Um hringdansinn

Heimildir um hringdans á Íslandi:

Heimildir eru fyrir því að hringdans hafi verið brúkaður hér á landi á vökunóttum í kringum siðaskiptin. Í Chrymogeu lýsir höfundur verksins, Arngrímur lærði, íslenskum dansleikjum eins og þeir tíðkuðust hér á landi á 16. öld:

„Leikíþróttir (ludicra exercitia) þar sem fremur kom til skemmtun en aflraunir voru kvæðadansleikir (saltationes Musicae),  svo sem dans (staticuli) og vikivaki (orbis saltatorius). Dans (staticulos) nefni ég dansleik (saltationem) sem framfer við  staðbundinn samkveðskap (ad statos musicos concentus) og hefur kvæðið eða vísuna (carmen vel cantilenam) svo sem til að segja fyrir um hversu dansa skal. En einn kveður fyrir, tveir eða litlu fleiri kveða undir, allir aðrir dansa eftir hljóðfallinu eða hrynjandi (ad numerum seu Rythmum).

Í vikivaka taka þátt karlar og konur sem raðað er á víxl og greinast að og skiptast með nokkrum hætti (Orbis saltatorius viris et fæminis alternatim incedentibus constabat et quodammodo intersectis et divisis).

Hvortveggja danstegundin virðist hafa nokkra hámótt af grískum dansleik, og að minnsta kosti er vikivaki ekki ólíkur hormos  Spartverja, nema það væri í því, að hér kveður hver eftir annan kvæði nokkurt með vissum hléum, erindishelminga sem teknir eru upp og kveðnir einum rómi af öllum hinum (dimidiis versibus (qui á choro reliquo una voce canendo repetuntur) constantes), en við lok einstakra erinda (singulorum versuum) er skotið inn upphafi  eða niðurlagi fyrsta erindis með nokkurs konar tvöföldun, stundum einnig án þess (Jón Samsonarson 1964:xxix. Leturbreyting mín)". 

Hér lítur allt út fyrir að Arngrímur sé að lýsa ákveðnum dansi sem brúkaður var við íslensk fornkvæði (sagnadansa) þó hann segi ekki það beint. Samkvæmt lýsingunni hefur einn kvæðamaður flutt öll erindin - sumir taka undir- en allir syngja viðlagið sem er endurtekið.

Engar gamlar ritheimildir hafa fundist sem lýsa danssporum íslenska hringdansins. Hins vegar hefur Sigríður Þ. Valgeirsdóttir (1919-2011) sinnt viðamiklum rannsóknum um íslenska hringdansinum og komst hún m.a. að þeirri niðurstöðu að hann lifði enn í sveitum landsins í einhverri mynd um miðbik 20. aldar.

Íslenski hringdansinn:

Íslenski hringdansinn er mjög líkur færeyska dansinum. Munurinn er hins vegar sá að sá íslenski hefur fjögur spor við sexskiptan grunntakt en sá færeyski sex spor við sexskiptan grunntakt (Sigríður Þ. Valgeirsdóttir 2011:x). Sigríður Þ. Valgeirsdóttir lýsir íslenska hringdansinum á þessa leið:

„Hringdansspor íslenska dansins er líkt færeyska spormynstrinu við fyrstu sýn, þar sem grunntaktur beggja er sá sami, sex slög. Munurinn er sá að spormynstrið er ólíkt. Í færeyska dansinum er það sex spor en fjögur í þeim íslenska. Hringdans (saltatorium) er stiginn í einföldum hring. Í fyrri hluta hringdansa er ýmist snúið inn í hringinn eða réttsælis, um áttung úr hring, eftir einstökum dönsum. Höndum er haldið saman. Algengasta hringdanssporið hér á landi er skiptispor í dansátt, réttsælis (1-4). Hægri fótur er færður framhjá vinstri fæti rétt við hann en án þess að snerta gólf fyrr en stigið er í hann fyrir framan vinstri fót.

Venjulegt íslenskt hringdansspor. Snúið er um áttung til vinstri og dansað í hring réttsælis. Hringdanssporið má greina þannig sem eitt skiptispor í dansátt, réttsælis. Byrjað er með vinstri fæti fram í dansátt, hægri fótur að vinstri (1-2). Eitt spor fram með vinstri fæti (3-4). Eitt spor með hægri fæti fram hjá hæl vinstri fótar og áfram réttsælis (5-6). Danssporið endurtekið í samræmi við danslýsingu hverju sinni (Sigríður Þ. Valgeirsdóttir. 2011:110-111. Leturbreyting mín)".