Með Andrésardiktum fylgir ein lítil drungaleg þjóðsaga. Samkvæmt þjóðsögunni kveður huldumaður við gluggann til sonar síns Andrésar. Dikturnar eru því bæði barnagæla og huldarmál. Heimildarkona fyrir þessari þjóðsögu hét Jarþrúður Nikulásdóttir frá Framnesi á Skeiðum (f. 1881. d. 1969). Þulan var einnig þel kunn í Hvítársíðu í Borgarfirði.
Fyrirsögn:
Andrésardiktur
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag
Svífur að haustið - Úr Íslensku fjárlögunum
Höfundur:
Ókunnur. Þjóðkvæði
Kvæðagrein:
Barnagælur; huldarmál og draugavísur; Sagnadansar; Íslensk þjóðkvæði
Kvæði undir sama bragarhætti:
Óvíst
Heimild/kvæðið á prenti:
Andrésardiktur. Einhverju sinni varð bóndadóttir ein þunguð í seli. Þegar faðir hennar varð þess vís gekk hann fast að faðerni barnsins, en hún vildi ekkert um slíkt segja. Liðu svo tímar, uns hún varð léttari að sveinbarni einu, er var látið heita Andrés. Einskis varð þó bóndi vísari, og varð hann af því bæði hryggur og reiður.
Bóndadóttir fóstraði sjálf sveininn og var hann svo óspakur, að engu tauti varð við hann komið. Einkum grét hann mikið á nóttum, svo að fólk fékk eigi svefn. Var þetta illa liðið, en þó verst af bónda, er var jafnan reiður mjög. Leit nú út fyrir, að bóndadóttir yrði að hrökklast upp með barn sitt.
Þá var það nótt eina, er barn grét sem ákafast og allir vöktu, að komið var upp á gluggann yfir rúmi bóndadóttur og kvæði þetta kveðið þrem sinnum með fögru og angurblíðu vöggulagi:
1. Dýrð verði föðurnum
fyrir sín ráð,
hann hefur fengið
oss fullkomna ráð.
2. Hann hefur fengið oss
fullkomna von,
eilífa sæluna
fyrir sinn son.
3. Eilífu sæluna
hefur hann oss veitt
fyrir sinn dauða, en
ekki annað neitt.
4. Fyrir hans dauðann
erum vér þá
frelsaðir öllum
syndunum frá.
5. Frelsaðir erum vér fyrir
hold hans og blóð
ekki fyrir önnur
verkin góð.
6. Eigi fyrir verkin og
eigi fyrir sorg,
eigi þó vér gæfum til þess
Jórsalaborg.
7. Eigi þó vér gæfum til þess
auð og jörð,
allan heiminn í
ölmusugjörð.
8. Allur heimurinn
ekki má
eina minnstu syndina
skilja oss frá.
9. Hverja minnstu syndina sem,
barnið ber,
borga varð hann Kristur
á sjálfum sér.
10. Borga varð hann synd og
bæta varð hann mein
því skaltu halda
trúarinnar grein.
11. Halda skaltu trú og
halda skalt hans boð,
veita skaltu náunganum
nokkra aðstoð.
12. Veittu hvorki náunganum
blót né bann;
elska skaltu guð
yfir alla fram.
13. Elskaðu Guð, því
hann er þér góður,
heiðraðu föður þinn og
hlýddu þinni móður.
14. Heiðraðu föðurinn,
barnið blítt,
brjóttu svo frá þér
lundernið strítt.
15. Brjóttu svo frá þér
blót og lygð,
varastu einnig að
veita nokkrum styggð.
16. Varastu að girnast
annars manns auð,
auðmjúklega þiggðu þitt
daglega brauð.
17. Auðmjúklega kom þú á
kirkjunnar fund,
hlýddu þínum herranum
á hverri stund.
18. Hlýddu þínum herra og
hafðu orð hans kær
náttverðinn þiggðu
nær sem þú fær.
19. Náttverðin þiggðu:
hold hans og blóð,
vor hinn ljúfi lausnari
létti þér móð.
20. Vor hinn ljúfi lausnari
láti í brjósti þér
vísdóminn vaxa til
vegsemdar sér.
21. Viska þér vaxi og
verji þig þrátt
háskanum öllum
hvern dag sem nátt.
22. Háskinn þér hverfi en
heill þig krýni tvenn,
elski þig Jesús og
unni þér menn.
23. Elski þig svo Jesús, að
aldrei fallir þú,
eða brjótir nokkuð
út af þinni trú.
24. Einn Guð þér stjórni nú,
Andrés minn.
Kenndu öðrum börnunum
kvæðadiktinn þinn.
25. Unga barnið hann
Andrés hét,
ort var það kvæðið
af því hann grét.
26. Ort var það kvæðið
út af Jesú makt,
syngið það yfir barninu,
svo það verði spakt.
27. Syngið yfir barninu
sanna trú.
Svifti það Jesús
minn angrinu nú.
28. Syngið yfir barninu og
signið það í kross.
Sjálfur Guð í himnaríki
sé með öllum oss.
29. Syngið yfir barninu
svo sem ég bið.
Svæfi það Guð minn
- og nú skil ég við.
Þóttust menn vita, að þetta væri faðir barnsins, og væri hann huldumaður. En svo brá við, að sveinninn varð allur annar og varð upp frá þessu mesta spektarbarn. Var kvæðið síðan nefnt Andrésardiktur. Síðan var það lengi þjóðtrú, að aldrei væri svo brekótt barn, að það spektist ekki, væri Andrésardiktur kveðinn yfir því þrisvar sinnum.