Guðmundur Bergþórsson

(Til baka í íslensku skáldin og þjóðlögin)
Guðmundur Bergþórsson (f. 1657. d. 1705) var eitt helsta skáld 17. aldarinnar hér á landi. Hann fæddist á Stöpum á Vatnsnesi (Vestur-Húnavatnssýslu). Fjögurra ára gamall lamaðist hann á fótum og á hægri hönd en þó gat hann skrifað með vinstri og orti ljóð og rímur eftir pöntunum. Guðmundur er eitt aftakamesta rímnaskáld fyrr og síðar. Eftir hann eru Olgeirs rímur danska. Þær rímur eru taldar þær lengstu sem ortar hafa verið. Guðmundur bjó lengst af undir Jökli að Arnarstapa.

Faðir Guðmundar, Bergþór, var kraftaskáld og varðveist hefur ákvæðakveðskapur eftir hann, t.d. „Hati þig allt hvað hefir nafn,/hati þig grös og steinar/hati þig engla heilast safn/hati þig drottinn, Einar." Annars er mjög lítið vitað um þennan Bergþór.

Kvæði Guðmundar Bergþórssonar með þjóðlögum:

1. Annálskvæði - Upphaf: „Gefst hér mörgum skemmtun skýr"

2. Barbarossakvæði - Upphaf: „Keisari nokkur, mætur mann"

3. Fuglskvæði úr Annálum - Upphaf: „Einsetumaður einu sinni." Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti. Með þekktari kvæðum eftir Guðmund Bergþórsson

4. Heimspekingaskóli - Upphaf: „Þegar fólki er þannig vart." Kenniljóð

5. Kvæði úr annálum - Upphaf: „Hver sem setur son guðs á". Kvæðið er undir vikivakakvæðahætti

6. Lákakvæði - Upphaf: „Hér er sagan harmakauna". Nokkur vikivakakvæði eru undir þessum hætti.

7. Skröggskvæði - Upphaf: „Eitt vil ég kvæði/ kveða til gamans mér". Grýlukvæði

8. Tólfsonakvæði - Upphaf: „Fyrðum bæði og falda ungri gefni". Mörg vikivakakvæði og önnur gamankvæði eru undir þessum bragarhætti

9. Vinaspegill - Upphaf: „Forðum tíð einn brjótur brands". Líklega þekktasta kvæðið eftir Guðmund Bergþórsson

Röð kvæðanna eftir upphöfum:

1. Einsetumaður einu sinni

2. Forðum tíð einn brjótur brands

3. Fyrðum bæði og falda ungri gefni

4. Gefst hér mörgum skemmtun skýr

5. Hér er sagan harmakauna

6. Hver sem setur son guðs á

7. Keisari nokkur mætur mann

8. Stef átjánda gjörir á grein

9. Þegar fólki er þannig vart