ตอน 6

เอียะรอบมัตตัน อัลอาจญะรูมียะห์ 4 ตอน 2

بسم الله الرحمن الرحيم

وحروف الخفض وهى مِنْ والى وعَنْ وعلى وفي ورُبَّ والباء والكاف اللام

และเครื่องหมายของ اسم ได้แก่ حرف خفض คือ

مِنْ

จาก

الى

ไปถึง

عن

จาก

في

ใน

رُبَّ

ส่วนน้อย หรือ ส่วนมาก

الباء

ด้วยกับ

الكاف

เหมือนกับ

اللام

สำหรับ

...............................................

ความหมายของ رب

رب (للتقليل)

รูบบา ที่ใช้ความหมาย التقليل บ่งบอกถึง การมีน้อยของสิ่งๆๆหนึ่ง

ตัวอย่างเช่น :

رُبَّ رَجُلٍ كَرِيْمٍ لَقِيْتُهُ

แปลว่า : น้อยเหลือเกินผู้ชายที่มีเกียรติที่ฉันได้เจอเขา.

رب (للتكثير)

รูบบา ที่ใช้ความหมาย التكثير บ่งบอกถึง การมีมากของสิ่งๆๆหนึ่ง

ตัวอย่างเช่น :

رُبَّ مُجْتَهِدٍ نَجَحَ فِي الإِمْتِحَانِ

แปลว่า : มากเหลือเกินผู้ที่มีความขยันนั้น ได้สำเร็จในการสอบ.

กฎข้อสำคัญของ (رب)

**لا تجر إلا النكرات**

แปลว่า : รูบบา มันจะไม่ทำคำนามที่ตกหลังจากมัน ต้องอ่าน ยัร ( ِـ ) เว้นแต่คำนามนั้น จะต้องเป็นคำนาม นากีเราะ ( คำนามที่ไม่เจาะจง ).

อธิบาย : เรามาลองสังเกตที่คำนามที่ตกหลังจาก รูบบา ปรากฎว่า คำนามนั้น ถูกอ่าน ยัร และเป็นคำนาม นากีเราะ โดยที่คำนามนั้น ไม่มี อาลีฟ ลาม นั้นเอง.

การที่เราจะรู้ความหมายของ รูบบา อันไหนใช้ความหมาย التكثير อันไหนใช้ความหมาย التقليل เราต้องดูที่ قرينة ( พยานแวดล้อม , การบ่งชี้ของสำนวน )

อธิบาย : เรามาลองสังเกตที่ ประโยคแรก คือ น้อยเหลือเกินผู้ชายที่มีเกียรติที่ฉันได้เจอเขา , เรานึกคิดดูว่า ระหว่าง คนมีเกียรติ กับ คนธรรมดา ทั่วๆๆไป อันไหนมีน้อยกว่ากัน??. แน่นอน เราก็จะตอบทันทีเลยว่า : คนมีเกียรติมีน้อยกว่าแน่นอน

ดังนั้น เมือเราทราบอย่างนั้นแล้ว เราก็สามารถที่จะใส่ความหมายของ รูบบา ได้เลย.

ตัวอย่างที่สองก็เช่นเดียวกัน เรานึกคิดดู ระหว่าง คนที่ขยันกับคนที่ขี้เกียด คนไหนจะประสบความสำเร็จมากกว่ากัน??. แน่นอนเราก็จะตอบว่า : คนขยันมีความสาเร็จมากกว่า เป็นต้น.

"السياق هو الذي يحدد المعنى"

แปลว่า : บริบท คือตัวกำหนดความหมาย

ผมว่าไม่น่าจะมีแล้วน่ะ กออีดะห์อื่นในการให้ความหมายของคำ นอกจาก คำหรือข้อความแวดล้อมที่ช่วยในการให้ความหมาย

.............

อักษร ب ฮุรุฟญัร มีความหมายดังนี้

ـ حرف جر للإلصاق

ความหมาย ติดกัน โดยแบ่งออกเป็น ความหมายด้วย

ติดกัน แบบฮะกีกีย์

حقيقياً

เช่น

ولا تلبسوا الحق بالباطل

และพวกเจ้าจงอย่าปะปน สิ่งจริงด้วยสิ่งเท็จ

หรือ ความหมาย ที่เป็นการติดกันเชิงเปรียบเปรย

مجازياً ،

เช่น

نحو : مررت بزيد ،

ฉันได้เดินผ่านเซด

والمعنى التصق مروري بموقع يقرب منه .

ความหมายตรงนี้ก็คือ ฉันได้เดินใกล้กับตำแหน่งที่เซดอยู่

وإذا مروا بهم يتغامزون

และเมื่อพวกเขา(ชาวศรัทธา)ผ่านมายังพวกนั้น พวกนั้นก็จะหลิ่วตาอย่างเย้ยหยัน

2 ـ للاستعانة ،

ความหมายของ ب เป็นความหมาย ด้วย

เช่น

نحو : كتبت بالقلم

ฉันเขียน ด้วยปากกา

وقوله تعالى ( بسم الله الرحمن الرحيم )

ฉันเริ่มต้น ด้วยพระนาม แห่งอัลลอฮ์

4 ـ للتعليل : وتعرف بباء السببية .

ใช้ในความหมาย การบอกสาเหต หรือเรียกว่า บาอ์ สะบาบิยะห์ เช่น

قوله تعالى ( فبما نقضهم ميثاقهم لعناهم )

เป็นเพราะเขาทำลายสัญญาของพวกเขาเอง เราจึงได้สาปแช่งพวกเขา(ไม่ให้รับความเมตตตาของเรา)

5 ـ للبدلية أو التعويض : وهي الباء التي يمكن استبدالها بكلمة ( بدل ) ،

ใช้ในความหมายของการแทนที่ แลกเปลี่ยน เช่น

كقوله تعالى ( يشترون

الحياة الدنيا بالآخرة )

ดังนั้น บรรดาผู้นำ (ชีวิตทาง) โลกหน้ามาแลกเปลี่ยนกับชีวิตทางโลกนี้

وقوله تعالى ( ولا تشتروا بآيات الله ثمناً قليلاً )

และพวกเจ้าอย่านำโองการของข้ามาแลกเปลี่ยนกับราคาเพียงเล็กน้อย

ต่อ ความหมายของ ب

>> التعدية

ใช้ในความหมายที่เป็น สกรรมกริยา คือเมื่อมี ب ตามหลังกริยา متعدي ก็ทำให้กริยามีกรรมหรือผู้ถูกกระทำมารับ, เช่น

قال تعالى : ((ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ))

ความว่า : อัลลอฮฺก็ทรงนำเอาแสงสว่างของพวกเขาไป

ท่านอิบนุ อาซูร กล่าวในหนังสือ อัตตัฮรีร วัตตันวีร ว่า “สกรรมกริยาด้วย ب (เช่น ذهب ب) มีความชัดเจน(ในด้านความหมาย) มากกว่าสกรรมกริยาที่มีฮัมซะห์ (เช่น أذهب)

อีกตัวอย่าง เช่น

ذهبت بزيد

คือ ฉันได้พาเซดไป

>>الظرفية

การใช้ในความหมาย ใน(สถานที่หรือสถานการณ์), เช่น :

قال تعالى :((وإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِم مُّصْبِحِينَ ✩ وبِاللَّيْلِ ۗ))

ความว่า : และแท้จริง พวกเจ้าจะต้องเดินผ่าน (ไปมา) สถานที่ของพวกเขาในยามเช้า ○ และยามค่ำคืน

>> بمعنى "مع"

ใช้ในความหมาย พร้อมด้วย, เช่น :

بعتك الفرس بسرجه، والدار بأثاثها

แปลว่า : ฉันได้ขายม้าให้แก่ท่านพร้อมกับอานของมัน, และบ้านพร้อมกับเครื่องตกแต่งบ้าน

เราจะเห็นได้ว่า ب ทั้ง 2 คำ ในประโยค จะให้ความหมายว่า พร้อมกับ หรือด้วยกับ

>> المجاوزة

เป็นการใช้ในความหมาย عن เช่น :

قال تعالى : ((فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا))

ความว่า : ดังนั้นจงถามผู้รู้เกี่ยวกับพระองค์

จากอายะห์นี้เราจะให้ความหมายของ ب เหมือนความหมายของ عن แปลว่า เกี่ยวกับ

เพราะหลังกริยา السؤال จะเป็น عن. ดั่งได้กล่าวว่า

قال ابن عاشور : "(الباء) تأتي بمعنى (عن) وهو من معاني (الباء) الواقعة بعد فعل السؤال"

อีกตัวอย่าง

قال تعالى : ((سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ))

ความว่า : มีคนหนึ่งได้ถามเกี่ยวกับการลงโทษที่จะต้องเกิดขึ้นอย่างแน่นอน

อิหม่ามอัฏฏอบารี ได้กล่าวว่า

بمعنى سأل سائل من الكفار عن عذاب الله

>> بمعنى من

ใช้ในความหมาย จาก

เช่น :

قال تعالى : ((عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ))

ความว่า : คือตาน้ำแห่งหนึ่งซึ่งบรรดาผู้ใกล้ชิด (อัลลอฮฺ) เท่านั้นจะได้ดื่มจากมัน

ซึ่งในที่นี้ ب จะมีความหมาย من

*แต่..

อัลอัศมาอีย์ อัลฟารีซีย์ อิบนุกุตัยบะห์ และอิบนุมาลิก นับว่าเป็นความหมาย ب (ไม่ใช่ความหมาย من) ซึ่งพวกเขาพากพิงไปยังชาวกุฟะห์

>> التبعيض

ใช้ในความหมาย ส่วนหนึ่ง

ซึ่งในข้อนี้ จะเห็นได้ชัดจากการให้ความหมายของอีหม่ามซาฟีอีย์ ในอายะห์ที่ว่า

((وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ))

ความว่า : และจงลูบ(ส่วนหนึ่ง)ศีรษะของพวกเจ้า

تفيد التبعيض، اي : فامسحوا ببعض رؤوسكم

สุดท้าย

>> المصاحبة

ใช้ในความหมาย ร่วมกับ

كقوله تعالى : ((فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ))

ความว่า : ดังนั้น จงกล่าวสดุดีร่วมกับการสรรเสริญพระเจ้าของเจ้า

ซึ่งความหมายในข้อนี้ จะมีความหมายคล้ายๆ กับความหมาย مع แค่ถ้าสังเกตดีๆ ข้อนี้จะให้ความหมายในด้านของสิ่งสองสิ่ง ที่อยู่ควบคู่เสมอๆ

...................

ك

เป็นหนึ่งใน حرف الجر ที่จะนำหน้า อิเสม ศอฮิร เท่านั้น

ซึ่ง มันจะให้ความหมายว่า مثل (เฉกเช่น, เหมือนกับ), เช่น :

قال تعالى : ((أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا))

ความว่า : หรือเช่นผู้ที่ได้ผ่านเมืองหนึ่ง (บัยตุลมักดิส) โดยที่มันพังทับลงบนหลังคาของมัน

أي : مثل الذي مر على قرية وهي حاوية

ท่านอิบนุอาซูร กล่าวว่า คำนี้ให้ความหมาย التمثيل หรือ التشبيه

อีกหนึ่งตัวอย่าง คือ

أنتِ كالبدر

แปลว่า เธอนั่นเหมือนกับดวงจันทร์

อิอฺรอบ

أنتِ : ضمير منفصل مبني على الكسر في محل رفع المبتدأ بالمبتدأ.

الكاف : حرف تشبيه وجر.

البدر : مجرور بالكاف وعلامة جره الكسرة الظاهرة في آخره لأنه إسم المفرد، والجار والمجرور متعلقان بالخبر المحذوف، تقديره : أنت كائنة كالبدر

และคำนี้จะใช้ใน علم البلاغة

เราจะกล่าวว่า

أنت : مشبه

الكاف : أداة التشبيه

البدر : مشبه به

.........

(اللام) :

สำหรับ ل นั้น มีความหมายหลากหลาย, ดั้งนี้ :-

١- الملك

ใช้ในความหมาย เป็นเจ้าของ หรือครอบครอง ซึ่ง ل จะใช้ในความหมายนี้มากที่สุด, ดั่งตัวอย่างเช่น :

قال تعالى : لِّلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ

ความว่า : สิ่งที่อยู่ในบรรดาชั้นฟ้า และสิ่งที่อยู่ในแผ่นดินนั้น เป็นสิทธิของอัลลอฮ์

(คำว่า لله อิอรอบเป็นคอบัรมุก๊อดดัม เวลาแปลไทยจึงตั้งไว้ข้างหลัง)

*ซึ่งในอายะห์นี้ จะให้ความหมายว่า

الله يملك ما في السماوات وما في الأرض

แปลว่า : พระองค์อัลลอฮครอบครองสิ่งที่อยู่ในบรรดาชั้นฟ้า และสิ่งที่อยู่ในแผ่นดิน

หรืออีกตัวอย่างคือ

القلم لمحمد

แปลว่า : ปากกานั้นเป็นของมูฮัมมัด

กล่าวคือ มุฮัมมัดได้ครอบครองปากกาด้ามนั้นอยู่

٢- انتهاء الغاية

ใช้ในความหมายของการ สิ้นสุดจุดประสงค์, เช่น :

قال تعالى : كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ۚ

أي : كل يجري إلى أجل مسمى

ความว่า : ทุกสิ่งโคจรไปตามวาระที่ได้กำหนดไว้

*แต่การให้ความหมายของ ل ตามในข้อนี้จะน้อยมาก

استعمالها فيه قليل

٣- بمعنى (في)

ใช้ในความหมาย ใน, เช่น ;

قال تعالى : وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ

أي : ونضع الموازين القسط في يوم القيامة

ความว่า : และเราตั้งตราชูที่เที่ยงธรรมในวันกิยามะฮ์

٤- التعليل

ใช้ในการ บอกสาเหตุ, เช่น ;

جئتك لإكرامك

แปลว่า : ฉันมาหาท่าน เพื่อมาให้เกียรติ์แก่ท่าน

٥- بمعنى (على)

ลาม ที่ใช้ความหมาย على (บน)

ตัวอย่างในอายัตกุรอาน เช่น :

إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ ۖ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا

أي : وإن أسأتم فعليها

ความว่า : ถ้าหากสูเจ้ากระทำดี มันก็จะเป็นผลดีต่อตัวสูเจ้าเอง แต่ถ้าสูเจ้ากระทำชั่ว มันก็จะเป็นผลร้ายบนตัวสูเจ้าเอง

อธิบาย : ลองสังเกตที่ فلها ลาม ในที่นี้ เราจะใช้ความหมาย อาลา ที่แปลว่า บน

٦- التوكيد

وهي الزائدة في الإعراب لمجرد توكيد الكلام

คือ ลาม ที่เพิ่มเข้ามาใน อิรอบ เพียงแค่ จะมายืนยัน คำพูดนั่นเอง

ตัวอย่างเช่น :

يا بُؤْسَ لِلْحَرْبِ

แปลว่า : โอ้บรรดาผู้เคราะห์ร้ายในสงครามเอ่ย

อธิบาย : ลองสังเกตที่ للحرب ลามนั่น เป็นลามที่เพิ่มเข้ามา เพื่อที่จะยืนยันคำพูดนี้เอง

และ การอ่านยัรของ الحرب นั่น เป็นไปโดยสองสภาพด้วยกัน

- อ่านยัร เพราะ อีดอฟัต นั้นก็คือ อีดอฟัตคำว่า بؤس ต่อ الحرب

- อ่านยัร ด้วยกับ حرف جر زائد

٧- الاستحقاق

وهي الداخلة بين معنى وذات

ลาม ที่ใช้ความหมาย แสดงความเป็น สิทธิ

คือ มันจะเข้าไปอยู่ระหว่าง คำนาม มะนาวี และ คำนาม ซาตี

ตัวอย่างเช่น :

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

แปลว่า : มวลการสรรเสริญนั้น เป็นสิทธิของอัลเลาะฮุผู้ทรงอภิบาลโลกทั้งหลาย

อธิบาย : ลองสังเกตดูที่ لله ในที่นี้ เราจะใช้ความหมาย แสดงความเป็น สิทธิ และมันตกอยู่ระหว่าง คำนาม มะนาวี นั้นก็คือ الحمد และ คำนาม ซาตี นั้นก็คือ الله

٨- التقوية

وهي لام مزيدة لتقوية عامل ضعف بسبب تأخره عن معموله

คือ ลามที่ถูกเพิ่มมา เพื่อที่จะเสริมสร้างความแข็งแรงให้ อาแมลที่อ่อนแอ อันเนื่องมาจาก อาแมลนั้น มันตกอยู่ หลังจาก มะมูลของมัน

ตัวอย่างเช่น :

يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِنْ كُنْتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ

แปลว่า :โอ้เสนาบดี! พวกท่านจงวินิจฉัยความฝันของฉันซิ หากพวกท่านสามารถทำนายฝันได้

อธิบาย : ลองสังเกตดูที่ للرؤيا ลามในที่นี้ เป็นลามที่ถูกเพิ่มมา เพื่อที่จะเสริมสร้างความแข็งให้ อาแมลที่อ่อนแอ นั้นก็คือ تعبرون อันเนื่องมาจากมันได้ตกอยู่หลังจาก มะมูลของมัน นั้นก็คือ الرؤيا ซึ่งเดิมนั้น มันเป็น มัฟอุลของ تعبرون และรากฐานเดิมของ มัฟอุลมันต้องตกอยู่หลังแฟแอลของมัน แต่ในที่ มัฟอูลมันตกอยู่ก่อนแฟแอลของมัน มันก็เลยตกใส่ ลาม เพื่อที่จะเสริมความแข็งแรงให้แฟแอลที่อ่อนแออยู่ด้วยสาเหตุที่มันตกอยู่หลังจากมัฟอูล.

٩- الاستغاثة

الاستغاثة : نداء من يُخلِّص من شدة ، أو يعين على دفع مشقة

و تستعمل مفتوحة مع المستغاث ومكسورة مع المستغاث له

อัล-อิสตีฆอสะฮ์ คือ การเรียกขอความช่วยเหลือจากคนหนึ่งให้ปลอดภัยจากเคราะห์ร้าย หรือ ขอให้ปกป้องจากความยากลำบาก

และ ลามนี้ มันจะถูกใช้ โดยที่มันถูกอ่าน สระฟัตฮะ เมือมันอยู่พร้อมกับ มุสตาฆาส และ มันถูกอ่าน สระยัร เมือมันอยู่พร้อมกับ มุสตาฆาส ละฮุ

ตัวอย่างเช่น :

يَا لَلهِ لِلْمُسْلِمِيْنَ

แปลว่า : โอ้อัลเลาะฮุ จงช่วยเหลือบรรดามุสลิมด้วยเถิด

อธิบาย : ลองสังเกตดูที่ لله และ للمسلمين เราจะเห็นว่า ทั้งสองนั้น มี ลามอยู่ ซึ่งลามนี้ เป็นลามที่ตกอยู่หลัง يا ที่ใช้เรียกขอความช่วยเหลือ แต่มันมีเงื่อนไขอยู่ว่า مستغاث นั้นก็คือ الله เมือลามเข้าในมัน ลามนั้นจะต้องอ่าน ฟัตฮะ ส่วน مستغاث له นั้นก็คือ المسلمين เมือลามเข้าในมัน ลามนั้นจะต้องอ่าน ยัร ตามปกติของมัน.

١٠- الدلالة على التبيين

บ่งบอกบนการชี้แจ้ง

หนึ่งในความหมายของ ل เผยให้เห็นว่า อิเสมมัจรูร ด้วยมันนั้น อยู่ในประเภท มัฟอูล (ในด้านความหมาย) และสิ่งที่อยู่นำหน้านั้น ฟาแอล (ในด้านความหมายเช่นกัน)

● เงื่อนไขในการสร้าง

การที่จะใช้ในความหมายที่กล่าวมานั้นมีเงื่อนไขอยู่ว่า ต้องตั้งอยู่หลังจาก อิเสมตัฟฎีล หรือ แฟเอลตะอัจญุบ ที่ทั้งสองนั้นมีคำผันมาจากสิ่งทีาชี้ถึง حب (รัก) หรือ بغض (เกลียด) หรือคำที่ให้ความหมายอย่าง 2 คำนั้น เช่น الود والكره เป็นต้น

● ตัวอย่าง

محمد أحب للعلم من المال

แปลว่า มุฮัมหมัดได้รักความรู้มากกว่าทรัพย์สิน

● อธิบาย

ความเข้าใจจากตัวอย่างข้างต้นนี้ คือ

ان محمدا يحب العلم أكثر من المال

ด้วยเหตุที่ว่า อิเสมมัจรูร ด้วย ลาม ในตัวอย่างนั้น อยู่ในฮุกม มัฟอูล (ในด้านของการให้ความหมาย) ซึ่งเราสามารถรับรู้ได้จากความเข้าใจตามประโยค แต่ไม่ใช่(มัฟอูล)ในด้าน อิอฺรอบ, เพราะหากเราอิอฺรอบแล้ว العلم คือ มัจรูร ด้วย ل

และ محمد คือ ฟาแอลมะนาวีย์ ที่เป็นผู้รัก แต่ไม่ใช่ ฟาแอล ในด้านนาฮู(อิอฺรอบ) เพราะมันตกเป็น มุบตาดา