Þjófa kvæði

Þjófa kvæði er sagnadans, líklega upprunalega danskur. 

ÍFk númer:

ÍFk 85

VÓ númer:

VÓ 94

TSB númer:

Varðveisla á Ísl:

Fyrirsögn á íslensku:

Þjófa kvæði

Fyrirsagnir á öðrum málum:

Dansk.  Tyvene (DGF 386)

Lagboði:

Ísl. þjóðlag við bjagað erindi úr sagnadansinum. Einnig er til danskt þjóðlag. Vésteinn Ólason telur að dönsku lögin hafi einnig verið sungin við íslensku gerðina áður fyrr. 

Höfundur:

Ókunnur

Kvæðagrein:

Sagnadansar; Vikivakar

Kvæði undir sama bragarhætti: 

Útgáfur: 

Efni kvæðis:

Uppruni og aldur kvæðisins:

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Þessi sagnadans er talinn vera tiltölulega ungur og berst hingað til lands líklega eftir árið 1500. Sagnadansinn þekkist í Noregi, Danmörku og meira að segja í Finnlandi en ekki í Færeyjum. Sagnadansinn lifir á Íslandi sem hálfgerð þjóðsaga og var eitt erindi sungið úr Þjófa kvæði í þeirri þjóðsögu. Sagnadansinn er upprunalega danskur og Svend Grundtvig birtir kvæðið í Danmarks gamle folkeviser og þar hefur kvæðið númerið 386. Sagnadansinn virðist hafa lifað á vörum danskrar konu, sem var 90 ára gömul árið 1874:

„Endelig har vi i DgF 386 A (Tyvene) det eneste exempel på en korrekt A-gentagelse i almuetraditionen. Visen er optegnet 1874 af Evald Tang Kristensen efter en 90årig kones sang; visen foreligger på dansk kun i det 19. århundredes jyske overlevering, men genfindes på Island i et håndskrift fra midten af 17. århundrede med samme strofebygning som A. Den norske opskrift af visen er uden gentagelser." (sjá heimild neðst).

Þá er til hljóðupptaka af dönskum manni syngja Þjófa kvæði. Hann hét Andreas Knudsen. Hljóðupptakan er frá 1907 og er í safni Hjalmars Thuren.

Þetta hefur Vésteinn Ólason að segja um sagnadansinn:

But, just because the Icelandic-Norwegian connection is so well established, it is noteworthy that both the old Icelandic text and the Danish texts are in a repetitive metre and in the same rythm, so they are likely to have been sung to the same tune (The traditional Ballads of Iceland, bls. 384)

Athugasemd:

Þjóðsagan:

Einu sinni fóru þjófar tveir í samlögum að stela. Verður það ráð þeirra að þeir fara heim að einum ríkisbæ, koma þar á vökunni, og biður annar þeirra að lofa sér að vera og fær það. Er hann spurður að heiti og segir hann sem honum sýndist og læst vera langferðamaður. Nú er honum gefið að éta og svo er nefnt við hann eitthvað að gera, en hann sýnist fátt kunna nema að raula rímnaerindi. Fer hann nú að kveða og kveður svo lystilega að öllum þótki yndi að heyra. Meðal annars kveður hann þetta erindi:

Ellefu krof á einni rá,

efni þessu hvarf ég frá;

taktu hann Bleik, en bittu hann Brún

og bíddum mín fyrir utan tún.*

Enginn veitti þessu eftirtekt nema hinn þjófurinn sem úti lá við gluggann. Um kvöldið er háttað, en um morguninn er gesturinn horfinn og ellefu krof úr eldhúsinu. Þóttust menn nú sjá hvers kyns þjófur þetta var, en aldrei hafðist neitt framar upp á honum.

Sagnadansinn upprunalegi:

Viðlag: Orlofsins biðjum vér.

1. Steinfinnur og Stálir,

þeir voru þjófar báðir.

– Orlofsins biðjum vér.

2. Stálir,

þeir voru þjófar báðir

og fóru að stela í þann bý

er þeir vissu dauðan bóndann í.

– Orlofsins biðjum vér.

3. Í þann bý

er þeir vissu dauðan bóndann í.

Það tóku þeir í hlutina að bera

hvor þeirra skyldi úr búrinu stela.

– Orlofsins biðjum vér.

4. Í hlutina að bera

hvor þeirra skyldi úr búrinu stela.

„Heyrðu það, hústrúin ljúfa,

leyf mér að kveða um þjófa.

– Orlofsins biðjum vér.

5. Ljúfa,

leyf mér að kveða um þjófa."

„Kveddu, kveddu sem þú vilt,

fullgott hefur þú leyfið mitt.

– Orlofsins biðjum vér.

6. Sem þú vilt,

fullgott hefur þú leyfið mitt."

Stálir fóru í stofu að kveða

en Steinfinnur í búr að stela.

– Orlofsins biðjum vér.

7. Í stofu að kveða

en Steinfinnur í búr að stela.

„Heyrðu það, þjófurinn úti hjá,

steldu svo sem vísan gár.

– Orlofsins biðjum vér.

8. Úti hjá,

stel þú svo sem vísan gár.

Gakktu þig til arka

og láttu eigi lokurnar skarka.

– Orlofsins biðjum vér.

9. Til arka

og láttu eigi lokurnar skarka.

Gakktu þig þar innar á gólf

þar standa silfurskálir tólf.

– Orlofsins biðjum vér.

10. Innar á gólf,

þar standa silfurskálir tólf

og þó þú viljir þær allar taka

ekkert skal þig upp á saka.

– Orlofsins biðjum vér.

11. Allar taka

ekkert skal þig upp á saka.

Gakktu þig til hústrúr skrín,

þar eru guðfefsklæðin fín.

– Orlofsins biðjum vér.

12. Hústrúr skrín,

þar eru guðvefsklæðin fín.

Gakktu fyrir stofunnar borð

og láttu ei heyrast til þín orð.

– Orlofsins biðjum vér.

13. Stofunnar borð

og láttu ei heyrast til þín orð.

Silfurskálir, könnur og ker

berðu og steldu burt með þér.

– Orlofsins biðjum vér.

14. Könnur og ker

berðu og steldu burt með þér.

Gakktu þig þar innar á krár,

þar standa mjaðartunnur þrjár.

– Orlofsins biðjum vér.

15. Innar í krár,

þar standa mjaðartunnur þrjár.

Drekktu ef þig þyrstir

en steldu sem þig lystir.

– Orlofsins biðjum vér.

16. Þyrstir

en steldu sem þig lystir.

Gakktu þig svo þar innar í krans

og kipptu ofan krofi brands.

– Orlofsins biðjum vér.

17. Innar í krans

og kipptu ofan krofi Brands.

Þú munt þar sjá dalla,

taktu þá ofan alla.

– Orlofsins biðjum vér.