Barbörukvæði eða Barbárudiktur er helgikvæði, til í tveimur gerðum, undir vikivakakvæðahætti (Jón Samsonarson 1964, cxxxviii–cxxxix) Kvæðið fjallar um heilaga Barböru dóttur heiðingjans Dioscorus. Þegar Barbara snérist til kristni reiddist faðir hennar og læsti hana í turni. Faðir hennar drepur hana að lokum og afhöfðar hana. Í kjölfarið var Dioscorus sleginn eldingu og margs konar kraftaverk áttu eftir að eiga sér stað við gröf hennar. Heilög Barbara er verndardýrlingur námumanna, fallbyssuliða og þeirra sem vinna við hættulegar og erfiðar aðstæður.
Fyrirsögn:
Barbörukvæði; Barbárukvæði; Barbárudiktur
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag, líklega gamalt vikivakakvæðalag
Höfundur:
Óþekktur
Kvæðagrein:
Helgikvæði; Íslensk söguljóð; Vikivakakvæði; Vikivakar
Kvæði undir sama bragarhætti:
Krummabragur - Upphaf: „Út um byggðir Ísa hæða." Þjóðkvæði undir vikivakakvæðahætti.
Viðtökur:
Kvæðið var greinilega í dreifingu á 18. öld. Helgi Einarsson bóndi á Smyrlabjörgum þekkti kvæðið og lag við það. Á 19. öld fann Jón Borgfirðingur handrit af öðru kvæði undir þessum sama vikivakakvæðahætti. Ekki hafa fundist fleiri kvæði undir hættinum.
Kvæðið á prenti:
Jón Helgason. (1938). Íslenzk miðaldakvæði, bls. 330-341, Ejnar Munksgaard, København
1. Dyspoteus hét drengurinn heiðinn
af djöflinum var hans maktar seiðinn
í huganum var hann harla reiðinn
hans var dóttir dýr að sjá,
blessuð meyjan Barbará.
2. Ólst þar upp hinn unga svanni
lof hún bar af hverjum manni
lausnara himna dyggð með sanni
lá hún jafnan bænum á.
blessuð meyjan Barbará.
3. Hennar biðja höldar teitir
hæversk brúðurin þessum neitir
og þeim öllum afsvör veitir
engan þeirra vill hún sjá.
blessuð meyjan Barbará.
4. Heiðin maður lét höllu smíða
hugði sjálfur í burt að ríða
fullgjörð innan fárra tíða
formanns hús hún vildi sjá.
blessuð meyjan Barbará.
5. Glugga tvo á glæstum ranni
gjörði’ að líta’ hin unga svanni
mælti’ hún þá með miklum sanni
að minni skipan gjörið þér þrjá.
blessuð meyjan Barbará.
6. Smiðirnir játa því sæta beiðist
en svara þú fyrir ef faðir þinn reiðist
svo merkilega mál vor greiðist
muntu verða fram að stá.
blessuð meyjan Barbará.
7. Allt var gjört að ungfrúr ráði
engin annað hugsa náði
heim á torg kom hilmir bráði
hallar smíðið lítur á.
blessuð meyjan Barbará.
8. Garpurinn lítur glugga þrenna
gjörði heift í brjóst að renna
eftir spurði um atburð þennan
allt hið sanna greindu frá.
blessuð meyjan Barbará.
9. Kölluð var þangað kæran fína
keisarinn talar við dóttur sína
formáð hefur þú fyrirsögn mína
fylltist upp með forsi og þrá.
blessuð meyjan Barbará.
10. Auðgrund svarar og hlær á móti
hlýddu faðir með engu hóti
gef ég mig ekki að goðanna blóti
því guð hefur valdið himnum á.
blessuð meyjan Barbará.
11. Hyggur hann þá með heiftar lundu
höggva víf á samri stundu
borgarmúrinn brast á grundu
brúðurin fékk í burt að gá.
blessuð meyjan Barbará.
12. Himna guð sem hér skal greina
hóf hana upp í fjallshlíð eina
þar verandi vífið hreina
hirðar tveir að þetta sjá.
blessuð meyjan Barbará.
13. Eftir spyr hinn armi herra
ekki lét sér skorta verra
grimmdar maður með giftina þverra
greindi hinn sem hana sá.
blessuð meyjan Barbará.
14. Annar var sem ei vildi greina
þó hann vissi um vífið hreina
honum varð ekki margt til meina
mildin guðs er mikið að sjá.
blessuð meyjan Barbará.
15. Ótrúr var sá til hennar sagði
Snarlega fékk hann hefnd að bragði
og svo strax í hugsótt lagðist
hjörð hans varð að flugum smá.
blessuð meyjan Barbará.
16. Milding eftir meynni leitar
margfaldlega siðunum neitar
hans mun spyrjast heiftin heita
í helli einum hún lét sér ná.
blessuð meyjan Barbará.
17. Vendir hann heim með vífið bjarta
sárlega bjó honum grimmd í hjarta
hann bauð henni til heims að skarta
en hverfa Jesú siðunum frá.
blessuð meyjan Barbará.
18. Hún kvaðst ekki þjóna fjanda
þó hún kæmist í nokkurn vanda
eilífur mun þeim eldurinn granda
öllum er goðin trúa á.
blessuð meyjan Barbará.
19. Brjóstin skar hann af blíðum svanna
bragna var þar enginn manna
helst mun þetta hróðurinn sanna
sem haldið gátu vatni þá.
blessuð meyjan Barbará.
20. Hún kvaðst ekki heldur blóta
þó hún yrði pínu að hljóta
hún kvað sér það helst til bóta
að sviptast skyldi heiminum frá.
blessuð meyjan Barbará.
21. Hilmir biður að höggva mengi
halurinn vafin glæpa gengi
vildi til þess verða enginn
varð hann sjálfur fram að gá.
blessuð meyjan Barbará.
22. Heggur hann þá með hjaltaskóði
höfuðið burt af sínu jóði
sætu léttir sorg og móði
sálin fór til himna há.
blessuð meyjan Barbará.
23. Dárinn varð fyrir drottins reiði
dró þá myrkur yfir sól í heiði
eldurinn grandaði örfa meiðir
enginn mátti fyrir ösku sjá.
blessuð meyjan Barbará.
24. Eilífur guð og englar blíðir
annast fljóð sem engu kvíðir
seggir hver henni signa tíðir
sál þeirra láttu friðnum ná,
heilög meyjan Barbará.