Margrétar kvæði er sagnadans sem var vel þekktur hér á landi fram á 19. öld og þekkist enn í Færeyjum. Líklegast er að sagnadansinn hafi borist hingað til lands frá Færeyjum.
ÍFk númer:
ÍFk 14
VÓ númer:
VÓ 62
TSB númer:
Varðveisla á Ísl:
Fyrirsögn á íslensku:
Margrétar kvæði
Kvæði af Margrétu og Eilíf
Fyrirsagnir á öðrum málum:
Lagboði:
Glatað. Tillögur að lagboða: Krummi krunkar úti. Svipað lag má finna hjá Guðfinnu Þorsteinsdóttur við „Það var eina jólanótt" = Konuríki. Einnig má syngja lagið Kvæði af greifa Gunelín. Sagnadansinn er einnig til í Færeyjum (CCF 31) með öðru viðlagi.
Höfundur:
Ókunnur
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Útgáfur:
Efni kvæðis:
Uppruni og aldur kvæðisins:
Meðhöndlun kvæðisins í tímans rás:
Athugasemd:
1. Viljið þér nokkuð hlýða mér
á meðan eg segi frá?
Kóngurinn í Danmörk
son og dóttur á.
– Vér lofum þann guð sem leyst hefur allan vanda.
2. Ólust upp í ríkinu
kóngabörnin ung.
Snemma vissi hún Margrét
að forlög voru þung.
3. Ólust upp í ríkinu
kóngabörnin bæði,
þegar þau kunnu að ganga um gólf
báru þau skarlats klæði.
4. Kóngurinn í Danmörk
hann er sig vitur og traustur,
allt vill hann sitt rauðagull
með frúnni gefa í klaustur.
5. Þegar hún hafði í klaustri verið
fulla mánuði þrjá
langaði frúna Margrétu
að finna föður sinn.
6. Þegar hún hafði í klausti verið
fulla mánuði fimm
langaði frúna Margrétu
að finna föður sinn.
7. Út var leiddur gangvarinn
undir hallar vegg.
Hann var prýddur með skarlati
ofan á hófskegg.
8. Út var leiddur gangvarinn,
settur söðullinn á.
Væn var sú öðlings dóttir
þar átti að sitja uppá.
9. Það er hún frúin Margrét
eftir götunni reið,
vænn var sá öðlings son
hún mætti á sinni leið.
10. Tók hann frúna Margrétu
ofan á hesti sín grá,
bar hana langt á skóginn út
þar laufið blakar uppá.
11. „Hvörsu mikið rauðagull
skal eg gefa þér
ef þú, frúin Margrét,
vilt játast mér?"
12. „Ég vil ei þitt rauðagull
og ei þitt brennda fé.
Aldrei á meðan eg lifi
játa skal eg þér."
13. Reif hann hennar stakkinn
ofan úr hverjum geira.
Gullband lá um axlirnar,
dreyrinn óx æ meira.
14. Reif hann hennar stakkinn,
reif hann hennar serk
áður hann gat framið
það syndsamlega verk.
15. Lágu þau undir eikinni,
fuglinn tók að gala
og so réð hann Eilífur
við frú Margrét að tala.
16. „Heyrðu það, frúin Margrét,
segja viltu mér,
hver er sá kóngur yfir löndum ræður,
faðir er að þér?"
17. „Eirekur heitir faðir minn,
frú Gunnhildur móður,
það hef eg sannlega spurt
að Eilífur heiti minn bróður."
18. „Heiti hann Eirekur faðir þinn
en frú Gunnhildur móður
dauflega hafa okkur dæmin tekist,
ef er þinn sannur bróðir.
19. Snú þú aftur, Margrét,
í þína klausturborg.
Öngvum segðu manni frá,
leynt ber þína sorg.
20. Snú þú aftur, Margrét,
í þinn klausturstein.
Öngvum segðu manni frá,
leynt berðu þitt mein.
21. Sinn er siður í landi hverju,
so er í nunnu klaustri.
Kóngur lætur veislu halda,
sína á hvörju hausti.
22. Fagrar voru meyjarnar
til gildis áttu að fara
nema hún frúin Margrét
hún vildi heima vera.
23. Kátar gengu meyjarnar
í gildisstofuna inn,
hryggur situr kóngurinn,
hann saknar dóttur sín.
24. „Hvort hefur frúin Margrét
látið sitt líf,
hún kemur ekki á minn fund
sem önnur lystug víf?"
25. Allir drápu höfði viður,
enginn þorði að svara
utan sú arma abbadís
sem ekki mundi spara.
26. „Eigi hefur frúin Margrét
látið sitt líf.
hún stár sig með barni
sem annað lystugt víf."
27. „Hvör er sá hér innan hallar
að mér hefur gjört þá smán,
legið mína einkadóttur,
spurt mig ekki að áður?"
28. „Enginn er sá hér innanhallar
þér hafi gjört þá smán,
legið þína einkadóttur
og spurt þig ekki að áður."
29. Enginn hestur í landinu
kónginn bera mátti
utan sá gamli apalgrár
sem abbadísin átti.
30. Út var leiddur gangvarinn
og settur söðullinn á,
allur var hann af gulli prýddur
þar kóngurinn sat uppá.
31. kóngurinn út á skóginn reið
þar sem leiðin lá,
þar kom hann sem klaustrið var
skammt í burtu frá.
32. Kóngurinn út að klaustri reið,
hefur alls öngvan svein.
Margrét sig með stokkum gengur,
hvílir so sín bein.
33. „Heyrðu það, frúin Margrét,
segja viltu mér
hver er nú sá öðlings son
að hefur barn með þér?
34. Hvort viltu, frúin Margrét,
láta þitt líf
eða segja mér föðurinn
að barni þín?"
35. „Fyrr vil eg í Jesú nafni
láta mitt líf.
Aldrei meðan eg lifa má
greini eg frá því."
36. Það kom kónginum fyrst í hug
að leggja eld í borg,
að brenna frúna Margrétu,
leynt bar hún sína sorg.
37. Það kom kónginum fyrst í hug
að leggja eld í stein,
brenna frúna Margrétu,
leynt bar hún sitt mein.
38. Eilífur út á skóginum
með so margan mann,
hann sá heim til hallarinnar
að klaustrasteinninn brann.
39. Eilífur kom af skógi fram
með so miklum móði,
hann slökkti þann rauðaloga
með sínu hjartablóði.
40. Dauður frá eg hann Eilífur
fyrir utan eldinn lá.
Margrét í rauðum loga
fæddi sveina þrjá.
41. Fagrar voru þær meyjarnar
henni sátu hjá,
Brít og hún Barbara
og jómfrú Maríá.
42. Tóku þær hennar börnin
og lögðu í silkiklút,
fagrar lágu leiðir um
til himnaríkis búða.
– Vér lofum þann guð sem leyst hefur allan vanda.