Brúðkaupskvæði

Brúðkaupskvæði eru kvæði sem voru sérstaklega sungin og ort fyrir brúðkaupsveislur á tímum gamla bændasamfélagsins. Í þessum flokki verður leitað allra leiða til þess að safna saman á einn stað slíkum kvæðum með lagboðum. Leitað verður í  ljóðabókum, söfnum, handritum og segulböndum inn á Stofnun Árna Magnússonar. 

Brúðkaupskvæði frá tímum gamla bændasamfélagsins með innlendum og erlendum lagboðum:

1. Á Galíleu láði - Upphaf: „Á Galíleu láði / ljóst í Kana stað." Eftir Hallgrím Pétursson (f. 1614. d. 1674).

2. Brúðhjónabollinn - Upphaf: „Brúðhjónabollinn / berst að höndum mér." Eftir Leirulækjar-Fúsa (f. 1648. d. 1728).

3. Brúðkaupskvæði - Upphaf: „Vér erum allir mótgangsmenn / og megum huggun þiggja." Eftir Ólaf Indriðason frá Kolfreyjustað (f. 1796. d. 1861).

4. Brúðkaupskvæði II – Kvæði fyrir velkomanda minni - Upphaf: „Hrygðin á burt, en gleði' gaman."  Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768). Kvæðið er varðveitt í brúðkaupssiðabók hans.

5. Brúðkaupskvæði V – Nær brúður er mey, og hin fremsta forgangs-píka sýngr, þá má brúka þetta vers - Upphaf: „Ljúfur og tregur / leið þessa ganga vann."  Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768). Kvæðið er varðveitt í brúðkaupssiðabók hans.

6. Brúðkaupskvæði X – Saungr við brúðgáng úr stofu til sængr - Upphaf: „Tvenn er / tíðin daga og nátta." Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768). Kvæðið er varðveitt í brúðkaupssiðabók hans. Sungið í tvísöng

7. Cecilíu minni - Upphaf: „Sett hefur sjálfur drottinn / Cecilía, þig, blessuð." Lagið er íslenskt þjóðlag úr Hymnodiu sacra en textinn er gamalt Cecilíukvæði frá kaþólskri tíð (Bjarni Þorsteinsson 1929, bls. V). Kvæðið hefur mögulega einnig verið hálfgert vikivakakvæði í gamla daga. Heilög Cecilía var, sem kunnugt er, dýrlingur tónlistarinnar. Bjarni Þorsteinsson prestur á Siglufirði og þjóðlagasafnari segir einnig, að Cecilíu minni sé gott dæmi um það „hvernig söngurinn fór fram til forna í brúðkaupum og öðrum veislum, þegar drukkin voru minni Maríu meyjar eða dýrðlinganna." (Bjarni Þorsteinsson 1929, bls. V).

8. Datt ég í dúr - Upphaf: „Datt ég í dúr / draumkonan til mín vendi." Eftir Sigurð Breiðfjörð (f. 1798. d. 1846). 

9. Eg veit eina brúði skína - Upphaf: „Ég veit, / eina brúði skína." Brúðkaupskvæði með íslensku þjóðlagi, varðveitt í tónlistarhandritinu Hymnodiu Sacra.

10. Einn smáfugl sat á kvisti - Upphaf: „Einn smáfugl sat á kvisti." Höfundur ókunnur. Lagið svipar til lags sem notað var við Katrínarkvæði eftir Steingrím Thorsteinsson

11. Epithalamia - Upphaf: „Hjartkær hjónaefni / hér nýtrúlofuð." Eftir Gunnar Pálsson skólameistara á Hólum (f. 1714. d. 1753). Lagboði: Kær Jesú Kristi/ Einum best eg unni

12. Faðir á himna hæð - Upphaf: „Faðir á himna hæð / hver fyrir Jesú náð." Þýðing eftir Magnús Stephensen (f. 1762. d. 1833). Sálmur úr Grallaranum og í Hólabókinni frá 1589. Sunginn í tvísöng. Lagið var sungið eins í um 300 ár. Bragarhátturinn er alíslenskur og lagið íslenskt þjóðlag. Þetta lag var mikið sungið í brúðkaupum í gamla daga.

13. Guð, vor faðir, vér þökkum þér - Upphaf: „Guð, vor faðir, vér þökkum þér." Þýðing eftir Magnús Stephensen (f. 1762. d. 1833). Þetta er forn borðsálmur úr „gömlu sálmabókinni" skv. Bjarna Þorsteinssyni (ath. hvaða sálmabók er verið að tala um hér). Sjá BÞ, 1906-1909, bls. 718-719. Þessi borðsálmur var talsvert mikið sunginn í tvísöng í brúðkaupsveislum. Lagið við fyrri borðsálminn: „Faðir á himna hæð". Bjarni Þorsteinsson segir, að báðir þessir borðsálmar hafi verið notaðir í brúðkaupsveislum áður fyrr og þar af leiðandi hálfgerð brúðkaupskvæði en núna eru þau aldrei sungin lengur.

14. Lárus og Guðrún þau giftast í dag - Upphaf: „Lárus og Guðrún þau giftast í dag / glatt er því núna á hjalla."

15. Mæra feðra móðir - Upphaf: „Mæra feðramóðir / er margan frægan hal." Eftir Hákon Finsson (f. 1876. d. 1945) á Borgum í Nesjum (A-Skaftafellssýslu). Lagboði: Vængjum vildi ég berast eftir Steingrím Thorsteinsson (f. 1831. d. 1913).

16. Raunakvæði - Upphaf: „Ég veit / eina baugalínu." Eftir Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). 

17. Veisludiktur Bjarna Jónssonar læknis (Latínu-Bjarna) - Upphaf: „Historían ný til handa bar." Eftir Latínu-Bjarna (d. 1790). Sjá einnig skólasöngva

Röð kvæðanna eftir upphöfum:

1. Brúðhjónabolli berst að höndum mér

2. Datt ég í dúr

3. Einn smáfugl sat á kvisti

4. Ég veit eina baugalínu

5. Ég veit eina brúði skína

6. Faðir á himna hæð

7. Guð, vor faðir, vér þökkum þér

8. Historían ný til handa

9. Hjartkær hjónaefni

10. Lárus og Guðrún þau giftast í dag

11. Ljúfur og tregur leið þessa ganga vann

12. Mæra feðra móðir

13. Sett hefur sjálfur drottinn

14. Tvenn er tíðin daga og nátta

15. Vér erum allir mótgangsmenn