Embedded Files
(ATH Sjá einnig ástarkveðskap, vikivaka, tröllaslagi, þulur og dansþulur)
Man-langlokur eru sérstök tegund ástarkveðskapar sem virðist einkum hafa verið ortur til kvenna af karlkyns skáldum. Þessi kveðskapur hefur greinilega verið vinsæll á fyrri hluta 18. aldar, jafnvel fyrr. Bragarhátturinn er sérkennilegur en í vikivakaritgerð sinni segir Ólafur Davíðsson (1862– 1903) að fyrst og fremst hafi verið „... mjög sennilegt, að dansað kunni að hafa verið eptir einhverjum af lánglokum þessum, þar sem þær eru opt ortar undir svipuðum lögum og tröllaslagirnir, og á hinn bóginn er ekkert sennilegra en lánglokur hafi verið kveðnar eða mæltar fram á vikivökum, eins og vikivakakvæðin, þótt það sé hvergi tekið fram beinlínis." (Ólafur Davíðsson 1894, 365). Grímur Thomsen (1801– 1806) virðist einnig hafa verið þeirrar skoðunar að man-langlokur hafi verið danskvæði, sbr. það sem hann segir í Ísafold VI, 1 (1879). Orðalag víða bendir einmitt sterklega til þess að þessar langlokur hafi verið brúkaðar við slíkar samkomur, samanber:
... mér kemur í stans / inndælið hans, / um álfurnar lands / sem Orpheus dans, ... (Bæti brag)
... í laufguðum skans / þar báru sinn krans, / sem brúðir með glans / búnar í dans; (Danslilja)
Þá segir Jón Ólafsson frá Grunnavík (1705– 1779)berum orðum í ritgerðarkorni sínu Um lög og tóna að Dínus spjallið hafi verið dansað á vikivakasamkomum:
„Dansandi og spilandi, hoppandi og leikandi lög sem spila sig með ítrekuðum klifunum hærra og hærra upp, þó þau fari nokkuð niður á millum, en eins og sæki í sig jafnótt meira og meira, heyra dönsum helzt til og leikaraskap. So eru öll vikivakakvæði og því betri sem fleiri eru hendingar, so sem. 36 eður 44. Til dæmis: Meyjar báðu mig til leiks eg gengi. Item Dínus spjald sem ekkert viðkvæði ítrekar." (heimild)
Þessi tegund kvæða minnir einnig mjög á kveðskap þann sem notaður hefur verið við dans á 16. öld, sbr. danslýsingu Odds Einarssonar biskups (1559– 1630) sem má lesa í Qualiscunque descriptio Islandiae. Gaman væri að rannsaka hversu langt aftur hægt væri að rekja þessa kveðskaparhefð.
Eftirfarandi man-langlokur voru enn þekktar á vörum fólks um miðja 20. öld: Sumar-danslilja , Hrannar sunna spök spöng, Danslilja, Jómfrú blómleg mjög mæt, Rínar funabáls blíð og Mig fyrir í blund brá.
Þá hafa tvö þjóðlög varðveist við man-langlokur. Eitt þjóðlag við Hrannar sunna spök spöng og eitt við Jómfrú blómleg mjög mæt.
Man-langlokur:
Ala sólar blíð Bil - Upphaf: „Ala sólar blíð bil".
Áls ljóma - Upphaf: „Áls ljóma".
Ber eg móð - Upphaf: „Ber eg móð".
Bæti brag - Upphaf: „Bæti brag".
Danslilja - Upphaf: „Við í lund/ lund fögrum eina stund". Eftir Þorlák Þórarinsson (f. 1711. d. 1773). Sjá einnig vikivaka
Dínus spjallið - Upphaf: „Hér skal pavis pinna".
Drengurinn minn, minn - Upphaf: „Drengurinn minn, minn,/ mér lízt á hag þinn."
Drósardans - Upphaf: „Ljómar baugabrík".
Drósin vísa, þýð þér - Upphaf: „Drósin vísa, þýð þér".
Dægrastytting 1768 - Upphaf: „Fingra snjós".
Foldin fríð í runni - Upphaf: „Foldin fríð í runni".
Funa ægis fold blíð - Upphaf: „Funa ægis fold blíð". Eftir Benedikt Jónsson í Bjarnanesi
Gleður tíðum mjúk mær - Upphaf: „Gleður tíðum mjúk mær".
Heyrði' eg hlátur og óra - Upphaf: „Heyrði' eg hlátur og óra".
Hlés glóða - Upphaf: „Hlés glóða".
Hrannar sunna spök söng - Upphaf: „Hrannar sunna spök söng". Eftir Pétur Jakobsson (f. um 1740. d. 1797). Sjá einnig ástarljóð, þulur, barnagælur og vikivaka
Ítrust Nistis Nanna - Upphaf: „Ítrust Nistis Nanna".
Jómfrú blómleg mjög mæt - Upphaf: „Jómfrú blómleg mjög mæt / motursfitin ágæt". Íslenskt þjóðkvæði. Þjóðlag af vörum Stefaníu Sigurðardóttur. Stefanía raular þuluna líkt og var gert með Hrannar sunna spök spöng. Sjá þjóðsagnasafn Sigfúsar Sigfússonar. Sjá einnig vikivaka
Meyjardans - Upphaf: „Leikur lipurtá".
Mig fyrir í blund brá - Upphaf: „Mig fyrir í blund brá".
Rínar funabáls blíð - Upphaf: „Rínar funabáls blíð".
Sumar-danslilja - Upphaf: „Góins móa grund rjóð".
Þorleifur minn, minn - Upphaf: „Þorleifur minn minn/ mér líst á hag þinn."
Page updated
Google Sites
Report abuse