Embedded Files
Kvæði af Rögnvaldi og Gunnhildi eða Gunnhildarkvæði er sagnadans sem fjallar um lygar og gengdarlaust ofbeldi. Íslendingar kynnast kvæðinu á 16. öld en kvæðið finnst einnig í Færeyjum og í Danmörku. Sagnaminnið er talið mjög gamalt í Evrópu, mögulega frá 12. öld
ÍFk númer:
ÍFk 12
VÓ númer:
VÓ 65
TSB númer:
Varðveisla á Ísl:
G, B, V2, V1 ofl.
Fyrirsögn á íslensku:
Gunnhildarkvæði
Kvæði af Rögnvaldi og Gunnhildi
Fyrirsagnir á öðrum málum:
Lagboði:
Glatað. Bjarni Þorsteinsson kemur með tillögu að lagboða í Íslenzkum þjóðlögum (1906-1909) á bls. 516-517.
Höfundur:
Ókunnur
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Útgáfur:
Efni kvæðis:
Rögnvaldur nokkur biður Gunnhildar frá Spíru (e. Malmesbury) en hún þverneitar þar sem hún er þegar trúlofuð Þiðriki konungi. Rögnvaldur reiðist og hefnir sín hrottalega, m.a. með því að rægja hana. Rögnvaldur talar við Þiðrik konung um „framhjáhöld Gunnhildar í gegnum tíðina" sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Þiðrik reiðist og ofbeldið gagnvart Gunnhildi hefst. Sagnadansinn endar þó með því að Rögnvaldur breytist í hund og fer til helvítis en Gunnhildur verður að „sprundi" og fer til himna.
Uppruni og aldur kvæðisins:
Gunnhildarkvæði birtist fyrst hér í Kvæðabók séra Gissurar Sveinssonar sem rituð var árið 1665. Fyrsta erindi kvæðisins birtist einnig í einu íslensku handriti frá 18. öld. Svipuð sagnaminni finnast í evrópskum miðaldasögum frá 12. öld. Söguefnið er því afar fornt en talið er að Íslendingar hafi fyrst kynnst kvæðinu á 16. öld (Vésteinn Ólason 1982:171).
Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:
Lag kvæðisins sem hér um ræðir er birtist í bókinni Íslenskum þjóðlögum Bjarna Þorsteinssonar en hann virðist hafa fengið það úr gamalli danskri bók sem ber heitið Danske folkeviser med gamle melodier. Í þeirri bók er aragrúi af gömlum norrænum danslögum og hefur Bjarni eftirfarandi að segja um þau:
Það virðist vera [...] álit mitt, að lög þessi sjeu mjög gömul. Þau heyra eiginlega til engu sjerstöku landi eða þjóð á Norðurlöndunum, heldur ber að skoða þau sem nokkurskonar sameiginlega eign, eins og að vissu leyti má segja um fornkvæðin, - þetta munu vera leifar af lögum, sem gengið hafa um öll Norðurlönd (og Ísland) fyrir löngu síðan. Nú eigum vjer, eins og kunnugt er, 2 bindi prentuð af íslenzkum fornkvæðum, en mörg af þeim, eða flest, hafa verið almenn um öll Norðurlönd áður fyrri og enda víðar um lönd. Nú vill svo til, að ýms af þessum fornkvæðum vorum eiga bæði að efni og bragarháttum mjög vel við hin gömlu lög í bók Laubs (Bjarni Þorsteinsson 1906-1909:50-511).
Athugasemd:
I.
1. Það var einn so blíðan dag,
hún Gunnhildur gjafir gaf.
Sumum gaf hún malið gull,
sumum gaf hún kerin full.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
2. Malið gull,
sumum gaf hún kerin full.
Rögnvaldi rauðan skjöld,
hann var ofinn gulli.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
3. Rauðan skjöld,
hann var ofinn gulli.
„Heyrðu það, Gunnhildur væna,
þú skalt vera mín kvæna.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
4. Væna,
þú skalt vera mín kvæna
eina nótt eða allar tvær,
þó ekki viljir þú lengur en þær."
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
5. Allar tvær,
þó ekki viljir þú lengur en þær."
„Hversu má það verða
af oss hér á jörðu.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
6. Verða
af oss hér á jörðu,
að eg sé þín frillan fríð,
Þiðriks kóngsins eigið víf.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
7. Frillan fríð,
Þiðriks kóngsins eigið víf?"
„So skal ég á þig ljúga,
að hver mann skal því trúa.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
8. Ljúga
að hvör man skal því trúa."
„Hirði eg ei, þótt þú ljúgir,
svo þín augun fljúgi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
9. Ljúgir
svo þín augun fljúgi.
Rögnvaldur stóð á sandi,
þar Þiðrik sigldi að landi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
10. Sandi
þar Þiðrik sigldi að landi.
„Heyrðu það, Rögnvaldur bróðir minn,
hversu má fólk í ríkjum mín?
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
11. Bróðir minn,
hversu má fólk í ríkjum mín?"
„Vel má fólk í Spíru,
illa má Gunnhildur dýra.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
12. Spíru,
illa má Gunnhildur dýra.
Hún hefir látið lokkað sig,
haldið illa trú við þig.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
13. Lokka sig,
haldið illa trú við þig.
Ég með mínum augum sá
erkibiskup hjá henni lá.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
14. Augum sá,
erkibiskup hjá henni lá.
Það sá eg í annað sinn
hjá henni lágu riddarar fimm.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
15. Í annað sinn,
hjá henni lágu riddarar fimm."
Þiðrik sté á hvítan hest,
allra manna reið hann mest.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
16. Á hvítan hest,
allra manna reið hann mest.
Hann kom þá til Spíru,
þar Gunnhildur lá í hvílu.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
17. Spíru
þar Gunnhildur lá í hvílu.
Hann tók í hennar gula lokk,
dró hana fram á sængurstokk.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
18. Gula lokk,
dró hana fram á sængurstokk.
Hann barði hana daginn og barði hana tvo
þriðja fram til miðja.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
19. Barði hana tvo,
þriðja fram til miðja.
Enginn þorði að spyrja
Þiðrik kónginn dýra.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
20. Spyrja
Þiðrik kónginn dýra
utan hans yngstu börnin tvö,
Þiðrik föður sinn spurðu þau.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
21. Börnin tvö,
Þiðrik föður sinn spurðu þau:
„Heyrðu það, Þiðrik, faðir minn,
hvað hefur hún Gunnhildur gjört til þín?
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
22. Faðir minn,
hvað hefur hún Gunnhildur gjört til þín?"
„Hún hefir látið lokka sig,
haldið illa trú við mig.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
23. Lokka sig,
haldið illa trú við mig."
„Láttu hana bera járn,
láttu hana troða stál.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
24. Bera járn,
láttu hana troða stál."
Níu sinnum bar hún járn,
tíu sinnum trað hún stál.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
25. Bar hún járn,
tíu sinnum trað hún stál.
Þegar hún kom í önnur lönd,
svo stukku af henni járnbönd.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
26. Önnur lönd,
svo stukku af henni járnbönd.
Rögnvaldur varð að hundi,
Gunnhildur varð að sprundi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
27. Hundi,
Gunnhildur varð að sprundi.
Rögnvaldur ofan til vítis sté,
en Gunnhildur upp til himna.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
28. Til vítis sé,
en Gunnhildur upp til himna.
Vendi ég mínu kvæði í kross,
sjálfur guð hann veri með oss.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
II.
1. Það var einn svo blíðan dag,
hún Gunnhildur öllum gjafir gaf.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
2. Blíðan dag,
hún Gunnhildur öllum gjafir gaf.
Sumum gaf hún malið gull,
sumum gaf hún kerin full.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
3. Malið gull,
sumum gaf hún kerin full.
Rögnvaldi gaf hún rauðan skjöld,
hann var ofinn með gull margföld.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
4. Rauðan skjöld,
hann var ofinn með gul margföld.
„Heyrðu það, Gunnhildur væna mín,
þú skalt vera kona mín!
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
5. Væna mín,
þú skalt vera kona mín!
eina nótt eða allar tvær,
þó ekki vilir þú lengur en þær."
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
6. Allar tvær,
þó ekki vilir þú lengur en þær."
„Hversu má það verða
af oss hér á jörðu.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
7. Verða
af oss hér á jörðu,
að ef sé þín frillan fríð,
Þiðriks kóngsins eigið víf.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
8. Frillan fríð,
Þiðriks kóngsins eigið víf?"
„Svo skal ég á þig ljúga,
að hver mann skal því trúa.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
9. Ljúga,
að hver man skal því trúa.
„Hirði ég ei, þótt þú ljúgir,
svo þín augun fljúgi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
10. Ljúgir,
svo þín augun fljúgi."
Rögnvaldur stóð á sandi,
þar Þiðrik sigldi að landi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
11. Sandi,
þar Þiðrik sigldi að landi.
„Heyrðu það Rögnvaldur, bróðir minn,
hversu má fólk í ríkjum mín?
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
12. Bróðir minn,
hversu má fólk í ríkjum mín?
„Vel má fólk í Spíru,
illa má Gunnhildur dýra.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
13. Spíru,
illa má Gunnhildur dýra.
Hún hefir látið lokkað sig,
haldið illa trú við þig.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
14. Lokka sig,
haldið illa trú við þig.
Eg með mínum augum sá,
erkibiskup hjá henni lá.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
15. Augun sá,
erkibiskup hjá henni lá.
Það sé eg í annað sinn,
hjá henni lágu riddarar fimm.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
16. Í annað sinn,
hjá henni lágu riddarar fimm."
Þiðrik sté á hvítan hest,
allra manna reið hann mest.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
17. Á hvítan hest,
allra manna reið hann mest.
Hann kom þá til Spíru,
þar Gunnhildur lá í hvílu.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
18. Spíru,
þar Gunnhildur lá í hvílu.
Hann tók í hennar gula lokk,
dró hana fram á sængurstokk.
-Vel vilda eg við veröldina skilja.
19. Gula lokk,
dró hana fram á sængurstokk.
Hann barði hana daginn, hann barði hana tvo
þriðja fram til miðdags svo.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
20. Barð hana tvo
þriðja fram til miðdags svo.
Enginn þorði að spyrja
Þiðrik kónginn dýra.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
21. Spyrja,
Þiðrik kónginn dýra.
utan hans yngstu börnin tvö.
Þiðrik föður sinn spurðu þau.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
22. Börnin tvö,
Þiðrik föður sinn spurðu þau:
„Heyrðu það, Þiðrik, faðir minn,
hvað hefir hún Gunnhildur gjört til þín?
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
23. Faðir minn,
hvað hefir hún Gunnhildur gjört til þín?"
„Hún hefir látið lokka sig,
haldið illa trú við mig.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
24. Lokka sig,
haldið illa trú við mig.
„Láttu hana bera járn,
láttu hana troða stál.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
25. Bera járn,
láttu hana troða stál."
Níu sinnum bar hún járn,
tíu sinnum trað hún stál
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
26. Bar hún járn,
tíu sinnum trað hún stál.
Þegar hún kom í önnur lönd,
af henni stukku öll járnbönd
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
27. Önnur lönd,
af henni stukku öll járnbönd.
Rögnvadur varð að hundi,
en Gunnhildur varð að sprundi.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
28. Hundi,
en Gunnhildur varð að sprundi.:
Rögnvaldur ofan til vítis sé,
en Gunnhildur upp til himna sté.
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
29. Til vítis sé,
en Gunnhildur upp til himna sté.
Vendi ég mínu kvæði í kross,
sjálfur guð hann veri með oss!
–Vel vilda eg við veröldina skilja.
Page updated
Google Sites
Report abuse