Hoffinsleikur

Hér er kominn Hoffinn, eða Hoffinsleikur, er gamall dansleikur sem mögulega á sér rússneskar rætur. Hoffinsleikur er reglulega dansaður í Færeyjum enn þann daginn í dag. Íslendingar þekktu einnig Hoffinsleik fyrr á öldum og var mikið brúkaður á vikivakakvöldum. Hoffinsleikur virðist hafa verið sérstaklega vinsæll á Melrakkasléttu.

Kvæðagrein:

Vikivakaleikir; Vikivakar; Íslensk þjóðkvæði

Innihald kvæðis:

Hoffinsleikur er til í nokkrum ólíkum gerðum. Hér verður gerð tilraun til þess að lýsa Hoffinsleik Andreu Jónsdóttur frá Leirhöfn (Melrakkasléttu). Hún var ein fárra, og mikilvægasti heimildarmaðurinn, sem kunni að lýsa Hoffinsleik, eins og hann var iðkaður í hennar æsku, þegar þjóðfræðingar Stofnunar Árna Magnúsonar ferðuðust um landið með segulbandið að vopni um miðja síðustu öld.

Riddarar koma ríðandi í átt að hóp fagurra meyja og þær spyrja þá „Hoffinsmenn" hvað þeir hafa í hyggju með för sinni. Þeir svara kampageliðir á þá leið að þeir vilji ganga í augun á þeim. Meyjarnar spyrja þá Hoffinsmenn hvað þær fái að launum fyrir brúðkaupin. Í fyrstu bjóða Hoffinsmenn brons, silfur, og gull. Meyjarnar fúlsa við góðmálmunum og Hoffinsmenn þurftu ávallt frá að hverfa, uns þeir áttuðu sig á mikilvægi hjartans. Hoffinsmenn bjóða meyjunum að lokum hjarta sitt og taka þær meyjar við þeim opnum örmum í lok kvæðis. Færeyingar virðast glysgjarnari en Íslendingar en í færeysku útgáfunni þiggja meyjarnar gullið.

Aldur kvæðis:

Ég veit ekkert hversu gamall Hoffinsleikur er en hann er mögulega mjög gamall. Dansleikur sem þessi svipar til dansleiks sem algengur var í Rússlandi. Færa þarf hins vegar frekari rök fyrir því hvort sá dansleikur sé skyldur Hoffinsleik svo hægt sé að slá því föstu.

Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:

Hoffinsleikur var mjög vinsæll hér á landi fyrr á öldum. Samkvæmt Jóni Árnasyni var Hoffinsleikur mikið dansaður á vikivakakvöldum og í baðstofum (Jón Árnason 1894:107). Jón Árnason lýsir Hoffinsleik svona:

Hoffinsleikur var mjög tíðleikinn á vökunóttum, enda voru eingin ólæti eða gauragángur honum samfara. Allir karlmenn, sem í leiknum ætla að vera, fara út fyrir dyr, en kvennfólkið situr eptir inni; velja þeir nú tvo þá helztu úr hópnum til þess að vera riddara og hafa orð fyrir sér og halda svörum uppi, og heitir sá Hoffinnur (Hoffinn, Hofmann), sem aðalforustuna skal hafa á hendi, en hinn Alfinnur (Alfinn, Álfinn, Alsvinn), sem næstur honum geingur að virðingu, Allir aðrir eru sveinar þeirra; eru þeir foríngjarnir í bónorðsbraski og svo ætlast þeir til, að sveinarnir fari ekki heldur varhluta, ef vel á til að takast. Meyjarnar velja líka einhverja úr sínum flokki til að verða fyrir svörum. Nú gánga piltarnir til dýngjunnar, þar sem meyjarnar eru, klappa á dyr og kveða: „Hér ríður Hoffinnur. hér ríður Alfinnur, hér ríða allir Hoffins sveinar..." (Jón Árnason 1894:107-108).

Og leikurinn hefst. Hægt væri að skrifa heila ritgerð um Hoffinsleik, þennan kynngimagnaða vikivakaleik en hér verður staðar numið og frekar sagt frá útgáfu Andreu Jónsdóttur frá Leirhöfn.

Andrea Jónsdóttir frá Leirhöfn lýsir Hoffinsleik, eins og hann var iðkaður á Melrakkasléttu, ásamt því að syngja lagið við leikinn, sem hún lærði í æsku, árið 1969 fyrir Helgu Jóhannsdóttur þjóðháttafræðing. Lýsing Andreu á Hoffinsleik líkist nokkuð Hoffinsleiknum sem tíðkast í Færeyjum (þar heitir Hoffinsleikur Ríða Ediling). Stelpur haldast í hendur í beinni línu á móti strákunum sem haldast í hendur sömuleiðis en þeir hafa raðað sér á móti stelpunum (gott bil á milli). Strákarnir ganga í átt til stelpnanna og hefja sönginn með orðunum „Hér er kominn Hoffinn.." og að erindinu loknu hafa þeir vikið aftur á sinn upprunalega stað. Þá taka stelpurnar við og svara strákunum með þessum söng „Hvað vill Hoffinn.." og ganga í beinni línu í átt til þeirra, líkt og strákarnir gerðu í fyrstu, og bakka síðan. Síðan er leikurinn endurtekinn á nákvæmlega sama hátt, strákarnir ganga í átt til stelpnanna („Mey vill Hoffinn..."), bakka síðan, og svo fram eftir götunum.