Draumkvæði

Draumkvæði (Stjúpmóðurkvæði) er einn fárra sagnadansa á Íslandi sem lifði enn á vörum landsmanna á 20. öld. Kvæðið er talið danskt að uppruna. Draumkvæði er einn vinsælasti sagnadansinn á Íslandi ásamt Kvæðinu af Ólafi liljurós og hefur lifað með þjóðinni frá 17. öld til dagsins í dag.

ÍFk númer:

ÍFk 39

VÓ númer:

VÓ 18

TSB númer:

Varðveisla á Ísl:

Mörg pappírshandrit

Fyrirsögn á íslensku:

Draumkvæði

Stjúpmóðurkvæði

Stjúpmóðurs minning

Draums þýðing

Fyrirsagnir á öðrum málum:

Lagboði:

Að minnsta kosti átta íslensk þjóðlög hafa varðveist við þennan sagnadans.

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Sagnadansar; Vikivakar

Kvæði undir sama bragarhætti: 

Útgáfur: 

Efni kvæðis:

Stúlka nokkur (stundum kölluð Signý) biður stjúpmóður sína að ráða draum sinn og heitir hún henni gullskríni sínu að launum. Stjúpmóðirin játar og hlýðir á draum stjúpdóttur sinnar. Stúlkan kveðst hafa dreymt rótartré hanga hátt yfir höfði sér, að fugl renndi að skemmuglugga sínum og að stjörnur tvær lægju á brjóstum sínum. Stjúpmóðirin ræður síðan draum stjúpdótturinnar og samkvæmt kvæðinu þiggur hún ekki gullskrín hennar.

Uppruni og aldur kvæðisins:

Draumkvæði eða Stjúpmóðurkvæði kemur að öllum líkindum til Íslands frá Noregi. Hvenær Íslendingar kynntust kvæðinu er ekki vitað en vitað er að það er þegar orðið þekkt á 17. öld.  Kvæðið er til um öll Norðurlönd (Danmörk, Svíþjóð, Færeyjar og Noregur) en þó eru efnistök kvæðisins nokkuð mismunandi eftir landasvæðum. Í dönsku útgáfu kvæðisins er stjúpmóðirin til að mynda illskeytt í garð stjúpdótturinnar. Í sænsku útgáfunni túlkar stjúpmóðirin draum stjúpdótturinnar á þá leið, að hennar eigin börn muni njóta góðs af, þ.e. giftast konungi, eignast fríð börn o.s.fr., en ekki stjúpdóttirin.

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Kvæðið er mjög vel þekkt á Íslandi og einn fárra sagnadansa sem enn er „virkur" á meðal þjóðarinnar. Í byrjun 20. aldar hlýddi Bjarni Þorsteinsson, þjóðlagasafnari á Siglufirði,  á söng Rannveigar Gísladóttur frá Skarðdalskoti úr danskvæðinu og skrifaði nóturnar niður. Þær eru varðveittar í þjóðlagasafni Bjarna. Nú fyrir stuttu (sumarið 2021) gáfu Spilmenn Ríkínís út geisladisk með úrvali af íslenskum þjóðlögum. Þeirra á meðal er Draumkvæði (nr. 10), afar fagurlega flutt, og mæli ég með að unnendur íslenskrar þjóðlagatónlistar hlusti á það. Til eru nokkur íslensk þjóðlög við draumkvæði.

Athugasemd: