði af Olgeiri danska og búrmann - Upphaf: „Búrmann heldur á foldina út." (DGF 30 D)

14. Kvæði af Sveini Felding - Upphaf: „Sveinn Felding hann situr í Helsingborg/ og hrósar sinni ferð." (DGF  31 C)

15. Kvæði af Sveini Felding og Judtu drottningu - Upphaf: „Sveinn Felding hann situr í Helsingborg." (DGF 32 B b)

16. Kvæði af Geirmundi glaðasveini - Upphaf: „Kóngurinn og vor unga drottning/ þau sitja við breiða borð." (DGF 33 F)

17. Fyrsta kvæði af Rosmar - Upphaf: „Það býr ein frú Danmörku í/ frú Hildi litlu lætur hún sig kalla." (DGF 41 A b)

18. Kvæði af einni haffrú - Upphaf: „Danski kóngurinn lét eina haffrú grípa." (DGF 42 B). 

19. Álfmeyjakvæði - Upphaf: „Við álfhóla um eina stund/ ég til svefns mig þar lagði." (DGF 46 B d). Lagboði: íslenskt þjóðlag úr Melódíu. Einnig er til færeyskt þjóðlag við það. Á dönsku heitir kvæðið Elvehøj. Íslenzk fornkvæði III (Útg. Jón Helgason), bls. 60-62.

20. Kvæði af siglingu Ólafs kóngs - Upphaf: „Ólafur kóngur og hans bróðir." (DGF 50 A)

21. Kvæði af Ólafi kóngi og tröllum - Upphaf: „Það var hinn helgi Ólafur kóngur/ hann réði fyrir Noregs landi." (DGF 51)

22. Hrafns kvæði - Upphaf: „Hrafninn flýgur um aftaninn/ á daginn ekki má." (DGF 60). Lagboði: íslenskt þjóðlag

23. Kvæði af birni á Dalbýheiði - Upphaf: „Þar gár einn björn á Dalbý heiði." (DGF 64 B)

24. Danakonungatal - Upphaf: „?" (DGF 115 B)

25. Kvæði af herra Plógi - Upphaf: „Árla myrginn er lóan hún söng." (DGF 116)

26. Kóngurinn ræddi við riddarann Stíg - Upphaf: „Kóngurinn ræddi við riddarann Stíg." (DGF 117). Lagboði: íslenskt þjóðlag úr Melódíu. 

27. Kvæði af Dagmar drottningu er hún kom til Danmerkur - Upphaf: „Það var Behmer drottningin/ tekur sína dóttur að læra." (DGF 133 B). Jón Helgason III, bls. 116-119.

28. Kvæði af frú Dagmar - Upphaf: „Frú Dagmar rómast í Ribe sjúk." (DGF 135 C). 

29. Kvæði af Sverka kongi - Upphaf: „Það var hinn ungi Sverki/ er gár fyrir Danakóngi standa." (DGF 136 C). Íslensk fornkvæði III, bls. 92-97.

30. Kvæði af kong Valdemar - Upphaf: „?" (DGF 141 E)

31. Kvæði af Hákoni kóngi - Upphaf: „?" (DGF 142 B)

32. Túlakvæði - Upphaf: „Í Lundakirkju hefst ein stefna." (DGF 143 A)

33. Fyrsta kvæði um Markstíg - Upphaf: „Markstíg af landi langt út fór/ að leggja inn heiður og æru." (DGF 145 L).

34. Annað kvæði um Markstíg - Upphaf: „Markstíg vaknar um miðja nátt/ og mælti til sinnar kæru." (DGF 145 M)

35. Þriðja kvæði um Markstíg - Upphaf: „Allmargir eru nú Dannemark í/ er vilja herrar vera." (DGF 145 N)

36. Fjórða kvæði um Markstíg - Upphaf: „Þeir voru sjösinnum tuttugu/ sem mættust á þeirri heiði." (DGF 145 O)

37. Fimta kvæði um Markstíg - Upphaf: „Markstíg átti sér dætur tvær/ ærna hörð forlög höfðu þær." (DGF 146 C)

38. Sétta kvæði um Markstíg - Upphaf: „Rymur dans um Ríphúss stræti." (DGF 147 D)

39. Kvæði af Ranild - Upphaf: „Ranild biður leggja söðul á hesta." (DGF 148 C)

40. Kvæði af ránum herra Álfs - Upphaf: „Herra Álfur er einn eðalingur/ bæði á stefnum og svo á þingum." (DGF 150)

41. Reyfarakvæði - Upphaf: „?" (DGF 152 E)

42. Kvæði af Birgi kóngi og bræðrum hans - Upphaf: „Frú Ingibjörg þrjá bræður átti/ fyrir Svíaríkis krónu hver sitt líf láta mátti." (DGF 154 C). Lagboði: færeyskt þjóðlag. Á færeysku og dönsku heitir kvæðið Brunkens visa. Íslenzk fornkvæði I (Útg. Jón Helgason), bls. 214-223.

43. Kvæði af kóngssyni af Englandi - Upphaf: „?" (DGF 157)

44. Kvæði af Margréti drottningu - Upphaf: „?" (DGF 159 F)

45. Kvæði af Ívari Axelssyni - Upphaf: „?" (DGF 163 B)

46. Kvæði af brúðkaupi Hans kóngs - Upphaf: „Kóng Hans hann situr í Kaupinhafn." (DGF 166 D). Lagboði: færeyskt þjóðlag. Á færeysku heitir kvæðið Kong Hans. Íslenzk fornkvæði II (Útg. Jón Helgason), bls. 141-146.

47. Kvæði af Signýju - Upphaf: „Stolls Signý lætur brugga og blanda vín." (DGF 185)

48. Skjaldmeyjakvæði - Upphaf: „?" (DGF 186 C b)

49. Axelvalds kvæði - Upphaf: „?" (DGF 293 D).

50. Kvæði af Jóni Rimarðssyni - Upphaf: „?" (DGF 375 F)

51. Kvæði af herra Verner - Upphaf: „Til Lindhólmshúss/ sveinarnir drekka og gjöra þar gott rúss." (DGF 383 Ab)

52. Kvæði um greifardóttur af Vendil - Upphaf: „?" (DGF 285 D)

53. Kvæði af Axel og Valborg - Upphaf: „?" (DGF 475 C)

54. Kvæði af Spaníalandi og Miklagarði - Upphaf: „Spaníaland og Mikligarð/ það liggur svo langt af leiði." (DGF  479 F)

55. Ríphússdans - Upphaf: „Rymur dans um Ríphúss stræti." 

IX. ÝKJUKVÆÐI

1. Í Hollandi ég hatt fékk þann

2. Lundúnabragur

3. Bauksvísa

X. 18. ALDAR KVÆÐI ÝMIS KONAR SEM DÖNSUÐ VORU Á „VIKIVÖKUM"

1. Hatturinn og hún húfa

2. Kveð ég óð um Chancho

3. Brúnn af öllum bestum

4. Kvæði af stigamanni

5. Dýravísur - Upphaf: „Hani, krummi, hundur, svín." Sagðar vera eftir Jón Steinsson Bergmann (f. 1696. d. 1719)

XI. KVÆÐI EFTIR 19. ALDAR SKÁLD SEM DÖNSUÐ VORU Á „VIKIVÖKUM"

Söngdansar:

1. Á Sprengisandi - Upphaf: „Ríðum, ríðum, rekum yfir sandinn." Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896)

2. Borðsálmur - Upphaf: „Það er svo margt ef að er gáð." Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845). 

3. Búðarvísur - Upphaf: „Búðar í lofti hún Gunna upp gekk." Eftir Jón Thoroddsen (f. 1818. d. 1868). 

4. Ég elska yður, þér Íslands fjöll - Upphaf: „Ég elska yður, þér Íslands fjöll." Eftir Steingrím Thorsteinsson (f. 1831. d. 1913). 

5. Glúmur og Geirlaug - Upphaf: „Tunglið glotti gult og bleikt." Eftir Valdimar Ásmundsson (f. 1852. f. 1902) ritstjóra

6. Goðmundur á Glæsivöllum - Upphaf: „Hjá Goðmundi á Glæsivöllum/ gleði býr í höll." Eftir Grím Thomsen  (f. 1820. d. 1896)

7. Hann Þórarinn kenndi mér þennan dans - Upphaf: „Hann Þórarinn kenndi mér þennan dans."

8. Hæ litli ljúfur - Upphaf: „Hæ litli ljúfur."

9. Jón trúður - Upphaf: „Jón trúður hann átti eina kú."

10. Kvæði um Glám og Gretti - Upphaf: „Skammdegisnótt er skuggalöng."

11. Leiðist mér tíðin - Upphaf: „Leiðist mér tíðin."

12. Nú byrjar dans í breiðum sal - Upphaf: „Nú byrjar dans í breiðum sal."

13. Rúnaslagur/Hemingur - Upphaf: „Hemingur reið með steini fram."

14. Skúlaskeið - Upphaf: „Þeir eltu hann á átta hófa hreinum." Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896)

15. Sumarkveðja - Upphaf: „Fósturjörðin fyrst á sumardegi." Eftir Sveinbjörn Egilsson (f. 1791. d. 1852)

16. Ungar vilja eikur spjalda - Upphaf: „Ungar vilja eikur spjalda."

17. Út í árgilinu - Upphaf: „Út í árgilinu."

18. Vefarinn - Upphaf: „Nú vefum við mjúka/ og dýrindis dúka."

19. Þorraþræll - Upphaf: „Nú er frost á fróni/ frýs í æðum blóð." Eftir Kristján Jónsson fjallaskáld.

Lesefni:

Aðalheiður Guðmundsdóttir. (2009). á austrvega. Saga and East Scandinavia. The 14th. International Saga conference.