Kerkhofmuur

Soms werd ook de kerkhofmuur rond de kerk voor verschansing gebruikt. Slechts enkele voorbeelden van dergelijke muurrestanten zijn overgebleven.
Onderstaand schilderijen: de Boerenbruiloft van Bruegel de Oude (voor 1625) en de kermis van Hoboken (1559- Bruegel) geven mooi een dergelijke kerkhofmuur weer.
In Horst (NL-Limburg) is ook gesteld van het kerkhof dat het als vluchtplaats zou gediend hebben. Daartoe zouden de muren van schietgaten voorzien zijn.
Nog (deels) resterende voorbeelden:  Lummen, TesteltWezemaal, Kortrijk-Dutsel - Bokrijk
of met verwijzingen ernaar: Lommel Lauw (Tongeren)
In de Atlas der Buurtwegen (1845) zijn nog heel wat kerhofmuren voorgesteld.

- Bruegel de Oude, voor 1625, de boerenbruiloft

Bruegel, De kermis van Hoboken, 1559