Harmabótar kvæði

Harmabótarkvæði er íslenskur sagnadans. Sagnadansinn er þekktur annars staðar á Norðurlöndum en ekkert er hins vegar vitað um nákvæman aldur kvæðisins hér. Harmabótarkvæði er nú á dögum þekkt sem vinsælt kórverk. 

ÍFk númer:

ÍFk 45

VÓ númer:

VÓ 47

TSB númer:

Varðveisla á Ísl:

Fjölmörg pappírshandrit

Fyrirsögn á íslensku:

Harmabótar kvæði

Fyrirsagnir á öðrum málum:

Lagboði:

Tvö íslensk þjóðlög

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Sagnadansar; Vikivakar

Kvæði undir sama bragarhætti: 

1. Systra kvæði

Útgáfur: 

Efni kvæðis:

Stúlka nokkur leggur ástarhug til manns í fjarlægu landi (stundum nefndur Vilkin). Stúlkan talar við systur sína um þessa ást, sem virðist forboðin, en yngri systririn svíkur hana um leyndarmálið og kjaftar frá til móður þeirra. Móðirin tekur þessu óstinnt upp, ræðir við bróður systranna um þessar óæskilegu tilfinningar eldri dótturinnar og svo fer að bróðirinn kallar systur sína á sinn fund. Bróðirinn spyr hana um þessa óæskilegu ástarþrá og svo lyktar þeirra fundum að bróðirinn sendir hana úr landi til greifa nokkurs. Greifinn virtist þó vera með gott hjartalag og svo fer að hann veitir henni fararleyfi til ástmannsins (Vilkins) sem hún þráir svo að hitta. Sagnadansinn endar á blíðum nótum þar sem stúlkan sefur hjá unnusta sínum á nóttum, drekkur bjór á daginn og spinnur lín.

Uppruni og aldur kvæðisins:

Enn hefur ekki tekist að aldursgreina Harmabótarkvæði. Það virðist þó vera afar fornt þar sem kvæðið er til í Noregi, Færeyjum og í Danmörku, en öll kvæðin eru afar mismunandi og ólík. Yfirleitt er þó talið að íslenska gerð kvæðisins sé líkust norsku gerðinni, en Færeyingar munu hafa kynnst kvæðinu í gegnum dönsku gerðina. Mögulega hefur verið til enn eldra móðurkvæði allra þessara kvæða sem nú er því miður glatað.

Harmabótarkvæði hefur líklega verið nokkuð lengra, þar sem Systra kvæði (ÍF 46) hefur líklega áður verið hluti af því. Það að skipta kvæðinu í annars vegar Harmabótarkvæði og hins vegar Systra kvæði er gert af seinni tíma fræðimönnum (Svend Grundtvig).

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Harmabótarkvæði var enn þekkt á vörum fólks í byrjun og um miðja 20. öld. Bjarni Þorsteinsson þekkti eina laglínu við kvæðið og birti nóturnar í Íslenskum þjóðlögum. Þá kunni Sesselja Eldjárn úr Svarfaðardal aðra skemmtilega laglínu við þetta kvæði sem virðist vera svipuð þeirri sem Bjarni þekkti.

Kvæðið er nú á dögum þekkt sem kórverk og hefur Hamrahlíðarkórinn og Kór Langholtskirkju gefið lagið út í kórútgáfu á geisladiskum. 

Athugasemd: