Sláttukvæði

Sláttukvæði er kvæði undir vikivakakvæðahætti eftir síra Jón Oddsson Hjaltalín (f. 1749. d. 1835). Kvæðið hefur að öllum líkindum ranglega verið eignað Hallgrími Péturssyni sálmaskáldi í gegnum tíðina. Umrætt þjóðlag við kvæðið hefur einnig verið notað við þulur Ólínu Andrésdóttur (Syngi, syngi svanir mínir) og viðlagskvæði eftir síra Matthías Jochumsson.

Fyrirsögn:

Sláttukvæði

Lagboði:

Íslenskt þjóðlag úr fórum Kristrúnar Matthíasdóttur, frá Fossi í Hrunamannahreppi (f. 1923. d. 2011). Lagið er sannkallað vikivakalag og sárasjaldgæft að fólk kunni að fara með kvæði undir vikivakakvæðaháttum á 20. öld. Aðrir lagboðar sem koma til greina: Fuglskvæði úr Annálum og Lysthús-kvæði

Höfundur:

Jón Oddsson Hjaltalín eða síra Hallgrímur Pétursson (f. 1614. d. 1674). Líklegra þykir að Jón Oddsson Hjaltalín sé höfundur kvæðisins. Margrét Eggertsdóttir, prófessor við Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, hefur fært rök fyrir því.

Kvæðagrein:

Vikivakakvæði; Vikivakar; Ýkjukvæði

Kvæði undir sama bragarhætti:

Eitt kvæði - Upphaf: „Óskaferju auðs af sandi." Vikivakakvæði
Dansinn undir hlíða - Upphaf: „Gulllaðs þallir gamanið lengi. Vikivakakvæði
Fuglskvæði úr Annálum - Upphaf: „Einsetumaður einu sinni." Eftir Guðmund Bergþórsson
Gaman er að Gísla Víum - Upphaf: „Gaman er að Gísla Víum/ glampar hann eins og sól í skýjum." Eftir Pál Ólafsson (f. 1827. d. 1905). Kvæði undir vikivakakvæðahætti
Hafnarsæla - Upphaf: „Förum vér til gleði að ganga." Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768)
Karl og kerling - Þetta kvæði er ýkjukvæði frá miðöldum. Í Niðurraðan og undirvísan er þetta kvæði kallað „ kallmanna vikivaki" Lagboðinn: Lysthús-kvæði.
Kvæði Egils Ólafssonar, að sögn 12 ára - Upphaf: „Mig hefir lítinn mansaungs keik". Vikivakakvæði
Kvæðiskorn- Upphaf: „Heilsugjöf og hamingjugæði." Vikivakakvæði
Lysthús-kvæði- Upphaf: „Undir bláum sólarsali." Eftir Eggert Ólafsson
Minningarkvæði um Jón Grímsson - Upphaf: „Nokkur ungdómsár fyrir elli/ ólst ég upp á Húsafelli." Eftir Bjarna Jónsson Borgfirðingaskáld. Vikivakakvæði
Sláttukvæði- Upphaf: „Af bónda einum byrjast kvæði." Eftir Jón Oddsson Hjaltalín. Vikivakakvæði.
Þó fara skórnir hálfu ver- Upphaf: „Blakkt er traf á heila húsi." Vikivakakvæði
Þær halda mig þurrlegan- Upphaf: „Oftast róla eg einn í dansi." Vikivakakvæði

Heimild/kvæðið á prenti:

Hallgrímsljóð – sálmar og kvæði eftir síra Hallgrím Pétursson, 1944, bls. 322-327

Viðlag: Best er að vera birgur vel.

Baula mikið étur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Af bónda einum byrjast kvæði.

Búskap hafði hann reist á svæði,

átti konu og börnin bæði,

burgeislegur þar ég tel.

Best er að vera birgur vel.

Vantaði hvorki föt né fæði,

Fáfnis hafði setur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Fjölda átti ég fjár og sauða,

fémunina kvika og dauða,

geymdi í kistu gullið rauða,

svo grandaði ekki kvíða él.

Best er að vera birgur vel.

Líkur var ei lýðnum snauða,

sem lýir hungurstetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Eina kú með öðru fleira

eiga náið þrjótur geira,

þessi öllum þurfti meira,

þegar fylla skyldi bel.

Best er að vera birgur vel.

Seggur hey nam saman keyra,

svo sem lyst til hvetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Á fjalli Heklu fyrst nam taka

fyrir henni að slá og raka,

daga og nætur vann að vaka,

veifaði beittri stararþél.

Best er að vera birgur vel.

Lét ei þar með sláttinn slaka,

þó slettist skúrar tetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Upp á Kötlugjá sig glennti,

glaður þar út augun flennti,

orfið báðum örmum spennti,

allt sló, sanda, grjót og mel.

Best er að vera birgur vel.

Hesta sex þar hirða nennti

heyrði ég sett í letur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Fjórtán kapla á Skjalbreið skar hann.

Skjótvirkur að þessu var hann.

Heim að bænum heyið bar hann,

hafði sveita um brúnahvel

Best er að vera birgur vel.

Einyrki í viku var hann,

vann þó öllum betur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Á Bárðarjökul bar hann ljáinn,

bútaði sundur töðustráin.

Störin var þar næsta náin

og náði honum undir stél.

Best er að vera birgur vel.

Vann af svita að vökna bráin,

varla lúðst þó getur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Baldjökul og Baulu alla

bráður sló með sveittan skalla,

Esju, Glámu og ótal fjalla

engi og merkur, það ég tel.

Best er að vera birgur vel.

Lómagnúp og Henglahjalla,

hver mun vinna betur?

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Drengir af því drógu gátu,

í Drangey sló hann væna sátu,

Eldeyjar með eðli kátu,

eins og heyrði, það ég tel.

Best er að vera birgur vel.

Batt svo saman baulu átu.

Býsn er hvað hún etur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Þá út hann hafði Ísland slegið,

öllum þótti saman dregið.

Fóðrið ekki varð þá vegið,

vænt er slíkt, því dýrt er mél.

Best er að vera birgur vel.

Allt var rúið, fláð og flegið,

fann ég sett í letur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Hann lét ekki þar með standa,

heldur fór til annarra landa,

stillti gang við Grikklands sanda,

gerði vingsa hæla þél.

Best er að vera birgur vel.

Flutti þaðan rjóður randa

réttvænt lanartetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Danmörk, Svíðþjóð, Dalmatía,

Ditmarsken og Pólónía,

England, Frakkland, Ítalía,

Asía, Konstantínópel.

Best er að vera birgur vel.

Holland, Noreg, Hungaría

hann sló, innir letur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Skotland, Spán og Írlands engi

allt hann sló og var ei lengi.

Þýskaland með giftugengi

gildur fláði eins og mel.

Best er að vera birgur vel.

Í Tartaría trúi ég hann fengi

tólf hesta, þess getur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Í Ameríku og Indíaveldi

æði margt hann stráið felldi.

Persa kóngur seggnum seldi

sextán hesta utan vél.

Best er að vera birgur vel.

Keyrði í garðinn kvígu eldi,

karskur ljáinn hvetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Kína öll og Aferíka

af honum sögð var slegin líka.

Libía, frónið furðu ríka,

fláði hann allt með hörku þel.

Best er að vera birgur vel.

Enginn mundi sláttu slíka,

sló hann öllum betur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Krullaðist blakt á kolli stríið,

komst hann út í Tyrkiríið.

Þar var grasið þykkt sem mýið.

Þunnur ljárinn beit sem skel.

Best er að vera birgur vel.

Þaðan flutti þétt og sigið

þriflegt lanartetur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Af virðum sumum var það svarið,

í Valhöll hefði hann seinast farið,

þar var rúið, brennt og barið,

brögnum ekki slægt ég tel.

Best er að vera birgur vel.

Hálfan laup gat maðurinn marið

myrkt um úlfa setur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Lúinn svo af löngum slætti

loksins töðuönnum hætti,

stabba síns í garði gætti

og gladdi sig við mjólkurpel.

Best er að vera birgur vel.

Sláttukvæði endast ætti,

ekki kveð ég betur.

Ósköp þarf fyrir eina kú um vetur.

Page updated

Google Sites

Report abuse