's-HertogenboschStad in Noord-Brabant. Ook Orten.algemeen=Hertog Godfried III liet in een bos bij Orthen een jachthuis bouwen dat er al in 1170 stond [ter Laan, blz. 173; Wink, blz. 575]=In 1625 zijn de brandstoffen schaars en dus duur. Er wordt overwogen om de Aa van haar oorsprong af bevaarbaar te maken zodat de Peelturf en het brandhout uit de Meierij gemakkelijk en goedkoop naar Den Bosch kon worden getransporteerd. Er kwam weinig van. In 1798 is het plan weer opgevat (Aa, Aard 1, blz. 2-3).
belastingenaccijnzen algemeenSinds het klooster Mariënhage in 1581 door de Staatsen in brand gestoken was, leefden de reguliere kanunniken in Den Bosch. Op 8 juni 1583 beloofden zij in alle stadsaccijnzen van Den Bosch te zullen bijdragen, evenals alle andere geestelijke personen, die nietonder de jurisdictie en de vrijheid van het Kapittel van St. Jan stonden, als het hun vergund werd, zich als kanunniken in de parochiekerk van St. Jacob te vestigen [Gens Nostra 1948/11, blz. 184]
ambtenaren=In 1839 is J.F. d'Harvant linie-inspecteur in Den Bosch (Aa. Aard1, blz. XXIII)=A. Martini is controleur der Directe Belastingen, te 's Hertogenbosch [Nieuwenhuis, Algemeen, A-B, blz. XX]bieraccijnsRekest van 20 augustus 1732 van Johannes van Hanswijk pachter van ’s lands impost op de bieren over de stad ’s-Hertogenbosch en de onderhorige forten n.a.v. een procedure tegen Christaan Mulders onlangs gewezen soldaat in het regiment Zwitsers van kolonel Constant onder de compagnie van dezelfde kolonel in garnizoen te ’s-Hertogenbosch i.v.m. aangifte van van een half vat bier uit de brouwerij genaamd de Brouwcuijp toebehorende aan de weduwe van wijlen Hendrik van Amelsfoort en uit dezelfde brouwerij is op 9 juni dat half vat bier door Jan Elbers gezworen brouwersknecht en Cornelis Verkammen gezworen bierdrager uitgewerkt en ingebracht ten huize van genoemde Mulders zonder dat ze het briefje ervan hebben overgegeven [archieven.nl]brandschattingin 1454 werd de Meierij geteisterd door de bende de Moordbranders. Ze legden ingezetenen een brandschatting op en staken, bij wanbetaling, hun woningen in brand. De hoogschout van 's Hertogenbosch roeide hen geheel uit [Verwoert2, blz. 78]successierechtJan van den Bergh secretaris der stad ’s Bosch behorende bij de directie over de invorderingen der belastingen op het recht van successie [archieven.nl]bestuurcommandeurIn 1669 is Tuil van Bulkenstein commandeur [Aa. Aard1, blz. 2]gouverneur=Antonie Schets van Grobbendonk is gouverneur [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 256; Kok1, blz. 147]=Jacob van Wassenaar [...-1714] is gouverneur [Leeuw1883, blz. 60]hoogschout=Hendrik de Bergaigne [1588-1666] is van 1630-1666 hoogschout in ‘s Hertogenbosch [NNBW 1911, blz. 313]pensionarisIn 1629 is mr. Johan Gans pensionaris. In 1654 wordt hij bij het Hof van Holland ontboden om zich te verantwoorden [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 219]In 1706 is Victor van Breugel pensionaris [ANF1888, blz. 130]Jan van Heurn of Heurm was in 1737 pensionaris [Navorscher 1852 blz. 165]=In 1786 is mr. Antonie Martini pensionaris [Chalmot1, blz. VI]; Verwoert2, blz. 54]president=Elbert Le Lion [....-1637] was president van de stad ‘s-Hertogenbosch en drossaart van Sint Michielsgestel en Herlaar [Zwetheul, Grafzerk, blz. 187]raad =Arnoldus ter Croye is raad van de stad [Roelants, Gulden, blz. 115]=Cornelis Gans is raad en president-schepen in Den Bosch [Navorscher 1852, blz. 132; NNBW 1911, blz. 313]mr. Cornelis Ridder Baronet Speelman [1684-1746] is heer van Nieuwland en raad in Den Bosch [Roelants, Gulden, blz. 336]=mr. Willem van Ackersdijck is van 1727 tot 1756 raad in de vroedschap en schepen [ANF deel 1, 1883-1884, Proefblad, blz. 5; NNBW 1911, blz. 16]=Wilt Gerrit Jan van Rhemen van Rhemenshuizen [1757-1827] werd op 28 september 1785 raad en rentmeester-generaal der domeinen van Brabant in het Kwartier van ‘s-Hertogenbosch en bleef dat tot begin 1795 [Werner, blz. 48]rentmeester-generaalWilt Gerrit Jan van Rhemen van Rhemenshuizen [1757-1827] werd op 28 september 1785 raad en rentmeester-generaal der domeinen van Brabant in het Kwartier van ‘s-Hertogenbosch en bleef dat tot begin 1795 [Werner, blz. 48]schepen=in 1435 en 1440 is Henricus die Hoes of Die Hoesch schepen [Adel1925, blz 95]=in 1444 en 1452 was Christiaan Coenen schepen [Neuteboom, Familie, blz. 327]=in 1472 en 1478 was zoon Herman Coenen [...-1489] schepen [Neuteboom, Familie, blz. 327, 329]=in 1491, 1494, 1503, 1507 en 1508 was Christiaan Coenen's stiefvader Lucas van Erp [...-1529] schepen [Neuteboom, Familie, blz. 327, 329]=Igram van Achelen was schepen te 's-Hertogenbosch in 1494 [Leeuw1884, blz. 11]=Willem van Achelen was schepen te 's-Hertogenbosch in 1497, 1508 en 1522 [Leeuw1884, blz. 11]=in 1505, 1515 en 1520 was Herman's zoon Christiaan Coenen [....-1531] schepen [Neuteboom, Familie, blz. 327]=in 1517 was Herman's zoon Christiaan Coenen [....-1531] schepen [Neuteboom, Familie, blz. 327]=Antonis van Achelen was schepen te 's-Hertogenbosch in 1524 en 1530 [Leeuw1884, blz 12]=Hendrik van Achelen, doctor in de medicijnen, schepen van 's-Hertogenbosch in 1527 [Leeuw1884, blz 12]=Willem van Achelen was schepen te 's-Hertogenbosch in 1560 [Leeuw1884, blz. 12]=Christoffel Nicolaaszoon Spierinck, heer van Klein Ruwenberg, was in 1565 schepen van ’s-Hertogenbosch [Neuteboom, Familie, blz. 329]=Carel van Vlierden was schepen van ’s-Hertogenbosch in 1633 en 1636 [Neuteboom, Familie, blz. 332]=Dirk van Cattenburch [....-1653] is schepen in 1640 en 1643 [Nav1870.467]=Aert Coenen [.....-1671], heer van Zegenwerp, werd beleend met Zegenwerp op 21 november 1656, was schepen van ’s-Hertogenbosch in 1648 en 1649, schout van Oosterhout in de jaren 1654-1655 en 1658; hij woonde in 1654 op het ‘huys Strien’ te Oosterhout als kastelein, sinds 1662 was hij kwartierschout van Peelland, ongehuwd en kinderloos [Neuteboom, Familie, blz. 332]=Johan Coenen van Zegenwerp [......-1656] werd beleend met Zegenwerp in 1630. In 1641 was hij drossaard van Oosterhout en schepen van ’s-Hertogenbosch in 1652 [Neuteboom, Familie, blz. 332]=Johan Coenen van Zegenwerp [....-1707], heer van Zegenwerp vanaf 1671, werd beleend op 31 december 1671, hij was president-schepen van ’s-Hertogenbosch [Neuteboom, Familie, blz. 334]=mr. Otto van Cattenburch [1682-1741] was raad en schepen te 's-Hertogenbosch [Leeuw1884, blz. 79; Nav1870.468] =Cornelis Gans is raad en president-schepen in Den Bosch [Navorscher 1852, blz. 132]=mr. Cornelis Ridder Baronet Speelman [1684-1746] is heer van Nieuwland en schepen van Den Bosch [Roelants, Gulden, blz. 336]=Jan van Heurn of Heurm was schepen [Navorscher 1852 blz. 165]=Lambert Pain et Vin [1653-.....] was schepen in 1707,1710,1713 en 1719 [Hoeven, Allertsz, blz. 387]=Hendrik de Kempenaer [1709-1788] is schepen [ANF1888, blz. 31]=mr. Willem Cornelis van Ackersdijck is van 1727 tot 1756 raad in de vroedschap en schepen [ANF deel 1, 1883-1884, Proefblad, blz. 5; NNBW 1911, blz. 16]=Pieter Benjamin Papo was in 1764 secretaris [Leeuw1887, blz. 6]=C.L. van Ackersdijck is raad in de vroedschap en schepen [ANF deel 1, 1883-1884, Proefblad, blz. 5]=Dirk van Cattenburch [...-1653] is in 1646 president-schepenschout=Walraven baron van Heeckeren is hoofdschout van de stad en de meierij [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 287]=Hendrik de Bergaigne was hoog- en laagschout van Den Bosch van 1630 tot 1666 [Neuteboom, Familie, blz. 332]
secretaris=Pieter Benjamin Papo was vanaf 1764 schepen [Leeuw1887, blz. 6]=Van 1782 tot 1795 is Willem Cornelis Ackersdijck secretaris [Winkler Prins, Geïllustreerde 1884, blz. 83; NNBW 1911, blz. 16]
gemeentealgemeen=In 1910 groot 387 hectare met 34.973 inwoners [Wink, blz. 575]=in 1968 een gemeente met 80.000 inwoners; de gemeente omvat Cromvoirt, Deuteren, Herven, Ketsheuvel en Orthen [Ter Laan, blz. 173-174]
burgemeester=mr . Henricus Ferdinandus Marie van Lanschot [1843-1884] burgemeester van 's-Hertogenbosch [Leeuw1884, blz. 16]raadslidIn 1820 is P.R. den Doop raad van de stad 's-Hertogenbosch [Nieuwenhuis, Algemeen, A-B, blz. XII]In 1820 is F.C. Gordon lid van de raad van de stad 's Hertogenbosch [Nieuwenhuis, Algemeen, A-B, blz. XIV] In 1820 is J.F. Mollerus raad van de stad 's Hertogenbosch [Nieuwenhuis, Algemeen, A-B, blz. XXI]secretarisJan van den Bergh secretaris der stad ’s Bosch behorende bij de directie over de invorderingen der belastingen op het recht van successie [archieven.nl]wethouder=Franciscus Joannes Pompe [1816-1884] was wethouder te 's-Hertogenbosch [Leeuw1884, blz.
heerlijkheid=Anthony van Duivenvoorde is heer van Den Bosch [Kok13, blz. 33]
oorlog=in 1202 werd de stad door Dirk VII graaf van Holland [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1478-1479 is er oorlog met Maria van Bourgondië [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1479 overvalt Karel van Gelre de stad [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1504 vallen de Geldersen de Meijerij binnen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1507 worden dorpen in Meierij geplunderd en gebrandschat [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1572 verklaart de stad zich Staats [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1579 weer in Spaanse handen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =op 13 september 1629 komt de stad in handen van Frederik Hendrik, prins van Oranje [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =Missive uit 1640 van Francois van Aerssen aan de Staten Generaal inzake een klacht over het niet betalen van wachtgelden aan soldaten van de tweede compagnie van Haarlem die in 's-Hertogenbosch zijn gestationeerd [Nationaal Archief]=in 1787 plunderen muitende soldaten en beschadigden 872 huizen in de stad [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =in 1787 werd Den Bosch slachtoffer van “de onbeschaamdste plundering” door krijgsvolk. Ze werden in Maastricht ontwapend en de geroofde kostbaarheden werden aan hen ontnomen , sommigen werden met dood of gevangenis gestraft en de overigen buiten het grondgebied van de Staat gebracht [Verwoert2, blz. 42]=op 9 oktober 1794 werd de stad door Pichegru bezet [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303]. =de stad wordt begin 1814 door de Fransen verlaten [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 303].
rechtspraakgerechtshof =mr. Jan van Brakel Schimmel is in 1883 raadsheer [Leeuw1883, blz. 24]=mr. Jan Carel Ferdinand baron d'Aulnis de Bourouill, geboren op Huize Bijma bij Oldekerk in Groningen op 29 juli 1811, was er procureur-generaal [Leeuw1883, blz. 80]hoge vierschaar=in 1808 werd Anton Joseph Lambert Borret lid van de Hooge Vierschaar over Stad en Meierij van den Bosch [NNBW 1911, blz. 421]kantongerecht=Jhr. mr. Carolus Petrus Joannes Bosch van Drakestein, griffier bij het kantongerecht te 's-Hertogenbosch [Leeuw1884, blz. 67]rechtbank=Anton Joseph Lambert Borret wordt in 1812 plaatsvervangend kantonrechter en in 1813 rechter-plaatsvervanger [NNBW 1911, blz.421]=mr. J.W. Losecaat Vermeer was in 1884 substituut-griffier bij de arrondissementsrechtbank in 's-Hertogenbosch [Leeuw1884, blz. 99]=mr . Willem Adrianus Verhellouw [1824-1885] was rechter-plaatsvervanger [Leeuw1885, blz. 75]=mr. Andreas van Velthoven was president van de rechtbank [Gens Nostra 1948/11, blz. 187]BRONNENgeraadpleegde bronnenArchieven.nl; Navorscher 1851-1852literatuurANF 1883, 26 juli, p. 3 (18e e); 1884, 10 januari, p. 2 (17e e), 3 april, p. 2 (18e e); 1 mei, p. 1 (18e e); 27 mei, p. 2 (18e e); 1889, pp. 63 (1744), 142(1561)Alberts/Jansen, Welvaart, pp. 198 (1399), 272 (14e e) Altmeyer, Marguérite, pp. 125 (1523), 225 (1526) Andreae/Downer, Plakkatenlijst, p. 47 (1566)
Baelde, Domeingoederen, pp. 90-93 (1551) Becht, Statistische, pp. 51 (Rep), 140 (1635), 142(1635-44), 187(1665) Blécourt, Bewijsstukken, pp. 438-439 (1747) Blockmans, Vroegste, p. 162 (1358) Blockmans/Prevenier, Armoede, p. 517 (15e-16e e)
Camps, Twee, p. 464 (1185) Coopmans, Meierij, pp. 78 (1196), 90 (1533) Craeybeckx, Moeizame, p. 85 (1572)
Dobbelaar, Statistiek, p. 211 (1753) Doorman, Brouwerij, pp. 24 (1464), 77 (1329), 81 (1379), 83 (1418), 85 (15e e), 86 (1643)
Enklaar, Stukken, p. 308 (16e e)
Hall, Stedelijke, p. 567 (1213) Henne, Histoire I, pp. 165 (1507), 249 (1510), 305 (1512); II, pp. 60 (1513-14), 197 (1517); III, pp. 273 (1522), 274 (1528), 296 (1523), 305 (id), 307 e.v. (id), 312 (id), 316 (id); IV, pp. 27 (1524), 52 e.v. (1525), 57 e.v. (id), 67 (id), 183 (1528), 205 e.v. (id), 264 (1529); VI, p. 182 (1537); VIII, p. 339 (1546) Hoeven, Pieter van der, De stiefzoons van Arent Doesz van der Houff, deel II: Pieter Allertsz, in: Ons Voorgeslacht september 2025, nr. 786, blz. 361-389Hollestelle, Belasting, pp. 186 (17e-18e e)
Kerckhoffs-de Hey, Grote (Bio), p. 52 (15e e)Kok, Volgelingen (13e- 18e e)Kok, Jacobus, Vaderlandsch woordenboek, Eerste deel [AA-AD], 2e druk, Amsterdam, Johannes Allart 1785, blz. 148Korteweg, Stadrecht, pp. 59 (m.e.), 60 (1419)
Lanz, Correspondenz I, p. 279 (1528)
Meerkamp van Embden, Goudsche, pp. 119 (1526), 141(1528), 142 (id)
Navorscher 1852, blz. 30, 132, 165; blz. 1870, blz. 467,468Navorscher, Bijbl. III, pp. LIX (1579), CXI (1568; 1587); X, p. 264 (17e e); XII, pp. 42-43 (1804-08), 111 (19e e); XIX, p. 329 (1496); 1870, blz. 467; XXI, p. 551 (1277); XXII, pp. 350 (1641),369(18ee)Neuteboom-Dieleman, Mirjam, De familie Coenen, bijna tweehonderdzeventig jaar heren van Zegenwerp te Sint-Michielsgestel, in: Gens Nostra 2023/6, blz. 326-337Nieuwenhuis, G., Algemeen woordenboek van kunsten en wetenschappen A-B, Thieme, Zutphen 1820. blz. XII, XIV, XX, XXI
Pirenne, Histoire, p. 117 (1525)
Smidt/Strubbe, Chronologische I, p. 133 (1476)Smidt/Strubbe/Rompaey, Chronologische II, pp. 42 (1506), 360 (1525)Spierings, Brabants (1568-1648)Stallaert, Glossarium I, p. 264 (1440)
T.S. Zeeland I,p. 217 (16e e)Taxandria II, p. 32 (1525); III, p. 285 (1525); V, pp. 252 (1657), 262 (1542-44), 268 (18e e), 293 (id); VI, pp. 24 (1496-97), 31 (1494), 34 (1580-82), 39 e.v. (1629), 105 (1518-19), 109 (1629), 137 (1636), 161-163 (1530), 164 e.v. (1626), 192 (1577-95), 231 e.v. (17e e); VII, pp. 4 (1479), 34 (1525), 35 (1548), 206 (1549-52); VIII, p. 14 (1585); IX, p. 48 (1560-76); X, pp. 25 e.v. (16e e), 100 (18e e); XI, p. 96 (1526-29); XII, p. 108 (1530-33)
Venner, Inventaris, p. 195 (1197)Verhofstad, Regering, pp. 74 (16e e), 79 (16e e)Versfeldt, Omtrent (15e e)Vries, Economische (Graf.), p. 11 (1698-1795)
Werner, H.M., De Geldersche Toren, in: Geldersche Volksalmanak 1881, blz. 37-57Wijnpersse, Statistiek, pp. 380 (1854), 395 (1853)
Xanten/Woude, Hoofdgeld (1700)