Iedereen is wilsbekwaam tot het tegendeel bewezen is
Iemand is wilsonbekwaam als hij
informatie niet kan begrijpen en afwegen
niet begrijpt wat de gevolgen van zijn besluit zijn
en/of geen besluit kan nemen
Wilsbekwaamheid geldt voor één bepaalde situatie; bij iedere volgende situatie moet de arts opnieuw beoordelen of de patiënt wel/niet een beslissing kan nemen.
Iemand die wilsonbekwaam is heeft een wettelijk vertegenwoordiger
Niveau 1: Een curator of mentor = benoemd door de rechter
Niveau 2: Een schriftelijk gemachtigde = benoemd door patiënt zelf (in een schriftelijke verklaring)
Niveau 3: Echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel = niet benoemd
Niveau 4: Een ouder / kind / broer / zus = niet benoemd
Mentor/bewindvoerder/curator
Een mentor neemt beslissingen op het persoonlijke vlak: over verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Hij kan inzage krijgen in het medisch dossier van de cliënt. De mentor gaat niet over geldzaken.
Een bewindvoerder beheert bepaalde goederen en/of het geld van de cliënt. Een bewindvoerder neemt geen beslissingen over de gezondheid en mag het medisch dossier van de cliënt niet inzien.
Een curator behartigt de financiële én persoonlijke belangen van de cliënt. Hij is dus eigenlijk zowel mentor als bewindvoerder. Het is de meest vergaande vorm van vertegenwoordiging. De cliënt kan bijna geen eigen beslissingen meer maken. Volgens de wet is hij dan handelingsonbekwaam.
Neem een besluit om wilsbekwaamheid wel/niet te beoordelen:
Is er gerede twijfel over wilsbekwaamheid? Betrek meerdere zorgverleners bij deze vraag.
Dient een consulent betrokken te worden (bv. psychiater, arts voor verstandelijk gehandicapten of neuroloog?)
Is het wenselijk om contactpersoon en/of huisarts/verpleeghuisarts bij de procedure voor beoordeling te betrekken? Over ingrijpende beslissingen die in een somatisch ziekenhuis worden genomen, moet met de (verpleeg)huisarts of AVG overlegd worden (met inachtneming van het beroepsgeheim).
Bereid de patiënt voor: geef uitleg over de reden om wilsbekwaamheid te beoordelen en geef uitleg over de aard en het doel van de beoordeling.
Verstrek adequaat informatie over de opties voor onderzoek en/of behandeling, en de consequenties.
Evalueer de beslisvaardigheid. Vraag bijvoorbeeld om de beslissing toe te lichten (met nadruk op de factoren die belangrijk waren bij het tot stand komen van het besluit). Laat de patiënt in eigen woorden samenvatten wat je net uitgelegd hebt over de opties voor onderzoek/en of behandeling, en de consequenties.
Psychiatrische problematiek: Indien sprake is van (comorbide) psychiatrische problematiek: laat een algemeen psychiatrisch onderzoek verrichten. Onderzoek of een eventuele wilsonbekwaanheid tijdelijk is en of er mogelijkheden zijn deze te verbeteren (bv. met psychofarmaca).
Overleg met de vertegenwoordiger voor aanvullende informatie over eventuele beperkingen van de beslivaardigheiden en over relevante context
Maak een beoordeling en bespreek dit (zo goed als mogelijk) met de patiënt. Indien kans op herstel wilsonbekwaamheid: stel beslissing uit.
Indien wilsonbekwaam
Bespreek beoordeling met vertegenwoordiger
Vraag toestemming voor behandeling
Beoordeel of vertegenwoordiger zich laat leiden door het belang van patiënt
Indien keuze vertegenwoordiger ernstig nadeel voor patiënt oplevert, dan kan zorgverlener in het belang van de patiënt zelfstandig een beslissing nemen.
Indien patiënt zich verzet, dan is gedwongen behandeling mogelijk. Weeg extra zorgvuldig af
De noodzaak van het onderzoek en/of de behandeling
De kans op succes,
Het gevaar en de belasting
De indicatiestelling volgens de regels der kunst
De somatische, psychische en sociale gevolgen van het wel of niet onder dwang behandelen
Minder ingrijpende alternatieven