Sagnavaka

Kvæði sem dönsuð hafa verið á Sagnavöku

Kvæðin eru úr eftirfarandi kveðskapargreinum: Sagnadansar, vikivakakvæði, þýddir sagnadansar úr Hundraðvísnabók Vedels, formúluvísur og keðjukvæði, og aðrir söngdansar

Upphafskvæði:

1. Kvæði af Signýju - Upphaf: „Stolls Signý lætur brugga og blanda vín." (DGF 185)

Sagnadansar:

1. Kvæði af Ólafi liljurós - Upphaf: „Ólafur reið með björgum fram." (ÍFk. 1). Fjögur íslensk þjóðlög hafa varðveist við sagnadansinn.

2. Kvæði af vallara systrabana - Upphaf: „Þorkell átti sér dætur þrjár." (ÍFk. 15). Stundum einnig nefnt Systra þula.

3. Kristínarkvæði - Upphaf: „Eg var skorinn í silki/ og í skarlats trey." (ÍFk. 18). Lagboði úr Th. Laub. Annar lagboði: Spaníaland og Mikligarð.

4. Kvæði af herra Pána - Upphaf: „Eiríkur ríður á hauginn upp/ hann talar við sína barma." (ÍFk. 22). Þjóðlag: Elsebeth Vestergaard frá Færeyjum (f. 1900).

5. Tófu kvæði - Upphaf: „Tófa situr inni." (ÍFk. 35). Lagboði við Tófu kvæði varðveittist munnlega á sunnanverðum Austfjörðum um miðja síðustu öld. Guðný Jónsdóttir frá Múla og Brynjúlfur Sigurðsson frá Starmýri í Álftafirði voru þau einu sem kunnu lag við Tófu kvæði. Nokkur önnur kvæði eru varðveitt með sama stefi.

6. Draumkvæði - Upphaf: „Fagurt syngur svanurinn/ um sumarlanga tíð." (ÍFk. 39). Draumkvæði var með allra vinsælustu sagnadönsum, varðveitt heilt í minnst 28 pappírshandritum og munnlega fram á þennan dag.

7. Harmabótar kvæði - Upphaf: „Einum unna eg manninum." (ÍFk. 45). Þetta er einn örfárra sagnadansa sem fólk þekkir enn, nú yfirleitt sem kórverk sungið af Hamrahlíðarkórnum.

8. Ásu kvæði - Upphaf: „Ása gekk um stræti." (ÍFk. 60). Þessi sagnadans lifir enn á vörum fólks og íslenskt þjóðlag hefur varðveist við það.

9. Konuríki - Upphaf: „Það var einn myrgin,/að haninn tók að gala." (ÍFk. 86). Konuríki þekkti Guðfinna Þorsteinsdóttir um miðja síðustu öld og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

10. Kirkjuklerks kvæði - Upphaf: „Þar var einn kirkjuklerkur." (ÍFk. 100). Sagnadansinn þekkti Þorbjörg R. Pálsdóttir og hljóðritaði fyrir þjóðfræðinga Árnastofnunar.

11. Prestkonu kvæði - Upphaf: „Maður kemur ríðandi." (ÍFk. x). Yngsti sagnadansinn, nemur land hér líklega einhvern tímann snemma á 19. öld.

Vikivakakvæði:

1. Fuglinn í fjörunni hann heitir már - Upphaf: „Er sá fuglinn ekki smár". Viðlag: „Fuglinn í fjörunni". Þetta þjóðkvæði hefur greinilega einnig verið til undir vikivakakvæðahætti. Sjá einnig dýravísur og barnagælur

2. Fuglskvæði úr Annálum - Upphaf: „Einsetumaður einu sinni". Viðlag: „Fagurt galaði fuglinn sá". Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Með þekktari kvæðum eftir Guðmund Bergþórsson.

3. Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða". Viðlag: „En tryggða vinur trúðu mér". Höf. ókunnur (um 1800). Sjá einnig jólin, jóladansa og dýravísur

4. Krumminn á skjánum - Upphaf: „Ellegar ríf ég þak af þiljum". Viðlag: „Krumminn á skjánum". Höf. ókunnur. Sjá einnig barnagælur og dýravísur

5. Kvæðiskorn af þeim rúmlata ferða-Knút - Upphaf: „Kepptist við að koma í róm/ og kaupa sér þar helgidóm". Viðlag: „Junkurinn vill til Rómaborgar ríða". Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688) eða síra Guðmund Erlendsson (f. 1595. d. 1670).

6. Lákakvæði - Upphaf: „Hér er sagan harmakauna". Viðlag: „Legillinn hans Láka lagði framhjá".  Eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Nokkur vikivakakvæði eru undir þessum hætti. Kvæðið var einnig sungið í tvísöng. Sjá einnig ýkjukvæði.

7. Lysthús-kvæði - Upphaf: „Undir bláum sólarsali". Viðlag: „Fagurt galaði fuglinn sá". Eftir Eggert Ólafsson (f. 1726. d. 1768).

8. Sláttukvæði - Upphaf: „Af bónda einum byrjast kvæði". Viðlag: „Best er að vera birgur vel". Eftir Jón Oddsson Hjaltalín (f. 1749. d. 1835). Kvæðið hefur ranglega verið eignað Hallgrími Péturssyni (f. 1614. d. 1674). Sjá einnig ýkjukvæði.

Formúluvísur og keðjukvæði:

1. Fúsintesþula - Upphaf: „Í miðjum garði axlar hann sín gullin skinn/ hann Fúsintes." Þulukvæði með íslensku þjóðlagi. Sjá einnig þulur og dansþulur.

2. Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla - Upphaf: „Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla/ eg skal gefa þér einn fisk/ og allt upp á einn disk." Kveðjukvæði með íslensku þjóðlagi. Sjá jóladansa.

3. Kvæðið af sankti Símon - Upphaf: „Stattu upp sankti Símon og segðu mér hver var einn?" Kvæðið er miklu algengara í Færeyjum og er nákvæmlega eins þar. Þar syngja Færeyingar kvæðið í tengslum við „telja jólini" fyrir langaföstu (getur borið upp á 1. febrúar til 7. mars). Lagboðinn er því fenginn frá frændum okkar Færeyingum.

4. Það var eitt tré - Upphaf: „Það var eitt tré/ eitt lítið tré." Íslensk þýðing úr hinu dansa þjóðkvæði „Bjerget ligger langt ut i skoven"

Annar lærdómsaldarkveðskapur með viðlögum:

1. Díakon - Upphaf: „Neðan úr Fjörðum flytur sig." Eftir síra Stefán Ólafsson í Vallanesi (f. 1619. d. 1688). Lag fengið úr kvæðinu Um eptirlangan eilífs lífs eftir Jón Þorsteinsson píslarvott (f. 1570. d. 1627). 

2. Drykkjuspil - Upphaf: „Hýr gleður hug minn/ hásumartíð." Eftir síra Ólaf Jónsson frá Söndum (f. 1560. d. 1627). Textinn og þjóðlagið eru varðveitt í tónlistarhandritinu Melódíu. Sjá einnig drykkjuvísur.

Aðrir söngdansar:

1. Á Sprengisandi - Upphaf: „Ríðum, ríðum, rekum yfir sandinn." Eftir Grím Thomsen (f. 1820. d. 1896)