Tot nu toe waren mijn vakanties beperkt gebleven tot Spanje. De laatste keer met mijn vader was alweer zes jaar geleden. In 1988 zou ik zelf naar Joegoslavië gaan. Ik was 23 jaar.
In die zomer kleurden de straten oranje voor het EK-voetbal. In juni had ik vol spanning in een zitzak voor de tv gezeten. Het onmogelijke gebeurde: Nederland werd Europees kampioen in West-Duitsland. Een aantal jaar later zouden West-Duitsland (in 1990) en Joegoslavië (in 1992) niet meer zo heten. Goed dat ik er nog heen ging. Of beter gezegd: dat wij er heen gingen.
In juli van dat jaar ging ik voor het eerst samen met mijn vrouw op vakantie. We waren nog niet getrouwd en hadden nog geen kinderen. We woonden wel al een jaar samen. Althans in de weekenden, want Ik vervulde mijn dienstplicht en was doordeweeks op de kazerne. Een maand voor het EK kwam ik uit dienst.
Met een tentje van haar ouders hadden we al een paar keer gekampeerd. Een keer een weekend in Zeeland, toen we een paar maanden verkering hadden. Een andere keer een lang weekend met Hemelvaart aan de Moezel in Duitsland. Het kamperen beviel ons zo goed dat we zelf een tent en accessoires aanschaften. Een koepeltentje bij Perry Sport, omdat we daar we een kortingsbon van hadden gekregen, van een dienstmaat, maar dat weet ik niet meer zeker. De diensttijd had wel de liefde voor kamperen aangewakkerd; de tenten in de bossen, het avontuur van bivakkeren in de natuur. Het puttersschepje en het zakmes gingen in ieder geval mee. Van familie en vrienden kregen we de ontbrekende kampeerbenodigdheden.
Met mijn rode Subaru Justy was ik mijn diensttijd gewend geraakt aan de lange afstanden. Elk weekend reed ik op en neer van Helmond naar Havelte bij Steenwijk, ritjes van 200 km. Toen ik uitzwaaide was ik klaar voor mijn avontuur. Altijd had ik gedroomd van Spanje, maar we kozen voor Joegoslavië. Het was er goedkoop en een goed vakantieland. We wilden iets nieuws ontdekken, een nieuw gebied verkennen. Zelfs mijn vader met gezin, trouwe Spanje- en Griekenlandgangers, gingen er een jaar later heen, in juli 1989. Toen ze thuiskwamen waren ze nog net op tijd om op kraamvisite te komen voor de geboorte van onze dochter.
Dus Joegoslavië is wel apart. We wisten nog niet dat het land in 1992 zou uiteenvallen. Joegoslavië had zich nog gekwalificeerd voor het EK-voetbal van 1992 in Zweden, maar zou door de oorlog in eigen land niet meer aan het eindtoernooi meedoen. Op het laatste moment werd Denemarken als vervanger opgeroepen. Denemarken won van Nederland in de halve finale. Denemarken werd ook Europees Kampioen in de finale tegen Duitsland. De muur was gevallen. Vier jaar eerder reden we nog door West-Duitsland. In de tijd van deze twee EK’s was er veel veranderd. Achteraf kan ik ook nog zeggen dat we in Slovenië en Kroatië zijn geweest.
Maar mooi en apart ook is dat ik toen voor het eerst een schrift meenam en een dagboek bijhield. Ik hield wel eens dingen in een agenda bij, maar nog nooit had ik buiten school geschreven. Ik was slecht in taal en daar was het begin om beter te gaan schrijven. Eigenlijk was het begin in diensttijd ontstaan, om te schrijven naar de ver verwijderde geliefde. Ik las graag boeken van avonturiers en ontdekkingsreizigers en door dit schrift mee te nemen, werd ik er ook één in mijn fantasie. Er groeide iets in mij en tijdens de vakantie schreef ik. Ik wist nog niet dat het in mijn genen zat.
Naderhand toen ik meer ervaring had en veel vakantieverhalen had opgeschreven, kwam ik mijn schrift weer tegen. Het is in een andere stijl dan later. Een beetje onbezonnen, lange zinnen, direct en ongenuanceerd. Feiten genoteerd om niet te vergeten. Ik heb het gelaten zoals het is. De stijl is verleden tijd.
Mijn schriftje van 1988 begint op 17 juli, de verjaardag van mijn opa. Nu herinner ik me dat ik 6 jaar eerder in Spanje in Estartit hem opbelde en feliciteerde. Mijn grootouders waren ook kampeerliefhebbers. Zij stimuleerden ons ook om op avontuur te gaan.
Nu vind ik het schrift Joegoslavië en type het over in de oorspronkelijke staat.
De eerste twee bladzijden zijn geldbedragen en rekensommen. Langs de zijkanten veel krabbels, een pen die herhaaldelijk weigerde te schrijven.
Getallen van: geld meegenomen, geld gewisseld, betaald voor tol en tanken.
Cheque 300000 Din
Gewisseld Fl. 100 voor 126000 Din.
Gewisseld 100 DM voor 145000 Din.
Cheques, Guldens, Duitse Marken, Dinars: er is veel veranderd.
Daarna gaat het in dagboekvorm verder:
17-07-1988
Camping in Jesenice in Joegoslavië vlakbij de Oostenrijkse grens.
Yee nowhere, totaal uitgebuit saai graslandje met niks als slakken, 24800 dinar.
Tot Oostenrijk ging het prima. Het schoot lekker op. Maar dan in Oostenrijk file voor zo’n stomme tunnel van 6,5 km en dan later nog eens 27 Duitse Mark tol betalen. “Willkommen bei Freunden”, heet dat.
Na de grens in Joegoslavië moesten we de pas op. We dachten dat die kleine 1000 cc ieder moment achteruit ging rijden. Inge zag het niet meer zitten.
18-07-1988
Probeerde bij het opstaan koffie te zetten. Viel niet mee. Maar smaakte voortreffelijk. Nog beter dan thuis. Dan zijn we weer aangereden met de Europese kaart richting Ljubljana. De bordjes volgen over een moeilijke bergpas, komen we ineens in Ljublj aan, op de Oostenrijkse grens. Bijna dezelfde naam, verkeerde richting. Hebben toen maar een Joegoslavische kaart gekocht. Zijn toen naar Opatija geweest. Maar daar waren geen campings. Dan maar doorgereden naar het zuiden. We zijn bij negen campings gestopt, maar allemaal propvol, hutje mutje. De tiende camping was wel gezellig, met live muziek en wc’s met alleen een gat en koude douches in de buitenlucht.
Camping: Autocamp Kozica bij Senj
‘s Avonds de tent opgezet op de rotsen en nog even wat gedronken en gegeten op het terrasje.
19-07-1988
Vannacht stormde het hier enorm. De tent maakte allerlei bokkesprongen, maar bleef toch netjes staan. We hebben dan ook bijna geen oog dicht gedaan.
Overdag was het stralend weer. De zee is heel helder en het strand is van scherpe rotsstenen. Je moet alleen oppassen dat je niet in een zee-egel trapt.
We zijn in de buurt nog naar wat eten op zoek gegaan, maar het was net siësta denk ik. We konden dan ook alleen maar een grote meloen bemachtigen die zeer goed smaakte bij die hitte.
20-07-1988
Het stormde vannacht nog erger dan gisteren. We hebben toch nog net één oog dicht kunnen doen. We hebben vanmorgen nog een winkeltje gevonden in Senj en brood en zo gehaald. Verder was het routinewerk. Koffie maken, drinken en naar de zee. We beginnen al een beetje te verbranden.
‘s Avonds zijn we weer naar Senj gegaan en lekker gegeten. Het begon weer zo hard te waaien dat de koffie uit je kopje woei. Ondanks de wind sliepen we deze keer wel goed.
21-07-1988
Het was vandaag te warm om iets te doen. We hebben dan ook maar flink gezwommen en in de schaduw zitten rummikuppen. Inge voelde zich niet helemaal lekker, waarschijnlijk door de warmte en door een meloen die misschien niet meer helemaal goed was.
‘s Avonds hebben we op de camping gegeten. Het eten is hier eigenlijk overal hetzelfde: vlees met friet en salade.
22-07-1988
Ik bestel:
Zwei Bier!
Betalen?
Nein, Zwei Bier!
Noch Zwei Bier?
Ja, noch Zwei Bier!
Zwei Bier.
23-07-1988
Vandaag zijn we naar de Plitvice meren geweest. Een bochtige reis door het binnenland waar de armoede goed te zien is. Een heel mooi landschap met groene bergen en dorpjes waar je in 5 sec weer uit bent. Langs de weg stond een stel boeren met een beer aan de ketting waar de toeristen dan foto’s van maakten. Je moest dan wel betalen anders kwam hij met die beer voor je auto staan. Bij de Plitvice meren moest je flink entreegeld betalen. Het was wel een mooi park met heel helder water met watervallen en visjes, maar zo toeristisch, niet leuk meer. Na anderhalf uur waren we dan ook blij dat we weer bij de auto waren. Door de hitte reden we weer terug naar zee, onderweg stonden de beren nog te hijgen. We zijn nog nooit zo blij geweest toen we de zee weer zagen.
24-07-1988
Vandaag was het bloedheet. ‘s Morgens zijn we maar naar zee gegaan met het Rummikubspel. Alleen in zee was het uit te houden. Gewoon te heet om iets op te schrijven. We zijn de hele dag een beetje brak. De hele dag willen we drinken. ‘s Avonds was het heerlijk aan zee. We hebben uren wetenschappelijk onderzoek gedaan met wat visjes.
25-07-1988
Vanmorgen werden we zowat door de storm de tent uitgeblazen. We hebben maar in de auto koffie gezet en gegeten, want ...(m’n pen schee er mee uit) buiten waaide de koffie en het beleg weg. Aan zee was het wel lekker, maar de zee ijs en ijskoud. ‘s Avonds hebben we in de storm de tent opnieuw opgezet, want hij deukte van alle kanten in. (de Bora) Dat viel niet mee in het donker. Zowat alle haringen sloegen we krom in de rotsen, maar uiteindelijk stond ie beter als ervoor. Uitgeput hebben we nog een lekker wippie gedaan.
26-07-1988
De camping is nog steeds leuk. Niet al te druk en vele nationaliteiten. Vandaag hebben we weer hetzelfde gedaan als anders. Het is ook veel te warm om weg te gaan. Je moet gewoon bij de zee blijven, anders is het niet uit te houden.
‘s Avonds hebben we in een leuk restaurantje gegeten met leuke bediening. Het eten is hier overal hetzelfde en de koffie is niet te drinken. Dus hebben we hier op de camping nog maar een lekker biertje gedronken en daarna buiten een ijskoude douche genomen.
27-07-1988
Vandaag was het warm zoals iedere dag.
Dan hebben we maar ontbeten zoals iedere dag.
Toen zijn we maar naar zee gegaan zoals iedere dag.
We zijn lang aan zee geweest zoals iedere dag.
Toen hebben we weer gegeten zoals iedere dag.
Daarna hebben we nog een lekker biertje gedronken zoals iedere dag.
Daarna hebben we nog iets gedaan zoals iedere dag.
28-07-1988
Vanmorgen stormde het enorm. Zo erg was het nog niet geweest. We hadden er allebei een beetje de pest in. In Senj hebben we boodschappen gedaan. De deuren van de auto waaiden bijna uit zijn voegen vlakbij de zee. En dan nog een enorme drukte daar wat het humeur ook al niet verbeterde. Terug op de camping bleven we angstvallig de tent vasthouden, maar hij bleef warempel staan. Na gegeten te hebben gingen we maar zo snel mogelijk van de tent vandaan richting zee. Die was zo woest dat we maar weer teruggingen en in de auto gingen zitten. Toen dacht ik: misschien komt het dat we nog geen koffie gehad hebben dat we zo pinnig zijn. En na de koffie ging het ook prima en hebben we plannen gemaakt om morgen weer een andere camping op te zoeken in het noorden.
‘s Avonds was het weer wat rustiger geworden en was het weer lekker aan zee. Alleen de zee was nu diepvrieskoud.
29-07-1988
Vanmorgen hebben we dan de tent afgebroken en zijn we met goede moed vertrokken. Het deed wel pijn om hier weg te gaan waar we het zo fijn gehad hebben. Toen ook nog onze buurtjes Italiaantjes en groentemannetjes Joegoslaafjes ons uitzwaaiden dachten we toch maar te blijven. Dan de reis die soms stapvoets verliep en het verkeer in Rijeka dat op onze lachspieren werkte. Daar reden we ook nog even verkeerd, verschrikkelijke ijzeren krotjes zagen we ineens, wat een armoede hier. Dan zijn we richting Porec gereden, maar toen we het toerisme zagen met de vele grote Duitse blitzwagens werd onze heimwee steeds groter. Dan maar doorgereden naar Vrsar en een verschrikkelijk grote overvolle camping gevonden.
Camping turist Vrsar
Gelukkig was er nog een mooi rustig plaatsje in de schaduw. Naar de zee gegaan, maar smerig water en veel te druk. We begonnen nog meer te balen. Het dorpje was wel gezellig en daar hebben we dan ook fantastisch lekker gegeten.
‘s Avonds hebben we dan nog lekker bij de tent gezeten met een biertje en dachten: het is toch wel leuk hier.
30-07-1988
Vandaag was het hier bewolkt zoals ook onze gedachten over deze toeristische camping. Door het niet zo goede weer konden we wel een rustig stukje aan zee bemachtigen waar we rummikub hebben gespeeld. Ondanks de goede pogingen kon Inge toch niet van me winnen, maar ze zal me morgen wel revanche geven. Ik verheug me op de reactie als ze dit leest, want ze heeft wel een paar keer gewonnen, maar in de totaalstand sta ik voor.
M’n humeur was niet al te best. We houden niet zo van die drukke toeristische plaatsen. Geef ons maar een mooie natuur met mensen die daar ook van houden.
‘s Avonds hebben we hier nog door het dorpje langs de kraampjes gelopen en even op het terrasje gezeten. Maar echt gezellig vonden we het niet.
31-07-1988
We hadden vandaag afgesproken om weg te gaan, maar door de hitte of zo bleven we toch nóg maar een dag. We hebben dan ook zowat de hele dag in de schaduw zitten rummikuppen. ‘s Avonds nog even aan zee gezeten en weer lekker gegeten. Nu toch tijd dat we morgen weggaan om morgen in de bergen een leuker plaatsje te zoeken. Bij de tent is het wel leuk om op het stadje uit te kijken.
01-08-1988
Vanmorgen zijn we dan toch vertrokken. Het was weer heet weer. In het begin was het wel ontzettend druk op de weg, maar eenmaal in de bergen kregen we een hele mooie rustige route langs de prachtige, heldergroene rivier de Soca. We wilden bij een meer uitkomen die we op de kaart hadden zien staan, maar daar was geen echte weg naartoe. Op goed geluk gingen we een berg op waarbij het stuur geen een keer recht stond. Toen een onverharde stoffige “weg” op met kuilen waar we geen mens meer tegenkwamen. We waren nu onderhand de hele dag aan het rijden en er leek geen eind aan te komen. We barstten allebei van de hoofdpijn door de warmte. De wegen werden steeds bochtiger en smaller, maar zo af en toe zagen we auto’s met surfplanken rijden, dus de hoop hadden we nog niet verloren. En ja hoor, ineens zagen we een prachtig groen meer verschijnen. De camping hadden we ook zo gevonden midden in de bossen aan het meer met leuke mensen dat merkte je direct vooral toen ze nog even met een caravan tegen mijn auto aanreden. Het was een mooie vermoeiende dag geweest en tegen negenen lagen we in de lekkere frisse tent onder het dekbed te pitten.
02-08-1988
Camping Zlatorog Bohinj
Het staat nu al vast, dat dit hier een goede afsluiting van onze vakantie wordt. We zitten op de camping in Bohinj aan het meer Bohinjsko Jezero. Een prachtig meer waar je de visjes zo ziet zwemmen omgeven door hoge bergen. Het is hier ook een heel lekker klimaat, ‘s morgens en ‘s avonds koel en overdag warm, maar niet te heet.
We komen door het kamperen helemaal tot rust. De hele dag in de gezonde buitenlucht en we eten heel gezond. Geen boter, geen eieren, weinig vet, geen snoep, één ijsje pas voor Inge, dus ons cholesterolgehalte zal wel gedaald zijn.
We hebben vandaag zelfs gewandeld, want daar was het eindelijk een keer niet te heet voor. Verder hebben we aan het meer gezellig met steentjes zitten gooien en een beetje zitten klieren. We verveelden ons niet bij het mooie land(water)schap.
‘s Avonds hebben we bij een hotel gegeten. Het was weer lekker. Daarna nog een flesje wijn bij de tent opgedronken.
03-08-1988
Vanmorgen hebben we onze laatste koffie opgedronken, tijd om weer eens naar huis te gaan, maar daarvoor moeten we nog een dagje wachten. Het was niet zo warm meer vandaag en ook hier begon het hard te waaien. De tent bleef hier zelfs uitstekend staan. We hebben ineens zin om naar huis te gaan. Vanmiddag dachten we eraan om al weg te gaan, maar zijn nog gezellig even gebleven.
‘s Avonds hebben we betaald wat echt op z’n Joegoslavisch ging. Het duurde ruim een half uur omdat ze geen raad meer wisten met al de kolommen cijfertjes die de vele Dinars veroorzaken.
04-08-1988
Vanmorgen werden we vanzelf vroeg wakker en zijn vertrokken richting huis. We hadden hier nog geen regen gehad, maar gelukkig had het hier vannacht geregend zodat we een natte tent konden inpakken. Het eerste stuk hier hadden we nu een uitstekende weg, hadden we dat maar geweten!! Daarentegen hebben we nu meer te vertellen. In den beginne verliep de reis goed, met de Wurzenpass hadden we na onze ervaringen helemaal geen moeite meer.
In Oostenrijk begonnen de files weer, wat zowat tot München duurde. Stau, stau, stau!!! Daarna merkten we goed hoe groot Duitsland is, want het was een lange ruk.
Zenuwachtig verlangden we naar ons huisje. Eenmaal aangekomen eerst de brievenbus legen in een grote zak. Binnen leek alles klein en leeg, we konden nog geen twee minuten tv kijken, want de plaatjes leken ook al zo vreemd. Toen nog even koffie gezet, maar we waren te moe om het lekker te vinden. Dus kropen we in een heerlijk bed en we leefden nog lang en gelukkig...