(Til baka í íslensku skáldin og þjóðlögin)

Grímur Thomsen (f. 1820. d. 1896) hefur af sumum verið talinn eitt okkar þjóðlegustu skálda (Sigfús B. Blöndal 1895:91). Talið er að hann hafi snemma verið hrifinn af hugmyndinni um augljós bókmenntaleg sérkenni þjóða, þ.e. sjálfstæðar þjóðarbókmenntir ef notuð eru orð Hallfreðar Arnar Eiríkssonar (sjá Hallfreð Örn 1982:162). Hann aðhylltist svokallaðan skandinavísma (e. scandinavism) sem í grófum dráttum snerist um heillandi sýn Evrópumanna á hin fornu og frumstæðu lönd í norðri og var Ísland hálfgerður miðpunktur þeirrar stefnu (Kristján Jóhann Jónsson 2019:189). Í kjölfar rómantísku stefnunnar var sífellt oftar leitað í sagnfræðilegt efni og var Grímur þar ekki undanskilinn (Hallfreður Örn Eiríksson 1998:238-239).  Fræðimaðurinn Páll Valsson telur að hægt sé að greina frumort ljóð Gríms í tvo flokka; annars vegar í lýrísk kvæði og í söguljóð hins vegar (Páll Valsson 1996:351). Söguljóð Gríms munu vera fyrirferðamesti flokkurinn en þaðan fær hann efni sitt einkum úr íslenskum fornbókmenntum, þjóðsögum og þjóðkvæðum (Páll Valsson áfram 1996:355).

Áhrif skandinavísmans og rómantísku stefnunnar leyna sér ekki í hinum frumortu ljóðum Gríms. Myndmálið er sterk í þessum verkum og er hann með þeim fyrstu sem sýnir myndir af ógnvænlegri og háskalegri náttúru fremur en ljúfri eins og algengast var meðal annarra samtímaskálda hans. „Eg elska yður, þér Íslands fjöll!/Með enni björt í heiðins bláma“ yrkir Steingrímur Thorsteinsson fagurlega um íslenska náttúru (Steingrímur Thorsteinsson 1893:17) og sömuleiðis virðist séra Matthías ekki sjá þann háskaleik sem liggur undir niðri í náttúrunni:

Og andinn mig hreif upp á háfjallatind,

og horfði ég sem örn yfir fold,

og mín sál var lík ístærri, svalandi lind,

og ég sá ekki duft eða mold.

         (Matthías Jochumsson  1945:12)

Eitt þekktasta ljóð Gríms Thomsen, Á Sprengisandi, er hins vegar gott dæmi um ógnvænlegar náttúrulýsingar. Þar spretta upp alls konar þjóðlegar kynjaverur sem eru óvinveittar mannfólki. Einnig má finna í ljóðum Gríms það óskiljanlega sem býr í náttúrunni eins og sjá má í ljóði hans um Sólheimasand:

En þó er sú strönd heldur þegjandalig,

þar heyrast ei kvikar raddir neinar,

því náttúran talar þar ein við sjálfa sig,

en sveina fæstir skilja, hvað hún meinar.

         (Grímur Thomsen 1946:7)

Lífsbaráttan sést í þessum stórbrotnu náttúrulýsingum Gríms, í gegn um þær persónur sem bregður fyrir í ljóðunum. Grímur var að töluverðu leyti undir áhrifum einstaklingshyggjunnar (e. individualism) sem sést hvað best á „hetjum“ og „köppum“ sem koma fyrir í verkum hans. Þrátt fyrir slíka karlmennskudýrkun kemur þó fyrir að Grímur finni til samkenndar hjá þeim sem eru minni máttar og er kvæði hans um Arnljót Gellinni gott dæmi um slíka samkennd.

Lífsferill Gríms var oft á tíðum togstreitukenndur. Hann hrökklaðist frá Danmörku eftir margra ára starf við dönsku utanríkisþjónustuna, gekk á veggi þar, og settist lokum að á Bessastöðum. Sjálfur leit hann stundum á sig sem jaðarsettan en honum var mjög illa við nútímalífshætti fólks í samtíma sínum  sem einkenndist af efnishyggju (Jón Yngvi Jóhannsson 1998:73). Í biturleika sínum gagnvart samtíma sínum þá leit hann stundum á sig sem nátttröll eins og eftirfarandi vísa greinir frá:

Aum finnst mér öldin,

atgerfið mornar;

kveð ég á kvöldin

kraftrímur fornar ...

(Grímur Thomsen 1906:66-67)

Að ofangreindum atriðum mætti færa rök fyrir því að kvæði Gríms hafi verið vænn kostur fyrir íslenskt kvæðafólk. Hann er þjóðlegur í háttum og yrkir að mestu um efni er varðar sögu eða menningu íslensku þjóðarinnar. Náttúrlulýsingarnar eru sterkar og hann yrkir um kappa mikla og hefur samkennd með sumum þeirra. Því má vel ímynda sér að slík kvæði hafi fallið vel í kramið hjá þeirri kynslóð sem barðist fyrir sjálfstæði þjóðarinnar.

Kvæði eftir Grím Thomsen með þjóðlögum og öðrum lagboðum:

1. Arnljótur gellini - Upphaf: „Lausa mjöll á skógi skefur."

2. Á fætur - Upphaf: „Táp og fjör og frískir menn."

3. Á Glæsivöllum - Upphaf: „Hjá Goðmundi á Glæsivöllum/ gleði býr í höll."

4. Á Sprengisandi - Upphaf: „Ríðum, ríðum, rekum yfir sandinn."

5. Álfadans - Upphaf: „Í tunglsljósi á ís yfir Tungufljót eg reið." Sjá jólin og jóladansa

6. Brama-lífs elixír - Upphaf: „Allskyns sótt ég áður var."

7. Fráfallin good-templari - Upphaf: „

8. Gunnarsríma - Upphaf: „ Hann stóð/ stáli girtur svölum á." Kvæðið hefur sama bragarhátt og Píkuskrækur eftir Eggert Ólafsson (f. 1724. d. 1768). Sungið í tvísöng

9. Ísland - Upphaf: „Hún er fögur/ með fannakögur."

10. Íslands lag - Upphaf: „Heyrið vella' á heiðum hveri."

11. Íslenzkar konur á söguöldinni - Upphaf: „

12. Jólnasumbl - Upphaf: „Í heiðnum og í helgum sið." Sjá jólin og jóladansa

13. Kvæða-Keli - Upphaf: „

14. Kvæði af Glámi og Gretti - Upphaf: „Skammdegis nótt er skuggalöng."

15. Leggur reyki beint upp bæja - Upphaf: „

16. Og þótt enginn gráti

17. Ofan reið í Reykjavík - Upphaf: „

18. Ólund - Upphaf: „Háum helst und öldum." Sjá bls. 540 í BÞ

19. Rúnaslagur - Upphaf: „Hemingur reið með steini fram."

20. Skúlaskeið - Upphaf: „Þeir eltu hann á átta hófahreinum."

21. Skúli fógeti - Upphaf: „Þrekvaxnar eltir um Íslands haf."

22. Snorratak - Upphaf: „

23. Stjörnu-Odda draumur - Upphaf: „

24. Sveinn Pálsson og Kópur - Upphaf: „Ófær sýnist áin mér."

25. Sólheimasandur - Upphaf: „Svo ríddu þá með mér á Sólheimasand."

26. Tókastúfur - Upphaf: „Hver er þessi hrottinn grái"

27. Ölteiti - Upphaf: „Þið sem státnir staupum hringið". Sjá ástarljóð og drykkjuvísur