Ástarkveðskapur

(ATH sjá einnig brúðkaupskvæði og afmorskvæði)

Ástarkveðskapurinn tengist ástinni og tilhugalífi fólks. Kveðskapurinn er flokkaður hér sérstaklega þar sem í þessum flokki má finna ein fegurstu ljóð sem ort hafa verið á íslenska tungu.

Fyrirsagnir kvæðanna:

1. Ásta - Upphaf: „Ástkæra ylhýra málið / og allri rödd fegra". Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845)

2. Ástin í fjarlægð - Upphaf: „Svo fjær mér á vori nú situr þú, sveinn". Eftir Steingrím Thorsteinsson (f. 1831. d. 1913).

3. Eftir Sappho - Upphaf: „Goða það líkast unun er". Eftir Bjarna Thorarensen (f. 1786. d. 1841). Lag erlent

4. Enginn grætur Íslending - Upphaf: „Enginn grætur Íslending". Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845)

5. Ferðalok - Upphaf: „Ástarstjörnu / yfir Hraundranga". Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845).

6. Freyjukettir - Upphaf: „Þú sem kærleika kveikir magn". Eftir Bjarna Thorarensen (f. 1786. d. 1841).

7. Hrannar sunna spök söng - Upphaf: „Hrannar sunna spök söng". Eftir Pétur Jakobsson (f. um 1740. d. 1797). Sjá einnig barnagælur, þulur, dansþulur og vikivaka

8. Kysstu mig hin mjúka mær - Upphaf: „Kysstu mig hin mjúka mær". Eftir Bjarna Thorarensen amtmann (f. 1786. d. 1841). Sungið í tvísöng

9. Kvöldbæn - Upphaf: „Verndi þig englar elskan mín". Eftir Steingrím Thorsteinsson (f. 1831. d. 1913). Sjá Bjarna Þorsteinsson, bls. 665.

10. Man ég þá stund - Upphaf: „Man ég þá stund er mættumst fyrsta sinn". Eftir Guðnýju Þorsteinsdóttur ráðskonu (f. 1892. d. 1971). Lag: Til eru fræ.

11. Meyjarmissir - Upphaf: „Björt mey og hrein". Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688)

12. Ó, ef þú vissir, elskan mín  - Upphaf: „Ó, ef þú vissir, elskan mín". Eftir Sveinbjörn Egilsson (f. 1791. d. 1852). 

13. Ó minn Friðrik allra bezti - Upphaf: „Ó minn Friðrik allra bezti". Höf. ókunnur. 

14. Píkuskrækur - Upphaf: „Ó, mín hjartans ástar bauga brú". Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768). Sungið í tvísöng

15. Raunakvæði - Upphaf: „Eg veit eina baugalínu". Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Í kvæðasafninu Snót ber kvæðið heitið Minning misstrar unnustu

16. Sit ég og syrgi mér horfinn - Upphaf: „Sit ég og syrgi mér horfinn". Eftir Guðnýju Jónsdóttur frá Klömbrum (f. 1804. d. 1836).  Bragarhátturinn er Solveigarlag.

17. Sjóferð - Upphaf: „Ég uni á flughröðu fleyi". Eftir Hannes Hafstein (f. 1861. d. 1922).

18. Stjörnuskoðarinn - Upphaf: „Blástjarnan þótt skarti skær". Eftir Bjarna Thorarensen amtmann (f. 1786. d. 1841)

19. Stóðum tvö í túni - Upphaf: „Stóðum tvö í túni". Eftir Víglund Þorgrímsson væna (f. á 10. öld). Dróttkvæð vísa úr Víglundar sögu. 

20. Söknuður - Upphaf: „Man eg þig mey, / er hin mæra sól". Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845). Sungið í tvísöng

21. Upp við fossinn - Upphaf: „Eitt sinn um þögla óttustund". Eftir Hinrik B. Þorláksson (f. 1873. d. 1956)

22. Yndi' er að horfa á himinljós - Upphaf: „Yndi' er að horfa á himinljós". Eftir Gísla Brynjúlfsson (f. 1827. d. 1888). Sjá einnig drykkjuvísur

23. Þórríðarvísur - Upphaf: „Þórríður / þú ert ástaryndið mest". Höf. ókunnur. Lagboði: Píkuskrækur. Sungið í tvísöng

24. Þögul nóttin - Upphaf: „Þögul nóttin þreytir aldrei þá sem unnast". Eftir Pál Ólafsson (f. 1827. d. 1905)

25. Ölteiti - Upphaf: „Þið sem státnir staupum hringið". Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896). Sjá einnig drykkjuvísur

Röð kvæðanna eftir upphöfum:

1. Björt mey og hrein

2. Blástjarnan þótt skarti skær

3. Eg veit eina baugalínu

4. Eitt sinn um þögla óttustund

5. Enginn grætur Íslending

6. Goða það líkast unun er

7. Hrannar sunna spök söng

8. Kysstu mig hin mjúka mær

9. Man ég þá stund

10. Man ég þig mey

11. Ó, mín hjartans ástar baugabrú

12. Sit ég og syrgi mér horfinn

13. Stóðum tvö í túni

14. Verndi þig englar elskan mín

15. Þórríður/ þú ert ástaryndið mest

16. Þögul nóttin þreytir aldrei þá sem unnast

Lesefni:

1. Bjarni Þorsteinsson. (1906-1909). Íslensk þjóðlög. S.L. Møller, Kaupmannahöfn.

2. [Höfundar ekki getið]. (1949). Íslenzk ástaljóð. Bókaútgáfa Guðjóns S. Guðjónssonar, Reykjavík.