Íslensk þjóðkvæði

Íslensk þjóðkvæði. Þeim verður safnað saman hér. Þau tilheyra ýmsum flokkum, einkum barnagælum, vikivakakvæðum, sagnadönsum, sagnakvæðum, þulum og sumum grýlukvæðum. Þessi kvæði eru höfundalaus og voru geymd munnlega á meðal þjóðarinnar um aldir. Enginn veit um höfunda þeirra en ljóst að þau áttu sérstakan stað í hjarta fólks og endurspegla samfélag sem nú er horfið. Rímur og heimsósómar tilheyra ekki íslenskum þjóðkvæðum þar sem höfundar eru yfirleitt tilgreindir. 

Athugið að flokkarnir geta skarast. Kvæðin geta tengst fleiri en einni kvæðagrein

Barnagælur:

1. Andrésardiktur - Upphaf: „Dýrð verði föðurnum/ fyrir sín ráð." C. Vöggukvæði. Þessi barnagæla er dragmælt, líkt og mörg grýlukvæði. Sjá barnagælur og huldarmál og draugavísur

2. Drottinn á drenginn - Upphaf: „Drottinn á drenginn,/ dálítinn piltinn." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur

3. Einn guð í hæðinni - Upphaf: „Einn guð í hæðinni/ huggarinn minn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Eldgömul barnagæla frá lærdómsöld, líklega úr Austur-Skaftafellssýslu. Barnagælan er dragmælt, líkt og mörg gömul grýlukvæði. Barnagælan hefur líklegast verið ort á árunum 1650 til 1750. Þjóðsaga er varðveitt við þessa barnagælu, um draug sem kveður við gluggann. Sjá barnagælur

4. Faðir minn er róinn - Upphaf: „Faðir minn er róinn/ langt út á sjóinn." B. Ljóðaleikir. Sjá þulur og barnagælur

5. Fagur fiskur í sjó - Upphaf: „Fagur fiskur í sjó." B. Ljóðaleikir. Sjá þulur, barnagælur og dýravísur

6. Farðu að sofa fyrir mig - Upphaf: „Farðu að sofa fyrir mig/ fyrst þú mátt og getur." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur

7. Fuglinn í fjörunni hann heitir már - Upphaf: „Fuglinn í fjörunni/ hann heitir már." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Upprunalega hefur kvæðið verið undir vikivakakvæðahætti. Þessi þjóðvísa er einnig þekkt í Færeyjum og notuð sem viðlag við danskvæði um Gunnar á Hlíðarenda. Sjá dýravísur, barnagælur, vikivakakvæði og vikivaka

8. Gimbillinn mælti og grét við stekkinn - Upphaf: „Gimbillinn mælti/ og grét við stekkinn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá dýravísur og barnagælur

9. Góðu börnin gera það - Upphaf: „Góðu börnin gera það/ guð að lofa og biðja." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur

10. Hún rær og hún slær - Upphaf: „Hún rær og hún slær/ hún eltir lambær." B. Ljóðaleikir. Sjá þulur, dýravísur og barnagælur.

11. Hver er uppi' á bænum, bænum? - Upphaf: „Hver er uppi' á bænum, bænum?" A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

12. Kalt er litlu lummunum - Upphaf: „Kalt er litlu lummunum/ líkna vill þeim enginn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur

13. Kindur jarma í kofunum - Upphaf: „Kindur jarma í kofunum." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

14. Klappa saman lófunum - Upphaf: „Klappa saman lófunum." B. Ljóðaleikir.  Sjá barnagælur

15. Krummi krunkar úti - Upphaf: „Krummi krunkar úti/ kallar á nafna sinn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur 

16. Krummi snjóinn kafaði - Upphaf: „Krummi snjóinn kafaði,/ kátur hló og sagði." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur 

17. Krumminn á skjánum - Upphaf: „Krumminn á skjánum/ kallar hann inn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá vikivakakvæði, vikivaka, dýravísur og barnagælur

18. Krumminn í hlíðinni hann er að slá - Upphaf: „Krumminn í hlíðinni/ hann er að slá." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá þulur, barnagælur og dýravísur

19. Ljúflingsdilla - Upphaf: „Sofi, sofi sonur minn." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur og dýravísur

20. Lömbin út ég lét í gær - Upphaf: „Lömbin út ég lét í gær." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

21. Situr hún og rær hún - Upphaf: „Situr hún og rær hún." B. Ljóðaleikir.  Sjá þulur og barnagælur

22. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Kvæðið er flokkað með hér út af fyrirsögninni, annars er þetta eiginlega ekki þula heldur mun kvæðið vera undir vikivakakvæðahætti. Sjá einnig dýravísur, vikivakakvæði, vikivaka, þulur og dansþulur.

23. Sof þú, blíðust barnkind mín - Upphaf: „Sof þú, blíðust barnkind mín." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur

24. Sofa urtu börn á útskerjum - Upphaf: „Sofa urtu börn á útskerjum." C. Vöggukvæði. Þessi barnagæla var sungin af huldufólki. Sjá barnagælur, dýravísur og huldarmál

25. Sofðu nú sælin - Upphaf: „Sofðu nú sælin." C. Vöggukvæði. Sjá barnagælur

26. Sofðu vært í friði - Upphaf: „Sofðu vært í friði." C. Vöggukvæði. (?). Sjá barnagælur

27. Sofðu ætíð sætan dúr - Upphaf: „Sofðu ætíð sætan dúr." C. Vöggukvæði. Bragarháttur vísunnar er líklegast gamall vikivakakvæðaháttur. Til eru mörg vikivakakvæði undir þessum bragarhætti með viðlagi. Sjá barnagælur, vikivakakvæði og vikivaka.

28. Stígum við stórum - Upphaf: „Stígum við stórum/ stundum til grunda." B. Ljóðaleikir.  Sjá þulur og barnagælur

29. Stígur hún við stokkinn - Upphaf: „Stígur hún við stokkinn/ stuttan á hún sokkinn." B. Ljóðaleikir.  Sjá barnagælur

30. Tunglið, tunglið taktu mig - Upphaf: „Tunglið, tunglið taktu mig/ og berðu mig upp til skýja." C. Vöggukvæði. Sjá þulur

31. Vel stígur Lalli - Upphaf: „Vel stígur Lalli/ langt inn á palli." B. Ljóðaleikir.  Sjá barnagælur

32. Við skulum róa á selabát - Upphaf: „Við skulum róa selabát." B. Ljóðaleikir.  Sjá barnagælur

33. Við skulum róa rambinn - Upphaf: „Við skulum róa rambinn." B. Ljóðaleikir.  Sjá þulur og barnagælur

34. Við skulum róa sjóinn á - Upphaf: „Við skulum róa sjóinn á." B. Ljóðaleikir.  Sjá þulur og barnagælur

35. Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli - Upphaf: „Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli/ þangað til kýr okkar/ koma af fjalli." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Heitir öðru nafni Kúaþula. Dýraþula. Sjá barnagælur, dýravísur og þulur

Barnafælur og grýlukvæði:

1. Bíum bíum bíum bí - Upphaf: „Bíum bíum bíum bí." D. Barnafælur. Sjá barnagælur

2. Dó, dó og Dumma - Upphaf: „Dó, dó og Dumma/ dagur fyrir sunnan." D. Barnafælur. Sjá barnagælur og dýravísur

3. Fara börnin fram á pallinn - Upphaf: „Fara börnin fram á pallinn,/ fella þau niður pípudallinn." D. Barnafælur. Sjá grýlukvæði og barnagælur 

4. Grýla er að sönnu gömul herkerling - Upphaf: „Grýla er að sönnu/ gömul herkerling." E. Grýlukvæði. Sjá grýlukvæði og þulur

5. Grýla kallar á börnin sín - Upphaf: „Grýla kallar á börnin sín/ þegar hún ver að sjóða/ til jóla." E. Grýlukvæði. Fyrri helmingur kvæðisins líkist mjög bragarhættinum við Þessi karl á þingið reið eftir Jón Arason Hólabiskup (f. 1484. d. 1550). Sjá grýlukvæði og þulur

6. Grýla reið fyrir ofan garð - Upphaf: „Grýla reið fyrir ofan garð/ hafði hala fimmtán." E. Grýlukvæði. Með allra elstu grýlukvæðum, líklega eldri en landnámið. Sjá grýlukvæði og þulur

7. Grýla reið með garði - Upphaf: „Grýla reið með garði/ gekk með henni Varði." E. Grýlukvæði. Með allra elstu grýlukvæðum, líklega eldri en landnámið. Sjá grýlukvæði og þulur

8. Grýlukvæði - Upphaf: „Boli og Grýla brutust inn." E. Grýlukvæði. Þjóðkvæði. Kvæðið hefur líklega aldrei verið gefið út á prenti. Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti og hefur því kannski verið dansað í gleðinni á vökunóttum. Sjá grýlukvæði, vikivakakvæði og vikivaka

9. Hún er suðr'í hólunum - Upphaf: „Hún er suðr'í hólunum/ hefir gráa skýlu." E. Grýlukvæði. Höfundur ókunnur. Kvæðið var jafnan sungið í tvísöng. Sjá grýlukvæði

10. Karlinn undir klöppunum - Upphaf: „Karlinn undir klöppunum/ klórar hann sér með löppunum." D. Barnafælur. Sjá grýlukvæði og barnagælur

11. Kruminn á skjá skjá - Upphaf: „Krumminn á skjá skjá." D. Barnafælur. Sjá barnagælur og dýravísur

12. Leppalúðakvæði - Upphaf: „Hér er kominn Leppalúði/ ljótur og grár." E. Grýlukvæði. Höf. ókunnur. Þetta virðist vera eina Leppalúðakvæðið sem geymdist enn á vörum fólks um miðja 20. öld þegar þjóðfræðingar Árnastofnunar söfnuðu þjóðfræðilegu efni og þjóðlögum. Sjá grýlukvæði

13. Við skulum ekki hafa hátt - Upphaf: „Við skulum ekki hafa hátt." D. Barnafælur. Sjá barnagælur

14. Það á að gefa börnum brauð - Upphaf: „Það á að gefa börnum brauð/ að bíta í á jólunum." E. Grýlukvæði. Ath. að lagið við þetta kvæði er ekki íslenskt þjóðlag heldur franskt að uppruna. Það fær þó að slæðast hingað með sökum þess að kvæðið og lagið er rótgróið. Sjá grýlukvæði og jólin

15. Það á að strýkja stelpuna - Upphaf: „Það á að strýkja stelpuna." D. Barnafælur. Sjá barnagælur 

16. Það á að strýkja strákaling - Upphaf: „Það á að strýkja strákaling." D. Barnafælur. Sjá barnagælur 

17. Það var barn í dalnum - Upphaf: „Það var barn í dalnum/ sem datt ofan í gat." D. Barnafælur. Sjá grýlukvæði og barnagælur 

Dansþulur:

1. Dansaði ég á Stapa í gær - Upphaf: „Dansað var á Stapa í gær/ það var herlegur dans." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka

2. Fúsintesþula - Upphaf: „Í miðjum garði axlar hann sín gullinskinn/ hann Fúsintes."  Sjá þulur, dansþulur og vikivaka

3. Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla - Upphaf: „Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla/ ég skal gefa þér einn fisk/ og allt upp á einn disk." Þjóðkvæði. Sjá jólin, jóladansa, formúluvísur/keðjukvæði og vikivaka

4. Kvæðið af sankti Símon - Upphaf: „Stattu upp sankti Símon og segðu mér hver var einn?" Þula úr gyðingdómi, þekkt á öllu vestnorræna málsvæðinu. Kvæðið er miklu algengara í Færeyjum og er eins þar. Þar syngja Færeyingar kvæðið í tengslum við hefðina „telja jólini" fyrir langaföstu (getur borið upp á 1. febrúar til 7. mars). Lagboðinn er því fenginn frá frændum okkar Færeyingum. Sjá formúluvísur/keðjukvæði og vikivaka

5. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." Kvæðið er flokkað með hér út af fyrirsögninni, annars er þetta eiginlega ekki þula heldur kvæði undir vikivakakvæðahætti. Sjá einnig barnagælur, dýravísur, vikivakakvæði, vikivaka (og þulur).

6. Stúlkurnar ganga sunnan með sjó - Upphaf: „Stúlkurnar ganga/ sunnan með sjó." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka

7. Út gekk hún grænklædd - Upphaf: „Út gekk hún grænklædd/ með gult undir fóðrið." Sjá einnig þulur, dansþulur og vikivaka.

Man-langlokur:

1. Hrannar sunna spök söng - Upphaf: „Hrannar sunna spök söng". Íslensk þula, nánar tiltekið man-langloka. Íslenskt þululag. Sjá þulur, dansþulur, barnagælur og vikivaka.

2. Jómfrú blómleg mjög mæt - Upphaf: „Jómfrú blómleg mjög mæt/ motursfitin ágæt." Þjóðlag af vörum Stefaníu Sigurðardóttur. Stefanía raular þuluna líkt og var gert með Hrannar sunna spök spöng. Sjá þulur, dansþulur og vikivaka

Dýravísur:

1. Dó, dó og Dumma - Upphaf: „Dó, dó og Dumma/ dagur fyrir sunnan." D. barnafælur. Þjóðkvæði. Sjá barnagælur/barnafælur og grýlukvæðin

2. Fagur fiskur í sjó - Upphaf: „Fagur fiskur í sjó." B. Ljóðaleikir.  Sjá þulur, barnagælur og dýravísur

3. Fuglinn í fjörunni hann heitir már - Upphaf: „Fuglinn í fjörunni/ hann heitir már." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Upprunalega hefur kvæðið verið undir vikivakakvæðahætti. Þessi þjóðvísa er notuð sem viðlag við hið færeyska danskvæði Gunnars kvæði á Hlíðarenda. Sjá dýravísur, barnagælur, vikivakakvæði og vikivaka

4. Gimbillinn mælti og grét við stekkinn - Upphaf: „Gimbillinn mælti/ og grét við stekkinn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá dýravísur og barnagælur

5. Hún rær og hún slær - Upphaf: „Hún rær og hún slær/ hún eltir lambær." B. Ljóðaleikir. Sjá þulur, dýravísur og barnagælur.

6. Hver er uppi' á bænum, bænum? - Upphaf: „Hver er uppi' á bænum, bænum?" A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

7. Kindur jarma í kofunum - Upphaf: „Kindur jarma í kofunum." A. huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

8. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Kvæði sem hefur einnig sama bragarhátt: Barbörukvæði. Sjá dýravísur, vikivakakvæði, vikivaka, jólin og jóladansa

9. Krummi krunkar úti - Upphaf: „Krummi krunkar úti/ kallar á nafna sinn." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur 

10. Krummi snjóinn kafaði - Upphaf: „Krummi snjóinn kafaði,/ kátur hló og sagði." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur 

11. Kruminn á skjá skjá - Upphaf: „Krumminn á skjá skjá/ skekur hann bergið þrjá þrjá." D. barnafælur. Sjá barnagælur og dýravísur

12. Krumminn á skjánum - Upphaf: „Krumminn á skjánum/ kallar hann inn." A. huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá vikivakakvæði, vikivaka, dýravísur og barnagælur

13. Krumminn í hlíðinni hann er að slá - Upphaf: „Krumminn í hlíðinnni/ hann er að slá." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá þulur, barnagælur og dýravísur

14. Lömbin út ég lét í gær - Upphaf: „Lömbin út ég lét í gær." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá barnagælur og dýravísur

15. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Sjá einnig barnagælur, dýravísur, vikivakakvæði, vikivaka, þulur og dansþulur.

16. Sól skín á fossa - Upphaf: „Sól skín á fossa/ segir hún Krossa." Þetta er sú þula sem nautin fara með á Nýársnótt. Sjá jólin, dýravísur og þulur.

17. Tittlings kvæði - Upphaf: „Tittlingur í mýri/ tínir berin blá." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá vikivakakvæði, vikivaka og dýravísur

18. Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli - Upphaf: „Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli/ þangað til kýr okkar/ koma af fjalli." A. Huggunarkvæði og gæluvísur. Heitir öðru nafni Kúaþula. Dýraþula. Sjá barnagælur, dýravísur og þulur

Formúluvísur og keðjukvæði:

1. Ég sá þann mann er fleskið bar - Upphaf: „Ég sá þann menn er fleskið bar." Gamalt keðjukvæði, til í handritum frá 18. öld. Engar heimildir eru til um lag fyrir þessa þulu, því miður.

2. Fúsintesþula - Upphaf: „Í miðjum garði axlar hann sín gullin skinn/ hann Fúsintes." Þulukvæði með íslensku þjóðlagi. Sjá einnig þulur og dansþulur.

3. Karlinn í bergi - Upphaf: „Þá er best að tala um karlinn þann í bergi bjó." Gamalt keðjukvæði með íslensku þjóðlagi.

4. Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla - Upphaf: „Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla/ eg skal gefa þér einn fisk/ og allt upp á einn disk." Kveðjukvæði með íslensku þjóðlagi. Sjá jóladansa.

5. Kvæðið af sankti Símon - Upphaf: „Stattu upp sankti Símon og segðu mér hver var einn?" Kvæðið er miklu algengara í Færeyjum og er nákvæmlega eins þar. Þar syngja Færeyingar kvæðið í tengslum við „telja jólini" fyrir langaföstu (getur borið upp á 1. febrúar til 7. mars). Lagboðinn er því fenginn frá frændum okkar Færeyingum.

6. Sjö sinnum það sagt er mér - Upphaf: „Sjö sinnum það sagt er mér."

7. Titlingurinn og karlinn - Upphaf: „Einu sinni var kerlingin/ að vefa vefinn sinn."

8. Það var eitt tré - Upphaf: „Það var eitt tré/ eitt lítið tré." Íslensk þýðing úr hinu dansa þjóðkvæði „Bjerget ligger langt ut i skoven"

Kveðið af álfum og huldufólki:

1. Andrésardiktur - Upphaf: „Dýrð verði föðurnum/ fyrir sín ráð." Sjá einnig barnagælur og kvæði úr þjóðsögum og ævintýrum

2. Huldukonuhefndin - Upphaf: „Hér í vörum heyrist bárusnari." Sjá einnig eddukvæði og dróttkvæði

3. Kom ég upp í Kvíslarskarð - Upphaf: „Kom ég upp í Kvíslarskarð,/ kátleg stúlka fyrir mér varð." 

4. Ævintýri Skónála-Bjarna - Upphaf: „Skónála-Bjarni í selinu svaf." 

Kveðið af draugum:

1. Dauðinn sótti sjávar drótt - Upphaf: „Dauðinn sótti sjávar drótt."

2. Er ég skjótur eins og valur - Upphaf: „Er ég skjótur eins og valur."

3. Gakktu fram á Gýgjarstein - Upphaf: „Gakktu fram á Gýgjarstein."

4. Gengið hef ég um garðinn móð - Upphaf: „Gengið hef ég um garðinn móð."

5. Helltu út úr einum kút - Upphaf: „Helltu út úr einum kút."

6. Horfinn er fagur farfi - Upphaf: „Horfinn er fagur farfi."

7. Held ég mér um hurðarhring - Upphaf: „Held ég mér um hurðarhring."  Lagboði: Hátíð fer að höndum ein

8. Leiðist mér að liggja í ljótum helli - Upphaf: „Leiðist mér að liggja í ljótum helli."

9. Móðir mín í kví kví - Upphaf: „Móðir mín í kví kví."

10. Þykkt blóð, þreytast rekkar - Upphaf: „Þykkt blóð, þreytast rekkar." 

Jólin:

1. Hvar er Jón Jakobsson? - Upphaf: „Hvar er Jón Jakobsson?/ Um jólin er hans aftur von." Íslensk þula með íslensku þululagi. Sjá Jórunni Viðar, bls. 28.

2. Jólasveinar ganga um gólf - Upphaf: „Jólasveinar ganga um gólf/ með gylltan staf í hendi." Lagið er eftir Friðrik Bjarnason (f. 1880. d. 1962) en það er keimlíkt laginu sem notað er við Sat ég á gylltum stól. Það lag er aftur á móti talið vera íslenskt þjóðlag. Sjá jóladansa.

3. Jólasveinar einn og átta - Upphaf: „Jólasveinar einn og átta/ ofan koma af fjöllunum." Íslenskt sálmalag.

4. Nú eru jól að ganga í garð - Upphaf: „Nú eru jól að ganga í garð/ barnanna hátíð blíð." Íslenskt þjóðlag, það sama og notað er við Söng Gríms og Helga eftir Matthías Jochumsson (f. 1835. d. 1920).

5. Aðfangadagur dauða míns - Upphaf: „Aðfangadagur dauða míns/ drottinn þar kemur að." Mjög gamall íslenskur jólasálmur sem dreifðist um sveitir landsins í mismunandi útgáfum. Íslenskt þjóðlag.

6. Börnin segja og syngja svo á jóladag - Upphaf: „Börnin segja og syngja/ svo á jóladag." Vers með lagi úr fórum Sunnevu Markúsdóttur á Möðruvöllum (f. 1752. d. 1833). 

7. Drengurinn í dvölinni - Upphaf: „Drengurinn í dvölinni/ dugir ekki að dóla."

8. Drengurinn drjólinn - Upphaf: „Drengurinn drjólinn/ hvar varstu um jólin?"

9. Hátíð fer að höndum ein - Upphaf: „Hátíð fer að höndum ein/ hana vér allir prýðum." Erindi nr. 2 - 5 eru eftir Jóhannes úr Kötlum (f. 1899. d. 1972). Þetta kvæði hefur sama bragarhátt og nokkur vikivakakvæði.

10. Heitan blóðmör hæ - Upphaf: „Heitan blóðmör hæ/ hangikjöt ég fæ." Úr vörum Guðmundar Þorsteinssonar frá Lundi. Þetta kvæði var raulað fyrir hann þegar hann var krakki. Sjá barnagælur. 

11. Í fyrravetur fyrir jólin - Upphaf: „Í fyrravetur fyrir jólin/ fann ég hann Pál minn Bjarnarson." Íslensk jólaþula. Sjá þulur

12. Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla - Upphaf: „Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla/ eg skal gefa þér einn fisk/ og allt upp á einn disk." Formúluvísa/keðjukvæði með íslensku þjóðlagi. Sjá einnig jóladansa.

13. Konuríki - Upphaf: „Það var eina jólanótt/ að haninn tók að gala." Íslenskur sagnadans. Íslenskt þjóðlag. Sjá jóladansa.

14. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Þjóðkvæði undir vikivakakvæðahætti. Kvæði sem hefur sama bragarhátt: Barbörukvæði. Sjá vikivaka, vikivakakvæði, jóladansa og dýravísur.

15. Nú er jóla komið kvöld - Upphaf: „Nú er jóla komið kvöld/ kveikt á blysum verður." Íslenskt þjóðlag. Sjá jóladansa.

16. Nú eru byrjuð blessuð jól - Upphaf: „Nú eru byrjuð blessuð jól."

17. Nú fara í hendur þau fallegu jól - Upphaf: „Nú fara í hendur þau fallegu jól."

18. Sat ég á gylltum stól - Upphaf: „Sat eg á gylltum stól/ sá eg undrin mörg." Kristín Níelsdóttir frá Sellátri í Breiðafirði (f. 1910. d. 1986) kunni brot úr kvæðinu og söng það á segulband. Íslenskt þjóðlag. Sjá jóladansa.

19. Tunglið má ekki taka hann Óla - Upphaf: „Tunglið má ekki taka hann Óla/ til sín upp í himnarann." 

20. Það á að gefa börnum brauð - Upphaf: „Það á að gefa börnum brauð/ að bíta í á jólunum." Nokkur lög hafa verið sungin við vísuna. Sum innlend, önnur erlend.

21. Kvæði af Ólafi liljurós  - Upphaf: „Ólafur reið með björgum fram." Íslenskur sagnadans. Íslenskt þjóðlag.

22. Sól skín á fossa - Upphaf: „Sól skín á fossa/ segir hún Krossa." Samtal kúnna á nýársnótt. 

Kvæði úr þjóðsögum og ævintýrum:

1. Af Fúsa og Sigurði Dalaskáldi - Frásögn um sjódauðan mann sem vitjar konu í svefni. Vísa með þjóðlagi og upphaf: Gakktu fram á Gýgjarstein.

2. Andrésardiktur - Huldumaður raular barnagælu fyrir son sinn sem hann gat með konu úr mannheimum. Raulað við gluggann. Upphaf: Dýrð verði föðurnum fyrir sín ráð. 

3. Átta eru krof á einni rá - Tveir þjófar ræna átta krofum af fólki á bæ (eða ellefu, fer eftir gerðum þjóðsögunnar). Krof er annað orð yfir skrokk (kroppur af sláturdýri, innyfli tekin úr). Vísan sem einn þjófurinn kveður í þjóðsögunni er fengin úr Þjófa kvæði (nr. 85) sem er eldgamall sagnadans. Upphaf: Átta eru krof á einni rá.

4. Frásögur úr Áradalsbragnum - Þjóðsögur sem tengjast efninu úr Áradalsóð eftir Jón Guðmundsson lærða. Óðurinn hefur vikivakakvæðabragarhátt.

5. Gengið hef ég um garðinn móð

6. Held ég mér um hurðarhring - Til eru að minnsta kosti tvær sögur þar sem vísan kemur við sögu. Annars vegar þjóðsagan Dansinn á Bakkastað og Um leikveisluna á Hólum í Hjaltadal sem fram fór á dögum Steins biskups Jónssonar (1710-1739).

7. Horfinn er fagur farfi

8. Huldukonuhefndin - Upphaf: „Hér í vörum heyrist bárusnari."

9. Legg í lófa karls karls

10. Móðir mín í kví kví - 

Sagnadansar:

1. Kvæði af Ólafi liljurós - Upphaf: „Ólafur reið með björgum fram." (Nr. 1). Langvinsælasti sagnadansinn á íslandi.

2. Kvæði af vallara systrabana - Upphaf: „Þorkell átti sér dætur þrjár." (Nr. 15). Stundum einnig nefnt Systra þula.

3. Tófu kvæði - Upphaf: „Tófa situr inni." (Nr. 35). Lagboði við Tófu kvæði varðveittist munnlega á sunnanverðum Austfjörðum um miðja síðustu öld. Guðný Jónsdóttir frá Múla og Brynjúlfur Sigurðsson frá Starmýri í Álftafirði voru þau einu sem kunnu lag við Tófu kvæði. Nokkrir önnur kvæði eru varðveitt sem hafa sama viðlag.

4. Draumkvæði - Upphaf: „Fagurt syngur svanurinn/ um sumarlanga tíð." (Nr. 39). Draumkvæði var með allra vinsælustu sagnadönsum, varðveitt heilt í minnst 28 pappírshandritum og munnlega fram á þennan dag.

5. Harmabótarkvæði - Upphaf: „Einum unna eg manninum." (Nr. 45). Þetta er einn örfárra sagnadansa sem fólk þekkir enn, nú yfirleitt sem kórverk sungið af Hamrahlíðarkórnum.

6. Ásu kvæði - Upphaf: „Ása gekk um stræti." (Nr. 60). Þessi sagnadans lifir enn á vörum fólks og íslenskt þjóðlag hefur varðveist við það.

7. Þjófa kvæði - Upphaf: „Steinfinnur og Stálir/ þeir voru þjófar báðir." (Nr. 85). Varðveist hefur íslenskt þjóðlag við bjagað erindi úr þessu kvæði. Erindið hefst svo „Átta eru krof á einni rá". Hildigunnur Valdimarsdóttir varðveitti þjóðlagið.

8. Konuríki - Upphaf: „Það var eina vökunótt/ að haninn tók að gala." (Nr. 86). Konuríki þekkti Guðfinna Þorsteinsdóttir um miðja síðustu öld og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

9. Húfukvæði - Upphaf: „Eina húfu átti ég mér/ er hún í prjónabandi." (Nr. 92). Kvæðið ber einnig heitið Húfan dýra.

10. Kirkjuklerks kvæði - Upphaf: „Það var eitt sinn kirkjuklerkur." (Nr. 98). Sagnadansinn þekkti Þorbjörg R. Pálsdóttir og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

11. Prestkonu kvæði - Upphaf: „Maður kemur ríðandi." (Nr. x). Yngsti sagnadansinn, nemur land hér líklega einhvern tímann snemma á 19. öld.

12. (Svíalín og  hrafninn - Upphaf: „Hrafninn flýgur um aftaninn." (DGF 60). Þessi sagnadans er í raun úr fenginn frá hinum danska Anders Sörensen Vedel sem tók saman danska sagnadansa í Hundraðvísnabók sína um miðja 16. öld.

Tvísöngvar sem eru höfundalausir:

1. Eitt sinn fór ég yfir Rín, snéri lit - Upphaf: „Eitt sinn fór ég yfir Rín/ – snéri lit –." Upprunalega eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627) (sjá þessa elstu útgáfu: Eitt sinn fór ég yfir Rín) en hér hefur kvæðið fjarlægst verulega frá uppruna sínum því hér er lagboðinn Kysstu mig, hin mjúka mær. Sjá tvísöngva og skólasöngva

2. Halla kerling fetar fljótt - Upphaf: „Halla kerling fetar fljótt." Þessi vísa var mikið sungin í Mýrasýslunni, Norðurlandi og víðar. Sjá tvísöngva

3. Hér er ekkert hrafnaþing - Upphaf: „Hér er ekkert hrafnaþing." Sjá tvísöngva

4. Hún er suðr'í hólunum - Upphaf: „Hún er suðr' í hólunum." Sjá tvísöngva og grýlukvæði

5. Hver skyldi sína hagi klaga - Upphaf: „Hver skyldi sína hagi klaga." Sjá tvísöngva

6. Kristbjörg mín á kvöldin - Upphaf: „Kristbjörg mín á kvöldin." Sjá tvísöngva

7. Ljósið kemur langt og mjótt - Upphaf: „Ljósið kemur langt og mjótt." Sjá tvísöngva

8. Mína þá mundi'ég þenja vængi út - Upphaf: „Mína þá mundi'ég þenja vængi út." Sjá tvísöngva

9. Nú eru jól að ganga í garð - Upphaf: „Nú eru jól að ganga í garð/ barnanna hátíð blíð." Lagboði: Íslenskt þjóðlag, það sama og notað er við Söng Gríms og Helga eftir Matthías Jochumsson (f. 1835. d. 1920). Sjá tvísöngva og jólin

10. Skálholtspíkur prjóna - Upphaf: „Skálholtspíkur prjóna/ prýðilega þjóna." Sjá tvísöngva

Kvæði undir vikivakakvæðaháttum höfundalaus:

1. Barbörukvæði - Upphaf: „Dyspoteus hét drengurinn heiðinn". Höf. ókunnur. Sjá einnig helgikvæði og íslensk söguljóð

2. Ekkjukvæði - Upphaf: „Utanlands í einum bý". Mjög fornt ekkjukvæði frá miðöldum. Höf. ókunnur.

3. Fuglinn í fjörunni hann heitir már - Upphaf: „Fuglinn í fjörunni/ hann heitir már." Upprunalega hefur kvæðið verið undir vikivakakvæðahætti. Sjá einnig dýravísur og barnagælur

4. Grýlukvæði - Upphaf: „Boli og Grýla brutust inn." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti og hefur því líklega verið dansað í gleðinni á vökunóttum. Ath. lagið er þó líklegast glatað þrátt fyrir mikla leit. Sjá grýlukvæði

5. Hátíð fer að höndum ein - Upphaf: „Hátíð fer að höndum ein/ hana vér allir prýðum." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Erindi nr. 2 - 5 eru eftir Jóhannes úr Kötlum (f. 1899. d. 1972).

6. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá einnig jólin, jóladansa og dýravísur

7. Krumminn á skjánum - Upphaf: „Krumminn á skjánum/ kallar hann inn." Þjóðkvæði. Höf. ókunnur. Sjá einnig barnagælur og dýravísur

8. Kvæðið af rangláta riddaranum  - Upphaf: „Byrjar sögn um bóndann þann." Höf. ókunnur. Sjá einnig íslensk söguljóð

9. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá einnig dýravísur og barnagælur.

10. Sofðu ætíð sætan dúr - Upphaf: „Sofðu ætíð sætan dúr/ sorg þér renni brjósti úr." Barnagæla og vöggukvæði. Vísan er undir sama bragarhætti og Kvæðiskorn af þeim rúmlata ferða-Knút og fleiri vikivakakvæði.

11. Tittlings kvæði - Upphaf: „Tittlingur í mýri/ tínir berin blá." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá vikivakakvæði, vikivaka og dýravísur

Vikivakakvæði:

1. Annað kvæðiskorn - Upphaf: „Þótt þú gangir á gólf með mér." ÍGSVÞ bls. 180 (Lagboði: Áradalsóður).

2. Annað vikivakakvæði - Upphaf: „Mitt er þetta þýðast þel." ÍGSVÞ bls. 173 (Lagboði: Hátíð fer að höndum ein).

3. Dansinn undir hlíða - Upphaf: „Gulllaðs þallir gamanið lengi." Vikivakakvæði varðveitt í handritinu JS 270 4to (Jón Samsonarson II 1964, bls. 87-88). Lagboðinn er íslenskt þjóðlag fenginn úr Sláttukvæði, gamankvæði með viðlagi eftir Jón Oddsson Hjaltalín (f. 1749. d. 1835) eða Hallgrím Pétursson (f. 1614. d. 1674). Þjóðlagið við Sláttukvæði varðveitti Kristrún Matthíasdóttir (f. 1923. d. 2011) frá Fossi í Hrunamannahreppi. 

4. Ef vildi Friggjan elda ósa - Upphaf: „Ef vildi Friggjan elda ósa." ÍGSVÞ bls. 170-172 (Lagboði sem Krumminn á skjánum). 

5. Eitt kvæði - Upphaf: „Óskaferju auðs af sandi." ÍGSVÞ bls. 167-168 (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði). Þetta vikivakakvæði er meðal annars varðveitt í Kvæðabókinni úr Vigur sem séra Magnús Jónsson setti saman um miðja 17. öld.

6. Eitt kvæði - Upphaf: „Hér verður eitthvert æfintýr að rísa." ÍGSVÞ bls. 256 (Lagboði sem Tólfsonakvæði).

7. Eitt kvæði - Upphaf: „Leitar mín í ljóðum frekt." ÍGSVÞ bls. 265-266 (Lagboði: Brúðkaupskvæði).

8. Eitt kvæði - Upphaf: „Mistekst ei af réttum Suptúngs hátt." ÍGSVÞ bls. 169-170.(Lagboði sem Krumminn á skjánum). 

9. Eitt kvæði - Upphaf: „Ætla' eg réttan óðarfund." ÍGSVÞ bls. 281-282. (Lagboði: Lákakvæði).

10. Eitt sunnlenzkt vikivakakvæði - Upphaf: „Það er ekkert utan gleði/ ævinleg á sunnudagskvöld." ÍGSVÞ bls. 306-307. Úr fórum Gunnars Pálssonar djákna að Munkaþverá (f. 1714. d. 1791?). 

11. Eitt vikivakakvæði - Upphaf: „Margt trúi' eg hrelli mína önd." ÍGSVÞ bls. 157-158 (Lagboði: Kvæðiskorn af þeim rúmlata Ferða-Knút eða Sofðu ætíð sætan dúr).

12. Eitt vikivakakvæði - Upphaf: „Sé þín aldrei sæmdin lægð." ÍGSVÞ bls. 173 (Lagboði: Kvæðiskorn af þeim rúmlata Ferða-Knút eða Sofðu ætíð sætan dúr).

13. Enn eitt kvæðiskorn að kveða - Upphaf: „Hér er gott að dansa/ hér er stofan ný/ hún er öll tjölduð og þakin með blý." ÍGSVÞ bls. 179. (Lagboði: Krumminn á skjánum). 

14. Enn eitt lítið kvæðiskorn - Upphaf: „Fram út nausti fræða báturinn líði." ÍGSVÞ bls. 195 (Lagboði: þekktur).

15. Enn fimmta kvæðiskorn og hljóðar sem eftir fer - Upphaf: „Hvar hópur þriggja hölda er." ÍGSVÞ bls. 158-159 (Lagboði: Lákakvæði).

16. Enn sjötta kvæðiskorn til gamans - Upphaf: „Gríp ég það mér gengur best/ af göfugum Eddu-kvæðum." ÍGSVÞ bls. 207-208 (lagboði: Hátíð fer að höndum ein).

17. Heillaóskakvæði - Upphaf: „Skemmta vildi ég skýrri menja þöllu." ÍGSVÞ bls. 165-167 (Lagboði: Tólfsonakvæði). Kvæðið er varðveitt í skinnhandriti sem hefur safnmarkið hrs. Stochk. 22, 8, 58 bl. (Ólafur Davíðsson 1894:167) Bragarháttur kvæðisins er sá sami og við Tólfsonakvæði Guðmundar Bergþórssonar (f. 1657. d. 1705).

18. Hleiðólfs karfa' ég hrindi - Upphaf: „Hleiðólfs karfa' ég hrindi." (Lagboði: Smalaþula)

19. Karl og kerling - Þetta kvæði er ýkjukvæði frá miðöldum. Í Niðurraðan og undirvísan er þetta kvæði kallað „ kallmanna vikivaki" Lagboðinn: Lysthús-kvæði. 

20. Kvæði Ólafs Egilssonar, að sögn 12 ára - Upphaf: „Mig hefir lítinn mansöngskeik." ÍGSVÞ bls. 213-214 (lagboði: Sláttukvæði o.fl.).

21. Kvæðiskorn - Upphaf: „Heilsugjöf og hamingjugæði." ÍGSVÞ bls. 180 (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

22. Rám og hás er röddin mín

23. Svo kveður úngur maður í gleðivöku til kvenna - Upphaf: „Suðrar nökkvann, súð þótt bíði." ÍGSVÞ bls. 215-216 (lagboði: Þekktur).

24. Þó fara skórnir hálfu ver  - (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

25. Þær halda mig þurrlegan - Upphaf: „Oftast róla eg einn í dansi". Kvæði og dansleikir II, bls. 126-126. (Lagboði: Sláttukvæði, Einsetumaður einu sinni eða Lysthús-kvæði).

Vikivakaleikir:

1. Frísakvæði

2. Giptingahjal

3. Háu-Þóruleikur ✝︎

4. Hindarleikur ✝︎

5. Hjartarleikur

6. Hoffinsleikur

Ýkjukvæði:

1. Hattvísur

2. Karl og kerling

Þorraljóð:

1. Við skulum þreyja þorrann og hana góu - Upphaf: „Við skulum þreyja/ þorrann og hana góu." Höf. ókunnur. Þjóðkvæði. Sjá Þorrablótskvæði

Þulur:

5. Allra flagða þula - Upphaf: „Líttu upp leikbróðir/ og láttu fólk þegja." Úr riddarasögunni Vilhjálms sögu sjóðs. Sjá þulur og galdur og forneskju.

6. Bárður minn á jökli - Upphaf: „Bárður minn á jöklu/ leggstu nú á þófið mitt." Forneskjubæn. Sjá þulur og galdur og forneskju.

7. Bokki sat í brunni - Upphaf: „Bokki sat í brunni/ hafði blað í munni." Sjá þulur.

8. Brúsaskeggsþula - Upphaf: „Kom ég að Eyri." Sjá þulur.

9. Dansaði ég á Stapa í gær - Upphaf: „Dansaði ég á Stapa í gær/ það var herlegur dans." Sjá þulur, vikivaka og dansþulur.

10. Drengurinn drjólinn - Upphaf: „Drengurinn drjólinn/ hvar varstu um jólin?" Sjá þulur og jólin.

11. Faðir minn er róinn - Upphaf: „Faðir minn er róinn/ langt út á sjóinn." Sjá þulur og barnagælur.

12. Fagur fiskur í sjó - Upphaf: „Fagur fiskur í sjó/ brettist upp á halanum. Sjá þulur, barnagælur og dýravísur.

13. Fuglinn í fjörunni - Upphaf: „Fuglinn í fjörunni/ hann heitir már." Sjá þulur, dýravísur, barnagælur, vikivakakvæði og vikivaka.

14. Fúsintesþula - Upphaf: „Í miðjum garði axlar hann sín gullin skinn/ hann Fúsintes." Kvæðið er flokkað með hér út af fyrirsögninni, annars er þetta eiginlega ekki þula heldur mun kvæðið vera formúluvísa/keðjukvæði. Sjá formúluvísur/keðjukvæði, þulur dansþulur.

15. Gekk ég upp á hólinn - Upphaf: „Gekk ég upp á hólinn/ horfði ég ofan í dalinn." Sjá þulur.

16. Gimbillinn mælti - Upphaf: „Gimbillinn mælti/ og grét við stekkinn." Sjá þulur, barnagælur og dýravísur.

17. Gott er að ríða sandana mjúka - Upphaf: „Gott er að ríða sandana mjúka/ það gerir ei hestana sjúka." Sjá þulur.

18. Grýla er að sönnu gömul herkerling - Upphaf: „Grýla er að sönnu/ gömul herkerling." Sjá þulur og grýlukvæði.

19. Grýla kallar á börnin sín - Upphaf: „Grýla kallar á börnin sín/ þegar hún ver að sjóða/ til jóla." Fyrri helmingur kvæðisins líkist mjög bragarhættinum við Þessi karl á þingið reið eftir Jón Arason Hólabiskup (f. 1484. d. 1550). Sjá þulur og grýlukvæði.

20. Grýla reið fyrir ofan garð - Upphaf: „Grýla reið fyrir ofan garð/ hafði hala fimmtán." Líklega með allra elstu grýlukvæðum. Sjá þulur og grýlukvæði.

21. Grýla reið með garði - Upphaf: „Grýla reið með garði/ gekk með henni Varði." Með allra elstu grýlukvæðum. Sjá þulur og grýlukvæði.

22. Hallsteinn á Hesti - Upphaf: „Hallsteinn á hesti/ sá var maðurinn mesti." Sjá þulur.

23. Heyrði ég í hamrinum - Upphaf: „Heyrði ég í hamrinum/ hátt var þar látið." Hér bregður fyrir fyrir ættartalölu Óðins! Sjá þulur, dansþulur og vikivaka.

24. Hún rær og hún slær - Upphaf: „Hún rær og hún slær." Sjá þulur, barnagælur og dýravísur.

25. Hvar er Jón Jakobsson? - Upphaf: „Hvar er Jón Jakobsson?/ Um jólin er hans aftur von." Sjá þulur og jólin.

26. Í fyrravetur fyrir jólin - Upphaf: „Í fyrravetur fyrir jólin/ fann ég hann Pál minn Bjarnarson." Jólaþula. Sjá þulur og jólin.

27. Jómfrú blómleg mjög mæt - Upphaf: „Jómfrú blómleg mjög mæt/ motursfitin ágæt." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka.

28. Karl og kerling riðu á Alþing - Upphaf: „Karl og kerling riðu á Alþing,/ fundu titling,/ stungu í vettling." Sjá þulur

29. Karl tók til orða - Upphaf: „Karl tók til orða/ mál er að borða." Sjá þulur.

30. Kom ég þar að kveldi - Upphaf: „Kom ég þar að kveldi/ sem kerling sat að eldi." Sjá þulur

31. Krumminn í hlíðinni hann er að slá - Upphaf: „Krumminn í hlíðinni/ hann er að slá." Sjá þulur, dýravísur og barnagælur

32. Sat ég undir fiskihlaða - Upphaf: „Sat ég undir fiskihlaða/ föður míns og móður." Sjá þulur

33. Smalaþula - Upphaf: „Vappaðu með mér Vala." Kvæðið er flokkað með hér út af fyrirsögninni, annars er þetta eiginlega ekki þula heldur mun kvæðið vera undir vikivakakvæðahætti. Sjá þulur, barnagælur, dýravísur, vikivakakvæði, vikivaka og dansþulur.

34. Sól skín á fossa - Upphaf: „Sól skín á fossa/ segir hún Krossa." Dýraþula. Þetta er sú þula sem nautin fara með á Nýársnótt! Sjá þulur og jólin

35. Stígum við stórum - Upphaf: „Stígum við stórum/ stundum til grunda." Sjá þulur og barnagælur

36. Stúlkurnar ganga sunnan með sjó - Upphaf: „Stúlkurnar ganga/ sunnan með sjó/ með línsvuntur langar/ og léreftin mjó." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka.

37. Táta, Táta, teldu dætur þínar - Upphaf: „Táta, Táta, teldur dætur þínar." Sjá þulur.

38. Tunglið skín á himni háa - Upphaf: „Tunglið skín á himni háa." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka.

39. Út gekk hún grænklædd - Upphaf: „Út gekk hún grænklædd/ með gult undir fóðrið." Sjá þulur, dansþulur og vikivaka.

40. Við skulum róa rambinn - Upphaf: „Við skulum róa rambinn." Ljóðaleikur. Sjá þulur og barnagælur.

41. Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli - Upphaf: „Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli/ þangað til kýr okkar/ koma af fjalli." Heitir öðru nafni Kúaþula. Sjá þulur og dýravísur

42. Þórnaldarþula - Upphaf: „Hlýði menn á fræði mínu/ meðan ég segi sök mína á sleða." Sjá þulur.

43. Þriðjudaginn í þriðju viku þorra - Upphaf: „Þriðjudaginn í þriðju viku þorra/ þá sálaðist systir allra vorra." Höf. ókunnur. Sjá þulur og Þorrablótskvæði