Glósur

Sagnavaka:

Þetta kvæði ber heitið Harðvetrarkvæði og er undir vikivakahætti. Nota má þýska jólalagið Dies est laetitiae við það:

Margur biður maðrinn nú

minnast vetrartíma,

hversu hann við hjörð og hjú

harðlega gerði stíma,

auðsins eigna rak af rú

rétt og skildi ei eftir par,

margur harður vetur var,

hjó, drap, særði hest, sauð, kú,

hélt út samri bræði,

þó hefir verið þessi í mesta æði.

Kvæði sem eru undir þessum bragarhætti eru einnig Skjaldmeyjarkvæði eftir Eggert Ólafsson o.fl.

Díakon eftir Stefán Ólafsson í Vallanesi

1. Neðan úr Fjörðum flytur sig

Díakon Snorrason

upp í hvamminn, stanzar mig;

bordúninn

kjörinn í kór að syngja

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja.

2. Ingunni gerði hann elska fast

Díakon Snorrason

áður en hún lét fallerast

bordúninn

kjörinn í kór að syngja

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja.

3. Kapalinn á og kýrnar tvær,

Díakon Snorrason

kálfa þrjá, en engar ær;

bordúninn

kjörinn í kór að syngja

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja.

4. Þegar hann brúkar hljóðin há

Díakon Snorrason

heyrist í klifið og yfir um á

bordúninn

kjörinn í kór að syngja

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja.

5. Einu sinni hann keypti kút

Díakon Snorrason

kirkjusmið þar kemur við,

kátur presturinn syngur:

bordúninn

kjörinn í kór að syngja

og klukkunum þar í Vallanesi að hringja.

Carmen Theodorica eftir Stefán Ólafsson í Vallanesi

Auge pauca! Adde paucis!

Orð eru smá,

Þórði stráka þyl ég frá,

nýtust hláka nær mun bráka

norðan stjá.

Inter pocula.

_________________

1. Hvað skal tala, hvað skal tjá

hrund í eymda róli?

þó mun bala þenkja að fá

Þórður á Kirkjubóli.

2. Ekki falan öld vil tjá

af þeim kennir í stóli,

það mun kalann þunga fá

Þórði á Kirkjubóli.

3. Fagurgala fýsast á

fyrðar opt með hóli,

þann til dala þrátt nam tjá

Þórður á Kirkjubóli.

4. Með tóbak ala tanna gjá

tíðkar nefndur dóli

og flátt að tala þrútinn þrá

Þórður á Kirkjubóli.

5. Um skatta hreifir skrafi frekt,

sem skipaði Dana sjóli,

þar fyrir leyfir þennan tregt

Þórður á Kirkjubóli.

6. Ófrýnileg er heila höll

hulin kjálka skjóli,

sem þrekk einn beri þykkt á völl

Þórður á Kirkjubóli.

7. Stórt ei hækka stráka vann

steinbíts roða sóli,

heldur lækka þegninn þann

Þórð á Kirkjubóli.

8. Upp ef tækist annað sinn

aptur svarti skóli,

þangað rækist, þanki er minn,

Þórður á Kirkjubóli.

9. Margur tamur mann er því

að miðla hálsins góli,

þar er óstamur þessi í

Þórður á Kirkjubóli.

10. Héldi grund, sem halur er á

hann Stefánsson Óli,

smjaðrið mundi ei þagna þá

Þórður á Kirkjubóli.

11. Beitt hefur margur bauga grér

bústinn mála tóli,

þeim allkargur þó af ber

Þórður á Kirkjubóli.

12. Gerði að hjala gæskulaust

gumna einn í kjóli

þetta án kala þykkjulaust

um Þórð á Kirkjubóli.

13. Upp og niður beinast blá

byltir aldan hjóli,

þar mun seinast þreifað um fá

Þórður á Kirkjubóli.

14. Raular frekt á rifinn skjá

ræskingslegur drjóli,

kverka mektir þolir þá

Þórður á Kirkjubóli.

15. Einu gildir þeygi þann,

þó þriflegt skeggið jóli,

það er mildi hann þrífast kann

Þórður á Kirkjubóli.

16. Sáuð þér opt hann sat í dal

svo sem fagur njóli,

þeytti hvopt, en þeygi stal,

Þórður á Kirkjubóli.

17. Fyrst er skorri fantur einn

fylgir verpill tóli,

þá skal orri þriðji óseinn

Þórður á Kirkjubóli.

18. Spiluðu talin óðar orð

allir með fíóli,

þar var valinn við þundar borð

Þórður á Kirkjubóli.

19. Balanum öllum úr stað ók

undir norðurpóli,

af þungum sköllum þrútna tók

Þórður á Kirkjubóli.

20. Ýttu lestina ótt af stað

orkumikill bjóli,

slíttu ei festina, þungt er það,

Þórður á Kirkjubóli.

_____________________

Auxi paucis. Addam pauca.

Endir má

Þórðar stráka þulu sjá,

nú hefur brákað nýtust hláka

norðan stjá.

Inter pocula.

Eilífs kvæði

1. Eilífur er sig gamall kall,

hann siglir suður með sandi,

heima situr hún Úlfhildur,

hún kann að róa rambinn.

Vel kann hún að róa ramb,

og sjálf ber hún sitt ástarband.

Meðan ekki er bóndinn heima.

2. Eina átti hún þernuna,

hún trúði henni allt hið besta:

„Þú skalt fara í býinn út

og fanga mér þar presta,

fangaðu mér hann Gunnar prest,

hann skal vera minn næturgestur

Meðan ekki er bóndinn heima.

3. Þernan fór sem boðið var

og fann hún prestinn Gunnar:

„Úlfhildur sendi boðin þér

og bað þig snúast í ferð með mér,

vill hún gjörast vinur þinn,

ég vona það sannleik klerkur minn

Meðan ekki er bóndinn heima.

4. Gunnar tók sinn gangvarann

og bjó hann allt hið besta.

Sté hann á sinn hvíta hest

og reið nú allt hið mesta.

Hann kom þar sem Úlfhildur var,

gull og silfur að hún bar,

Meðan ekki er bóndinn heima.

5. „Sæll nú kominn ,Gunnar minn,

þigg þú gull og hesta,

viljir þú gjöra mína kvöð

og láta henni ei fresta,

sænga í minni hvílu skjótt,

það styttir nú dag en dimmir fljótt

Meðan ekki er bóndinn heima.

6. „Vara þig, vara þig sæta mín,

stefn mér ei til voða,

þegar kemur þinn bóndinn heim,

þá er ég fanginn þegar í stað,

mér er valla mikið um slíkt

mér að stofna í þvílíkt

Meðan ekki er bóndinn heima.

7. „Elki þarftu, Gunnar minn,

bónda minn að ugga,

ég skal leggja ráðin á

að byrgja dyr og glugga,

ljós skal brenna í rjáfri glatt

en við skulum leika mjúkt og margt

Meðan ekki er bóndinn heima.

8. Lögðust þau í sængina niður

og tóku svo margt að rausa,

svo brá honum séra þar viður

að sætu lét hlutlausa,

Gunnar snéri sér fram í stokk,

en Úlfhildur kyssti hann títt og oft

Meðan ekki er bóndinn heima.

9. „Illa fór það öl og matur

er ég gaf þér að drekka!

Þú kannt engin blíðubrögð"

svaraði menja brekka,

„ég er einn lítill afmorsmann,

ekki vil ég svíkja hann,

Meðan ekki er bóndinn heima.

10 „Margt er kvikindið klókt að sér,

ég kann það ekki að ugga",

Úlfhildur tekur að aka sér

þá Eilífur kemur á glugga,

bóndinn stendur í dyrunum þá,

með listum plokkar hann lokur í frá

Og nú er bóndinn heima!

11. Úlfhildur upp í sænginni sest,

hún bar honum kveðju sína:

„Gunnar liggur í sæng hjá mér,

vér skulum hann nú pína,

ég hefi varist í alla nótt,

einatt hefur hann á mig sótt,

En nú er bóndinn heima!

12. Eilífur stígur af gólfi' án frest

og tekur sér lurk til handa,

lemur hann allan Gunnar prest

og horfist nú til vanda,

mörg fékk höggin messu þjón,

merkilega hann söng við tón,

því nú er bóndinn heima.

13. Gunnar upp í sænginni sest

með svo mikilli mæði,

svo komst hann í skóginn án frest

í einu silkiklæði,

með þá sút og með þá sorg

síðan komst hann heim í borg

Og nú er bóndinn heima!

Grýlukvæði (Lagboði: Dies est laetitiae?)

Löngum leiðir beinar

labba jólasveinar,

þessar þjóðir hreinar

13 saman einar

oft sér inni leiða

Illar mjög við smábörnin

boli og Grýla brutust inn

ég sá um nótt eina

í augun á þeim glóra

báru þau hingað belginn sinn stóra.

Þetta eru elstu jólalögin en það er mjög erfitt að áætla aldur þeirra. Sum geta verið frá 15. öld:

Hátíð fer að höndum ein
Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla
Kátt er á jólunum koma þau senn