Ásu kvæði

Ásu kvæði (nr. 60) var mjög vinsæll sagnadans hér á landi alveg frá síðmiðöldum fram undir miðja 19. öld. Hann barst hingað til lands fyrir árið 1500, að öllum líkindum frá Noregi. Á 20. öld kunnu einstakir heimildarmenn af landsbyggðini Ásu kvæði og sungu það fyrir söfnunarfólk. Sagnadansinn er danskur að uppruna en fátt úr nú varðveittu Ásu kvæði minnir þó á dönsku útgáfuna. Kvæðið er talið mjög afbakað og hefur breyst mikið í tímans rás í munnlegri geymd. Lögin sem hér fylgja geta einnig verið sungin við Kvæðið af Þorkeli og Margrétu og Múks kvæði.

ÍFk númer:

ÍFk 60

VÓ númer:

VÓ 60

TSB númer:

Varðveisla á Ísl:

Mörg pappírshandrit og munnleg geymd fram á þennan dag.

Fyrirsögn á íslensku:

Ásu kvæði

Fyrirsagnir á öðrum málum:

Lagboði:

A.m.k. 9 íslensk þjóðlög og eitt samið af Guðfinnu Þorsteinsdóttur. Þau eru sem hér segir:

1. Sjá Bjarna Þorsteinsson, 1906–1909, bls. 494. Þetta lag fékk Bjarni frá A. P. Berggreen. Þaðan komið frá Pétri Guðjohnsen organista (f. 1812. d. 1877).

2. Sjá Bjarna Þorsteinsson, 1906–1909, bls. 543–544. Þetta lag lærði Bjarni af vörum Hans Wingaard (f. 1821. d. 1900) með viðlaginu „með kurt og pí".

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Sagnadansar; Vikivakar

Kvæði undir sama bragarhætti: 

1. Kvæði af Þorkeli og Margrétu

2. Múks kvæði

Útgáfur: 

Jón Helgason [I], 1962, bls. 181-182.

Efni kvæðis:

Kvæðið hefst á þá leið að Ása gengur um stræti og heyrir fagrar raddir í fjarska. Í kjölfarið finnur hún riddara nokkurn bundinn í húsi einu. Riddarinn biður Ásu um að leysa sig og lofar að gera henni ekki mein en Ása hikar og treystir ekki riddaranum. Riddarinn virðist þó sannfæra hana að lokum og svo fer að Ása leysir bönd hans. Í kjölfarið segir riddarinn frá afrekum sínum og samskiptum hans við aðrar konur en hann kveðst hafa svikið þær allar. Riddarinn gerist síðan árásargjarn og hefur í hyggju að gera Ásu mein. Í seinni tíma viðbótum nær Ása að flýja aðstæðurnar, fer á bak hvítum hesti og gengur að lokum inn í helgan stein.

Uppruni og aldur kvæðisins:

Kvæðið finnst í nær öllum 17. aldar handritum sem varðveita sagnadansa. Kvæðið lifði enn á vörum Íslendinga til sveita um miðja 20. öld. Ásukvæði er eldfornt danskvæði og talið er að það hafi borist til Íslands frá Noregi fyrir árið 1500.

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Ásukvæði var með vinsælustu sagnadönsum á Íslandi fyrr á öldum ásamt Draumkvæði og Kvæði af Ólafi liljurós. Íslensk þjóðlög hafa varðveist við kvæðið og eru þau m.a. að finna í Íslenskum þjóðlögum Bjarna Þorsteinssonar. Eitt lag sérstaklega kunnu margir heimildarmenn um miðja 20.öld þegar þjóðfræðingar á vegum Stofnunar Árna Magnússonar ferðuðust um landið með segulbandstæki (sjá það nóterað efst). Þá samdi Guðfinna Þorsteinsdóttir (1891-1977), einnig þekkt undir skáldanafninu Skáld-Erla, sérstaka laglínu við Ásu kvæði sem hún raulaði fyrir börn sín. Öll þessi lög má einnig finna á vefslóð Ísmús.

Athugasemd: