Fyrirsögn:
Ungbörnin syngja
Lagboði:
Íslenskt þjóðlag. Sjá Bjarna Þorsteinsson 1906–1909, bls. 564–565. Af vörum Lárusar Björnssonar Blöndals sýslumans á Staðarfelli í Dölum. Svo virðist sem Lárus hafi einungis kunnað að syngja fyrri helming vikivakabragsins, því seinni helminginn vantar sbr. í JS 267 8vo.
Höfundur:
Ókunnur
Kvæðagrein:
Kvæði undir sama bragarhætti:
Drósin fann danskinn
Útgáfur:
Sjá Sigfús Sigfússon IX, 1991, bls. 296–297
Sjá Jón Samsonarson II, 1964, bls. 260
Sjá handritið: JS 267 8vo bls. 169 við kvæðið Þú fórst herrann himnum frá
Athugasemd:
Vikivakakvæði undir sama bragarhætti:
ÍGSVÞ IV, bls. 191–192 Eitt kvæði
Svo virðist sem það vanti seinni helming vikivakabragsins í Ungbörnin syngja hjá Bjarna Þorsteinssyni, þ.e.
...
Þó fórst af himnum frægur Guð
fæddist af mey fyrst utan neyð
og veraldar vist.
— Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
Þetta minnir óneitanlega á brot úr kvæðinu Fuglinn í fjörunni sem Jón Helgason birti í Íslenzkum fornkvæðum sínum. Sigurður Runólfsson frá Böðvarsdal í Vopnafirði syngur þessar línur sem eru svipaðrar háttar og helmingurinn hér að ofan:
Fjaðraveikur flýgur um sker
fæðu getur ei leitað sér
því hann er sár.
— Silkibleik er húfan hans
og gult undir hár.
Hér eru nokkur vikivakakvæði sem hafa svipaðan bragarhátt fyrri helmings:
ÍGSVÞ IV, bls. 191–192
ÍGSVÞ IV, bls. 221–223
ÍGSVÞ IV, bls. 231–232
Jón Samsonarson 1964, bls. 67–70
Viðlag: Ungbörnin syngja
uppá herrann [Jesúm] Krist.
Guð var barn
þoldi neyð og angist.
Hann var herrann himnum á,
hlaðinn dyggð og sóma,
útvaldi sér öllum hjá
englasveitin fróma.
Mæddist stórum miskunn há
mannsins syndir að pyngja.“
— Ungbörnin syngja.
Í handritinu JS 267 8vo
(Skrifað upp á Landsbókasafni 27. febrúar 2025)
Viðlag: Ungbörnin syngja,
upp á herrann Krist,
Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
1. Þú fórst herrann himnum frá
hlaðinn með dýrð og sóma
útvaldist oss einninn hjá,
þig englasveitin fróma,
þig mæddi stóra miskunn á
mannsins synda dyngja.
— Ungbörnin syngja —
Þó fórst af himnum frægur Guð
fæddist af mey fyrst utan neyð
og veraldar vist.
— Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
2. María lét hans móðirin sín,
meyjan sú hin unga,
græðarann fæddi gullhlaðs lín
gekk með þennan þunga,
ánauð kvöl né ógna þeim
ei gjörði hana þvinga
— Ungbörnin syngja —
Fátækur var frelsarinn
hann fæddist fyrir lýðinn sinn
með heiður og list
— Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
3. Í veikum reifum vöfðu þann,
vegleg hjónin bæði,
í lágum stallinn lagður var hann,
sem lánað var himna gæði,
grimmir júðar gáfu ei þar,
góðvild sína þyngja,
— Ungbörnin syngja —
Undir hafði ei þægindið neitt,
hertann varð að liggja greitt,
því barn var fyrst
— Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
4. Sannlega varstu særður barn,
á sjálfum átta degi,
lausnarinn spenti langan harm
lögmál braut hann eigi,
drottinn fyrir sitt dýrsta tafn (?)
til dómsins lætur hringja,
— Ungbörnin syngja —
Fárin sjö á Egyptaland,
Jesús var o.. forðaðist grand
og orðinn víst.
— Guð var barn,
þoldi neyð og angist.
Svipaður háttur og Eitt kvæði á bls. 191–192 í ÍGSVÞ IV:
Viðlag: Stíg við mig stundu
stúlkan ung og blíð
mín ráðin mundu
menþöllin þýð.
Fyrst af öllu góðan guð
gjörðu' að óttast læra,
hans heilög orð og blessuð boð
bezt í nyt þér færa;
til verka góðra vertu' aðstoð
við þáu helzt þér undu.
— Stíg við mig stundu —
Gakktu' ei Satans syndastóð
svo þú hreppir eingan móð
né raunastríð
— Mín ráðin mundu
menþöllin þýð.
Svipaður háttur og Svo sagði stúlkan:
Viðlag: Svo sagði stúlkan,
hún gjörði að gamni sér:
„Ljáðu mér leysa lindann,
og liggðu hjá mér."
Náttúran er naum og veik
nún fyrir flestum mönnum,
engin þorir afmorsleik
ungum bjóða svönnum.
Þó fljóðin með þeim fari á kreik,
þá fýsir ekki á yndisrann,
— Svo sagði stúlkan —
Vinglaðir sem ráfi í reyk
rétta í hönd frá sér.
— Ljáðu mér leysa lindann,
og liggðu hjá mér.
Svipaður háttur og Drósin fann danskinn:
Viðlag: Drósin fann danskinn
dulmælin jók.
Hún kysti' hann Hermann
þá húma tók.
Int var mér að auðar Ná
eitt sinn gjörði ríða,
úr dal einum við djúpa á
drösulinn lét hún skríða;
hún skundar þar að, sem skipið lá,
skal eg ei ljúga atburð þann.
— Hún kysti' hann Hermann —
Kokkurinn þegar kvendið sá
kryddum matinn jók.
— Hún kysti' hann Hermann
þá húm tók.