Embedded Files
Karlamagnúsar kvæði er sagnadans sem finnst einungis í einni vestfirskri uppskrift frá 17. öld. Kvæðið er skyldast Ólafs vísum að efni
ÍFk númer:
ÍFk 51
VÓ númer:
VÓ 27
TSB númer:
Varðveisla á Ísl:
Fyrirsögn á íslensku:
Karlamagnúsar kvæði
Fyrirsagnir á öðrum málum:
Lagboði:
Glatað. Bjarni Þorsteinsson kemur með tillögu að lagboða í Íslenzkum þjóðlögum (1906-1909) á bls. 515-1516. Það lag er danskt að uppruna, fengið úr danska sagnadansinum Kvæði af einni haffrú.
Höfundur:
Ókunnur
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Útgáfur:
Efni kvæðis:
Drottning nokkur hlerar samtal eiginmanns síns (konungsins) við skemmumey, Ingibjörgu að nafni, þar sem hann viðurkennir ást sína gagnvart henni og að hann vilji sjá eiginkonu sína feiga. Að samræðunum loknum spyr drottningin Ingibjörgu hvað fram fór í milli þeirra. Ingibjörg lýgur - svarar á þá leið að konungurinn hafi viljað sig sjálfa feiga en óskaði drottningunni farsælt líf. Drottningin sakar Ingibjörgu um lygar og hrekur hana á brott. Konungurinn fréttir verknað eiginkonu sinnar og heldur þegar af stað, eltir Ingibjörgu og endar það með miklum ástarfundum. Þau eignast son, Magnús að nafni, og svo virðist sem hann sé hinn eini sanni Karlamagnús keisari. Konungurinn lofar Magnúsi ríki sitt eftir sinn dag og leggur honum línurnar um helstu verkefni sem bíða hans, þ.á m. að reisa kirkjur og gifta systur sína ágætum svein.
Uppruni og aldur kvæðisins:
Ekkert er vitað um aldur kvæðisins en það líkist mjög Ólafs vísum. Karlamagnúsarkvæði er einungis til í einni vestfirskri uppskrift frá 17. öld.
Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:
Karlamagnúsar kvæði hefur stundum verið sungið á vegum Þjóðdansafélags Reykjavíkur. Lag kvæðisins sem hér um ræðir birtist í bókinni Íslenskum þjóðlögum Bjarna Þorsteinssonar en hann virðist hafa fengið það úr gamalli danskri bók sem ber heitið Danske folkeviser med gamle melodier. Í þeirri bók er aragrúi af gömlum Norrænum danslögum og hefur Bjarni eftirfarandi að segja um þau:
Það virðist vera [...] álit mitt, að lög þessi sjeu mjög gömul. Þau heyra eiginlega til engu sjerstöku landi eða þjóð á Norðurlöndunum, heldur ber að skoða þau sem nokkurskonar sameiginlega eign, eins og að vissu leyti má segja um fornkvæðin, - þetta munu vera leifar af lögum, sem gengið hafa um öll Norðurlönd (og Ísland) fyrir löngu síðan. Nú eigum vjer, eins og kunnugt er, 2 bindi prentuð af íslenzkum fornkvæðum, en mörg af þeim, eða flest, hafa verið almenn um öll Norðurlönd áður fyrri og enda víðar um lönd. Nú vill svo til, að ýms af þessum fornkvæðum vorum eiga bæði að efni og bragarháttum mjög vel við hin gömlu lög í bók Laubs (Bjarni Þorsteinsson 1906-1909:50-511).
Athugasemd:
1. Drottningin stár undir loftsins sala,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
hlýdddi á það hennar kóngur réð tala.
– og sól og hin ljósa stjarna.
2. „Eg vilda mín drottningin væri dauð,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
þá skylda eg unna þér, rósin rauð.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
3. Drottning spyr að skemmumey sín:
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
„Hvað talaði minn kóngur til mín?“
– og sól og hin ljósa stjarna.
4. „Hann vildi mig í moldu
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
en þig á grænni foldu.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
5. „Skrökvar þú, Ingibjörg skemmumey mín,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
annað talaði minn kóngur til þín.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
6. Það var einn myrgindagur fór í hönd
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
flytja lét hún Ingibjörgu í önnur lönd.
– og sól og hin ljósa stjarna.
7. Það var einn morgun sól skein í heið
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
flytja lét hún Ingibjörgu á heljarleið.
– og sól og hin ljósa stjarna.
8. Kóngurinn stakk sínum knífi í borð,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
hvorki át hann né drakk eftir slík orð.
– og sól og hin ljósa stjarna.
9. Kóngurinn talar við sveina sín:
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
„Þér skuluð búa til ferju mín.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
10. Svo var kóngi á ferðinni ótt
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
gisti hann hjá Ingibjörgu þá sömu nótt.
– og sól og hin ljósa stjarna.
11. Kóngurinn talar við sveina sín:
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
„Berið hana Ingibjörgu í sæng til mín.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
12. Báru þeir Ingibjörgu undir gulltjald,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
hvört þeirra orðið var skrifað upp á spjald.
– og sól og hin ljósa stjarna.
13. „Son skulum við eiga, vera til fús,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
gefa gott nafn og kalla Magnús.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
14. Kóngurinn hélt úr leiðangri heim,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
úti stendur drottning og fagnaði þeim.
– og sól og hin ljósa stjarna.
15. „Kom þú lofsæll, kóngur minn, hér,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
þú munt kunna tíðindi að segja mér.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
16. „Son á eg í vonum þó farið hafi hljótt,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
hann skal verða kóngur yfir allri drótt.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
17. „Nú er það fram komið sem fyrr hef eg kvítt,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
hann mundi ráða löndum en ekki barn mitt.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
18. Þegar þau höfðu hjalað um litla stund
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
þá kom hann Karlamagnús á þeirra fund.
– og sól og hin ljósa stjarna.
19. „Kom þú lofsæll, sonurinn minn,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
þú skalt ráða löndum eftir daginn minn.
– og sól og hin ljósa stjarna.
20. Eina áttu systur er vinnur öngum mein,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
giftu hana þínum ágætasta svein.
– og sól og hin ljósa stjarna.
21. Kirkju skaltu reisa láta við bólstað hjá oss
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
en í hvört hornið setja gullkross.“
– og sól og hin ljósa stjarna.
22. Vendi eg mínu kvæði í kross,
– mitt hjarta grór svo gjarna, –
sjálfur Guð og Karlamagnús sé með öllum oss.
– og sól og hin ljósa stjarna.
Tenglar:
https://bragi.arnastofnun.is/ljod.php?ID=5788
https://hljodsafn.is/audioFileDisplay/27967
Heimild:
Bjarni Þorsteinsson. 1907-1909. Íslensk þjóðlög. Prentuð hjá S.L. Møller, Kaupmannahöfn.
Page updated
Google Sites
Report abuse