Draumkvæði

Draumkvæði (Stjúpmóðurkvæði) er einn fárra sagnadansa á Íslandi sem lifði enn á vörum landsmanna á 20. öld. Kvæðið er talið danskt að uppruna. Draumkvæði er einn vinsælasti sagnadansinn á Íslandi ásamt Kvæðinu af Ólafi liljurós og hefur lifað með þjóðinni frá 17. öld til dagsins í dag.

ÍFk númer:

ÍFk 39

VÓ númer:

VÓ 18

TSB númer:

Varðveisla á Ísl:

Mörg pappírshandrit

Fyrirsögn á íslensku:

Draumkvæði

Stjúpmóðurkvæði

Stjúpmóðurs minning

Draums þýðing

Fyrirsagnir á öðrum málum:

Lagboði:

Að minnsta kosti átta íslensk þjóðlög hafa varðveist við þennan sagnadans.

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Sagnadansar; Vikivakar

Kvæði undir sama bragarhætti:

Útgáfur:

Efni kvæðis:

Stúlka nokkur (stundum kölluð Signý) biður stjúpmóður sína að ráða draum sinn og heitir hún henni gullskríni sínu að launum. Stjúpmóðirin játar og hlýðir á draum stjúpdóttur sinnar. Stúlkan kveðst hafa dreymt rótartré hanga hátt yfir höfði sér, að fugl renndi að skemmuglugga sínum og að stjörnur tvær lægju á brjóstum sínum. Stjúpmóðirin ræður síðan draum stjúpdótturinnar og samkvæmt kvæðinu þiggur hún ekki gullskrín hennar.

Uppruni og aldur kvæðisins:

Draumkvæði eða Stjúpmóðurkvæði kemur að öllum líkindum til Íslands frá Noregi. Hvenær Íslendingar kynntust kvæðinu er ekki vitað en vitað er að það er þegar orðið þekkt á 17. öld. Kvæðið er til um öll Norðurlönd (Danmörk, Svíþjóð, Færeyjar og Noregur) en þó eru efnistök kvæðisins nokkuð mismunandi eftir landasvæðum. Í dönsku útgáfu kvæðisins er stjúpmóðirin til að mynda illskeytt í garð stjúpdótturinnar. Í sænsku útgáfunni túlkar stjúpmóðirin draum stjúpdótturinnar á þá leið, að hennar eigin börn muni njóta góðs af, þ.e. giftast konungi, eignast fríð börn o.s.fr., en ekki stjúpdóttirin.

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Kvæðið er mjög vel þekkt á Íslandi og einn fárra sagnadansa sem enn er „virkur" á meðal þjóðarinnar. Í byrjun 20. aldar hlýddi Bjarni Þorsteinsson, þjóðlagasafnari á Siglufirði, á söng Rannveigar Gísladóttur frá Skarðdalskoti úr danskvæðinu og skrifaði nóturnar niður. Þær eru varðveittar í þjóðlagasafni Bjarna. Nú fyrir stuttu (sumarið 2021) gáfu Spilmenn Ríkínís út geisladisk með úrvali af íslenskum þjóðlögum. Þeirra á meðal er Draumkvæði (nr. 10), afar fagurlega flutt, og mæli ég með að unnendur íslenskrar þjóðlagatónlistar hlusti á það. Til eru nokkur íslensk þjóðlög við draumkvæði.

Athugasemd:

Útg. Gissurar Sveinssonar

Viðlag: Fagurt syngur svanurinn

um sumarlanga tíð

þá mun lyst að leika sér

mín liljan fríð

fagurt syngur svanurinn.

Stjúpmóðir ráddu drauminn minn

– um sumarlanga tíð –

ég skal gefa þér gullskrín

– mín liljan fríð

fagurt syngur svanurinn.

Að mér þótti hann máni

skína yfir alla Skáney.

Að mér þótti rótartré

hanga hátt yfir höfði mér

Að mér þótti fagur fugl

renna á mitt skemmu gull

Að mér þótti stjörnur tvær

á mínum brjóstum sátu þær.

Að mér þótti sjávar flóð

renna á mitt skemmugólf

Nú hef ég sagt þér drauminn minn

ráddu hann eftir vilja þín

Að þér þótti hann máni

þín biður kóngur af Skáney

Að þér þótti rótar tré

allur lýður mun lúta þér.

Að þér þótti fagri fugl

þinn son verður fagur sem gull

Að þér þótti stjörnur tvær

kónga dætur eru þær.

Að þér þótti sjávar flóð

það verður þín ævin góð.

Nú hef ég ráðið drauminn þinn.

eigðu sjálf þitt gullskrín.

Pap. fol. nr. 57

Stjúpmóðurs minning

Stjúpmóðir ráð þú drauminn minn

– um sumar langa tíð –

ég skal gefa þér gullhring

– mín liljan fríð

og fagurt syngur svanurinn.

Eg get ekki ráðið hann

þú hefur ekki sagt mér hann.

Að mér þótti rótar tré

hanga hátt yfir höfði mér.

Að mér þótti Máni

skera mér lokk úr hári.

Að mér þótti sjávar flóð

falla upp á mitt skemmugólf

Að mér þótti lítill fugl

setjast á minn skemmuglugg.

Nú hef ég sagt þér drauminn minn

ráddu nú mín stjúpmóðurin.

Þar þér þótti rótar tré

allur lýður lýtur þér

Þar þér þótti sjávar flóð

öll þín ævi verður góð.

Að þér þótti hann Máni

þín biður kóngur úr Skáney.

Þar þér þótti lítill fugl

þinn sonur verður fagur sem gull

Nú hef ég ráðið drauminn þinn

eigðu sjálf þinn gullhringinn

Eftir þetta kvæði kemur Gauta kvæði í handritinu!

III

Upphafserindi nokkra fornkvæða

Silfurlöð og Svíalín

– um sumarlanga tíð –

sátu þær í húsum sín

– mín liljan fríð

og fagurt syngur svanurinn.

AM 151a 8vo

Stjúpmóðir ráddu drauminn minn

– um sumar langa tíð –

ég skal gefa þér gullskrín

– mín liljan fríð

og fagurt syngur svanurinn.

Hverninn kann eg að ráða hann

þú hefir ekki sagt mér hann

Að mér þótti hann Máni

skera mér lokk úr hári.

Að mér þótti fagur fugl

setjast á minn axlaglugg.

Að mér þótti stjörnur tvær

standa minni skemmu nær

Að mér þótti rótar tré

hanga yfir höfði mér

Að mér þótti mikið flóð

renna um mitt skemmugólf

Nú hef ég sagt þér drauminn minn

ráddu þá eftir vilja þín

Að þér þótti hann Máni

þín biður kóngur úr Skáney.

Þar þér þótti fagur fugl

þinn mun sonurinn glóa sem gull

Að þér þótti stjörnur tvær

fagrar dætur verða þær

Þar þér þótti rótar tré

lýðurinn allur lýtur þér

Þar þér þótti mikið flóð

þín mun verða ævin góð.

Nú hef ég ráðið drauma þín

eigðu sjálf þitt gullskrín

Draums þýðing

VI (ókunnur uppruni)

1. Fagurt syngur svanurinn

– um sumarlanga tíð –

þá mun lyst að leika sér,

– mín liljan fríð!

og fagurt syngur svanurinn.

2. Signý gekk til búða

vakti upp mey svo prúða

3. Því hefir þú svo lengi sofið

mart hefir mér fyrir augu borið

4. Stjúpmóðir, ráddu drauminn minn!

eg skal gefa þér gullskrín,

5. „Hvörnig á ég að ráða hann?

Þú hefur ekki sagt mér þann."

6. Að mér þótti hann máni

skína yfir alla Skáney.

7. Að mér þótti rótartré

hanga hátt yfir höfði mér.

8. Að mér þótti fagur fugl

renna á mitt skemmugull.

9. Að mér þótti stjörnur tvær

á mínum brjóstum sátu þær.

10. Að mér þótti sjávarflóð

renna á mitt skemmugólf.

11. Nú hef ég sagt þér drauminn minn:

ráddu hann eftir vilja þín!"

12. „Að mér þótti hann máni:

þín biður kóngur af Skáney.

13. Að þér þótti rótartré:

allur lýður mun lúta þér.

14. Að þér þótti fagur fugl:

þinn son verður fagur sem gull.

15. Að þér þótti stjörnur tvær:

kóngadætur eru þær.

16. Að þér þótti sjávarflóð:

það verður þín ævin góð.

17. Nú hef ég ráðið drauminn þinn:

eigðu sjálf þitt gullskrín!"

18. Vendi ég mínu kvæði í kross

heilög María sé með oss

– mín liljan fríð!

og fagurt syngur svanurinn.

*(Formáli eftir Kristínu Ólafsdóttur frá Ýngunnarstöðum í Geiradal - erindi 2. og 3.)

Útg. Þorsteins Björnssonar

Fagurt syngur svanurinn

um sumarlanga tíð

þá mun lyst að leika sér

mín liljan fríð

og fagurt syngur svanurinn.

Silfurlöð og Svíalín

sátu þær í húsum sín

Stjúpmóðir gekk til búða

vakti upp mey so prúða

Mey vaknar af blundi

sárt og þungan stundi

Hví hefur þú so lengi sofið

margt hefir mér fyrir augu borið

Stjúpmóðir ráddu drauminn minn

ég skal gefa þér gullskrín

Hvernig á ég að ráða hann?

Þú hefir ekki sagt mér hann

Að mér þótti hann máni

skína yfir alla Skáney.

Að mér þótti rótartré

hanga hátt yfir höfði mér

Að mér þótti fagur fugl

renna á mitt skemmu gull

Að mér þótti stjörnur tvær

á mínum brjóstum sátu þær.

Að mér þótti sjávar flóð

renna á mitt skemmugólf

Nú hef ég sagt þér drauminn minn

ráddu hann eftir vilja þín

Að þér þótti hann máni

þín biður kóngur af Skáney

Að þér þótti rótar tré

allur lýður mun lúta þér.

Að þér þótti fagri fugl

þinn son verður fagur sem gull

Að þér þótti stjörnur tvær

kónga dætur eru þær.

Að þér þótti sjávar flóð

það verður þín ævin góð.

Nú hef ég ráðið drauminn þinn.

eigðu sjálf þitt gullskrín.

Þegar þær höfðu drauminn fest

þá reið kóngurinn allra mest.

Page updated

Google Sites

Report abuse