Eddukvæði og dróttkvæði

Eddukvæði og dróttkvæði og íslensk þjóðlög við þau sem hafa varðveist:

1. Eigi má ek á œgi - Upphaf: „Eigi má ek á œgi/ ógrátandi líta."Dróttkvæð vísa eftir Ketilríði Hólmkelsdóttur (f. á 10. öld). Vísan er varðveitt í Víglundar sögu. Lagið er það sama og við Stóðum tvö í túni. 

2. Hávamál - Upphaf: „Gáttir allar/ áður gangi fram." Eftir Óðin sjálfan. Kvæðið er undir ljóðahætti. Til eru a.m.k. tvö íslensk þjóðlög við hinn forna ljóðahátt. Hið fyrra er varðveitt í bók Laborde & Roussier sem ber heitið Essai sur Musique Ancienne et moderne. Lagið hið síðara er líklega miklu yngra (sem var notað við mörg kvæði undir ljóðahætti), t.d. Man ég þig mey eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845).

3. Krákumál - Upphaf: „Hjuggum vjer með hjörvi." Dróttkvæð vísa um dauða Ragnars Loðbrókar. Lagið er íslenskt þjóðlag, varðveitt í bók Laborde & Roussier sem ber heitið Essai sur Musique Ancienne et moderne. Lagið er fengið úr fórum Jóns Ólafssonar nokkurs sem uppi var á 18. öld. Ekki er vitað með vissu sá maður var.

4. Mundut síðr en sauðir - Upphaf: „Mundut síðr en sauðir/ Sýrar gráps fyr dýri." Dróttkvæð vísa úr Grettis sögu. Eftir Ásdísi Bárðardóttur (f. um 975). Guðmundur Þorsteinsson frá Lundi (f. 1901. d. 1989) syngur kvæðið á segulband fyrir þjóðfræðinga árið 1967. Hann var ættaður af Austfjörðum, bróðir Guðfinnu Þorsteinsdóttur, Skáld-Erlu. 

5. Sneið fyrir Sikiley víða - Upphaf: „Sneið fyrir Sikiley víða/ súð; vorum þá prúðir." Dróttkvæð vísa eftir Harald konung harðráða. Lagið er íslenskt þjóðlag, varðveitt í bók Laborde & Roussier sem ber heitið Essai sur Musique Ancienne et moderne. Lagið er fengið úr fórum Jóns Ólafssonar nokkurs sem uppi var á 18. öld. Ekki er vitað með vissu sá maður var.

6. Stóðum tvö í túni - Upphaf: „Stóðum tvö í túni/ tók Hlín um mig sínum." Dróttkvæð vísa. Eftir Víglund Þorgrímsson væna (f. á 10. öld). Vísan er varðveitt í Víglundar sögu. Lagið er það sama og notað er við Það mælti mín móðir.

7. Völuspá - Upphaf: „Hljóðs biðk allar/ helgar kindir." Fornyrðislag. Til eru að minnsta kosti fjögur varðveitt íslenskt þjóðlög og kvæðalög við fornyrðislagið. Í fyrsta lagi þjóðlag sem er varðveitt í í bók Laborde & Roussier sem ber heitið Essai sur Musique Ancienne et moderne. Það lag var a.m.k. notað við Völuspá af sumum á 18. öld. Lagið er fengið úr fórum Jóns Ólafssonar nokkurs sem uppi var á 18. öld. Ekki er vitað með vissu sá maður var.  Í öðru lagi er til varðveitt íslenskt kvæðalag undir fornyrðislagi við Grýlukvæði eftir Björn Ólafsson á Hrollaugsstöðum í Hjaltastaðaþinghá (f. 1802. d. 1866). Það smellpassar einnig við Völuspá. Í þriðja lagi má nefna varðveitt þjóðlag við íslenska barnagælu undir fornyrðislagi í handritinu Melódíu frá 17. öld. Barnagælan hefur upphafið „Með því ég skyldumst" og er eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Í fjórða lagi er varðveitt þjóðlag við Saknaðarljóð eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845). Það lag var sungið í tvísöng áður fyrr (sbr. Bjarni Þorsteinsson, 1906-1909, bls. 644 og 791). 

8. Það mælti mín móðir - Upphaf: „Það mælti mín móðir/ að mér skyldi kaupa." Eftir Egil Skalla-Grímsson (f. um 930). Vísuna orti Egill barn að aldri hafandi drepið dreng í knattleik við Hvítárvelli í Borgarfirði. Dróttkvæð vísa (eða dróttkvæð háttleysa)

9. Þrymskviða - Upphaf: „Reiður var Vingþór/ er hann vaknaði." Fornyrðislag. Sama lag og notað var við Grýlukvæði eftir Björn Ólafsson á Hrollaugsstöðum í Hjaltastaðaþinghá (f. 1802. d. 1866). 

Seinni tíma kvæði undir fornum bragarháttum, oftast dróttkvæðri háttleysu og fornyrðislagi með varðveittum íslenskum þjóðlögum. Athugið að lögin gætu allt eins verið eldri en sjálf kvæðin. Eða yngri:

1. Grýlukvæði - Upphaf: „Nú er á skemmtun/ skortur ei lítill." Eftir Björn Ólafsson á Hrollaugsstöðum í Hjaltastaðaþinghá (f. 1802. d. 1866). Bragarháttur: fornyrðislag.

2. Hér í vörum heyrist bárusnari - Upphaf: „Hér í vörum heyrist bárusnari." Huldarmál úr þjóðsögu. Bragarháttur: dróttkvæð háttleysa.

3. Með því ég skyldumst - Upphaf: „Með því ég skyldumst/ að mæla og hugsa." Barnagæla eftir síra Ólaf Jónsson á Söndum (f. 1560. d. 1627). Bragarháttur: fornyrðislag.

4. Reiðvísa - Upphaf: „Þyt leit ég fóthvatan feta." Eftir síra Jón Þorláksson á Bægisá (f. 1744. d. 1819). Bragarháttur: dróttkvæð háttleysa.

5. Saknaðarljóð - Upphaf: „Þá var ég ungur/ er unnir luku." Eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845). Bragarháttur: fornyrðislag.

6. Taflvísur - Upphaf: „Fallega spillir frillan skollans öllu/ frúin sú sem þú hefur nú að snúa." Taflvísa eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Bragarháttur: dróttkvæð háttleysa.

Kvæði undir Solveigarlagi (náskylt dróttkvæðum hætti):

1. Bjarni Thorarensen - Upphaf: „Skjótt hefur sól brugðið sumri." Erfiljóð eftir Jónas Hallgrímsson (f. 1807. d. 1845) um andlát Bjarna Thorarensen. Bragarháttur: Solveigarlag.

2. Sit ég og syrgi mér horfinn - Upphaf: „Sit ég og syrgi mér horfinn." Eftir Guðnýju Jónsdóttur frá Klömbrum (f. 1804. d. 1836).  Bragarháttur: Solveigarlag. Ástarljóð

Þessi kvæði virðast varðveita þjóðlög sem líkjast mjög þjóðlögum við forn kvæði:

1. Vigfús Thorarensen - Upphaf: „Hælislaus á hóli/ hrísla stend ég sendnum." Eftir Bjarna Thorarensen (f. 1786. d. 1841). Þjóðlagið við þetta kvæði virðist vera skylt Það mælti mín móðir eftir Egil Skalla-Grímsson (f. 930)

2. Hákarlsbragur - Upphaf: „Sögu ég segja vil/ sem hingað fregnin bar."Eftir Sigfús Árnason (f. 1790. d. 1822)

3. Reiðvísa - Eftir Pál Ólafsson