Skröggskvæði er fornt grýlukvæði frá 17. öld, líklega eftir Guðmund Bergþórsson (f. 1657. d. 1705). Skröggur þessi er hálfbróðir jólasveinanna, holukrakki Leppalúða og Lúpu. Á meðan Grýla lá karlæg í veikindum hélt Leppalúði framhjá henni með Lúpu og eignuðust þau soninn Skrögg. Hér er sagan hans.
Fyrirsögn:
Skröggskvæði
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag
Höfundur:
Guðmundur Bergþórsson (f. 1657. d. 1705)
Kvæðagrein:
Grýlukvæði; Jólin; Sagnadansar
Kvæði undir sama bragarhætti:
Kvæðið er undir sagnadansabragarhætti
Heimild/kvæðið á prenti:
1. Eitt vil ég kvæði
kveða til gamans mér,
og skemmta með því börnunum
hvað skeður nú hér.
2. Og skemmta með því börnunum
og skiljið þið nú,
út gekk ég eitt sinn,
mín ætlan var sú.
3. Út gekk ég eitt sinn
og ætlaði út í fjós,
fínt var þá veður
og fagurt tunglsljós.
4. Fínt var þá veður,
en frost nokkuð hart,
sá ég hvar hann Skröggur
skundaði snart.
5. Sá ég hvar hann Skröggur
skringilegur fór,
ærið mjög var ygldur
og yfirburðastór.
6. Ærið mög var ygldur,
mig óttaði af þeim segg,
með kafloðna kjálkana
og kolsvart var skegg.
7. Með kafloðna kjálkana
og kampa þandi út,
nasirnar víðar
og nefið sem á hrút.
8. Nasirnar víðar
og nóg kinnbeinin há,
eins voru augun
og þar sæi í skjá.
9. Eins voru augun,
ég þetta sá,
hundsbelgur loðinn
á höfðinu lá.
10. Hundsbelgur loðinn
á höfðinu var,
harla stóran klasserk
á herðunum bar.
11. Með harla stóran klasserk
hann heilsar upp á mig
með kurteisi nóga
og knébeygði sig.
12. Með kurteisi nóga
hann kveður svo til mín:
"Nauðstaddur kem ég
núna til þín.
13. Nauðstaddur kem ég
að náðir þú mig fljótt,
vildi ég fá að vera
að vísu í nótt.
14. Vildi ég fá að vera,
ef veittirðu það mér,
Kalt er mér næsta
því kvöldað nú er.
15. Kalt er mér næsta
og kemst ei lengra nú,
Segi ég þér sannleikann
og sver það við trú."
16. "Ef segirðu mér sannleikann,"
svaraði ég þá,
"hermdu mér þitt heiti
og hvaðan ertu frá?
17. Hermdu mér þitt heiti
og hver er þín ætt,
ef ég hefi áður heyrt
um hana rætt."
18 ."Ef ég hefi áður heyrt,"
ansaði hann þá
„Skröggur er mitt heiti,
ég skýri svo frá.
19. Skröggur er mitt heiti,
ég skrafa nú um hitt
að hérna uppi í Hyrnunni
er heimilið mitt.
20. Hérna uppi í Hyrnunni
hef ég til þess von,
lýstur hef ég verið
Leppalúðason.
21. Lýst hefur verið
Lúpa móðir mín,
dáfalleg næsta,
dyggðug og fín.
22. Dáfalleg næsta,
dróst það svo til nú,
giftur var hann Leppalúði,
en Grýla hét hans frú.
23. Giftur var hann Leppalúði,
en Grýla lagðist sjúk,
heilt lá hún árið
og hrærði ei sinn búk.
24. Heilt lá hún árið
og hlaut minn faðir þá
að biðja sér styrktar
um búið að sjá.
25. Að biðja sér styrktar
því börn hann átti mörg,
þau voru þybbin,
þrálynd og körg.
26. Þau voru þybbin,
þar var ei stans,
þá fékk hann Lúpu
að þjóna krökkum hans.
27. Þá fékk hann Lúpu,
þæg var honum sú,
furðu mjög var framsýn
og forstóð hans bú.
28. Furðu mjög var framsýn,
það frétta sérhver má,
hann gekk í sæng til hennar
og gjörðist ég þá.
29. Hann gekk í sæng til hennar
en hún Grýla þar
fór á fætur aftur
þá fullbatnað var.
30. Fór á fætur aftur
með fólskulegt geð,
varð hún næsta ybbin,
er vissi hún hvað var skeð.
31. Varð hún næsta ybbin
og yggldi þá sig,
út rak hún Lúpu
og einnig líka mig.
32. Út rak hún Lúpu
æði langt sér frá,
ekki vildi hún okkur
með augunum sjá.
33. Ekki vildi hún okkur
una neins góðs,
þó var honum Leppalúða
þetta til móðs.
34. Þó var honum Leppalúða
þrautamikið bann,
eitt fékk okkur eyland
til uppeldis hann.
35. Eitt fékk okkur eyland,
æði langt sér frá
og bátskip eitt lítið
að bjarga okkur á.
36. Með bátskip eitt lítið
bjuggum við svo þar
allt til þess að ára
tólf orðinn ég var.
37. Allt til þess að ára tólf,
uppá féll svo þá,
missti ég hana móður mína
mér í burtu frá.
38. Missti ég hana móður mína,
mest það harma ég nú,
einn var ég þar eftir
um árin heil þrjú.
39. Einn var ég þar eftir,
en eitt sinn svo til bar
að herkóngur nokkur
hélt að eyjunni þar.
40. Að herkóngur nokkur
hélt álfheimum frá,
ég vék í ferð með honum
og var ég glaður þá.
41. Ég vék í ferð með honum,
víst ég um það get,
heyrði ég það skrafað
að Hængur hann hét.
42. Heyrði ég það skrafað
að Hængur væri hans nafn,
við flesta þótti hann frægðunum
fremur en jafn.
43. Við flesta þótti hann frægðunum
fjárafla von,
giftur var hann Hængur,
en Gnípa hét hans kvon.
44. Giftur var hann Hængur,
gildur höfðings mann,
listirnar margar
lét mér kenna hann.
45. Listirnar margar
lærði ég honum hjá.
Dávæna dóttur
sá döglingur á.
46. Dávæna dóttur,
dygg var hún og trú,
skröfuðu það margir
að Skjóða héti sú.
47. Skröfuðu það margir,
ég skrökva ekki má
að drjúga lagði ég elskuna
dóttur kóngsins á.
48. Að drjúga lagði ég elskuna,
dóttur kóngs ég bað,
ég meinti að mér gengi
vel málefni það.
49. Ég meinti að mér gengi
að mægjast við hann hér,
reiddist þá Hængur
svo réði varla sér.
50. Reiddist þá Hængur,
en ráð ég annað tók,
kennt hafði hann mér listir,
en kunnáttuna ég jók.
51. Kennt hafði hann mér listir,
en kólna tók mitt geð,
dóttur kóngs ég náði
svo dimmrúnum með.
52. Dóttur kóngs ég náði,
því drós mér unni blíð,
vildi ég þaðan halda,
þá hentug var tíð.
53. Vildi ég þaðan halda,
því heitt hún unni mér,
þótt heimanfylgju enga
hefði með sér.
54. Þótt heimanfylgju enga
hafa með sér má,
eftir það héldum
við álfheimum frá.
55. Eftir það héldum
við Eyrarhyrnu að,
höfum við svo verið
hingað til við það.
56. Höfum við svo verið
með harla lítinn auð,
á meðan við gátum unnið,
þá veittist okkur brauð.
57. Á meðan við gátum unnið
og vorum bæði ung,
við áttum þar börnin
og ómegð var þung.
58. Við áttum þar börnin
tuttugu og tvö,
af þeim deyði fimmtán,
en eftir lifðu sjö.
59. Af þeim deyði fimmtán,
en uppólust hin,
eftir það kom bólan,
sem ekki þótti lin.
60. Eftir það kom bólan,
öll þau deyði þá,
síðan af þeim misstum
ég segja víst má.
61. Síðan hefur kerlingin
karar legið mín,
ei kemst hún á fætur,
það eykur mér pín.
62. Ei kemst hún á fætur,
eins erum bæði við
örvasa orðin,
um ölmusu því bið.
63. Örvasa orðin,
af því fýsti mig,
fór ég því að heiman
að finna vildi ég þig.
64. Fór ég því að heiman
að frétt hafði ég enn
að góðsöm þú værir
við gustukamenn.
65. Að góðsöm þú værir
og gustukagjörn,
herði ég það skrafað
að hér væru börn.
66. Heyrði ég það skrafað
að hér væru piltar tveir.
Guðmundur og Egill,
greindir eru þeir.
67. Guðmund og Egil
girnir mig að fá,
ég heyri í þeim hrinurnar
og hljóðin ósmá.
68. Ég heyri í þeim hrinurnar
hvern dag sem nátt,
skrafa þá margir
að Skröggur sé í gátt.
69. Skrafa þá margir,
ég skríði gluggum á,
hlusti ég til barnanna
hvort þau ýli þá.
70. Hlusta ég til barnanna
og heyri þeirra són,
seldu mér hann Guðmund
sú er mín bón."
71. "Ég sel þér ei hann Guðmund,
því gott barn hann er,
eins er um hann Egil,
aldrei gefst hann þér.
72Eins er um hann Egil,
til orða svo ég tek,
þó heyra þykist þeirra
hljóðin og brek.
73. Þó heyra þykist þeirra
hljóðin svo há,
þá eru þeir að syngja
Saltarann á.
74. Þá eru þeir að
syngja sín bænavers.
Ekki þarftu Skröggur
að ætlast til þess.
75. Ekki þarftu Skröggur
að ætlast sílks af mér,
þú ert ei svo haltur,
sem hinkrar þú hér.
76. Þú ert ei svo haltur,
þó hafir þú hér dvöl,
busla máttu í fjörunni
marinkjarna og söl.
77. Busla máttu i fjörunni
marinkjarna um sker,
grásleppuroðin,
þau gefast líka þér.
78. Grásleppuroðin
þau gefast þér í lóg,
í Hyrnunni hjá þér
af hrafnsungum er nóg.
79. Í Hyrnunni hjá þér,
hafa máttu það,
þá máttu brytja
þér alla í spað.
80. Þá máttu brytja
svo þú sért nokkru nær,
ekki þarftu að svelta,
ef allt þetta fær."
81. "Þótt ei þurfi ég að svelta,"
ansaði hann þá.
"Það er ekki af þínu,
þó þetta megi ég fá.
82. Það er ekki af þínu,"
og þá espaði hann sig,
Hann gerðist svo reiður
að gleypa ætlaði hann mig,
83. Hann gerðist svo reiður
og gegndi ég honum þá:
"Lifur og lungu
úr lambi skaltu fá.
84. Lifur og lungu láttu nægja þér,"
Gladdist þá Skröggur
og gjörði þakka mér.
85. Gladdist þá Skröggur
og gekk sig svo á burt,
hefi ég ekki síðan
neitt af honum spurt.
86. Hefi ég ekki síðan
heyrt hvar hann heldur sig,
virði menn til góða,
vísir báðu mig.
87. Virði menn til góða
vísnastefja tón.
Blessuð veri börnin
en bragar hverfur són.