WILLEM FREDERIK HERMANS
Uit Talloos veel miljoenen, 1e druk, De Bezige Bij, Amsterdam 1981Actoren=hoofdpersoon dr. Clemens van de Wissel, doctor in de maatschappijwetenschappen [blz. 7]. Koosnaam Clemmetje [blz. 21]=Sita van de Wissel, zijn vrouw, schrijfster van het boek “Beertje Bombazijn [blz. 7, 16]. Jarenlang typiste geweest [blz. 22]=Kinkelhorst, leraar Nederlands [blz.7]=Clemens’ vader [blz. 10-13]=de overleden hond Paddy [blz. 16]=het kind Parel of Pearl, voorkind van Sita, verwekt door een Amerikaanse militair [blz 17, 20, 26]=een afgebroken zwangerschap op bevel van Clemens’ vader [blz. 26]=buurvrouw Alies Neubauer is dr. in de psychologie en een bekende kinderboekenschrijfster [Vogeltje Parlevliet delen 1 en 2]. Ze is de echtgenote van professor Alwin Neubauer, hoogleraar in de wijsbegeerte [blz. 19, 24]=buurvrouw Alies Neubauer, vriendin van de 30-jarige Mea Kronenberg, uit Utrecht. Haar man is hoogleraar gynaecologie [blz. 19, 24]=de partner van Mea heet Soeteman [blz. 36]Beeldspraak=Er zijn altijd zoveel mensen op de wegen, dat het aan een stuk door lijkt of er pas een voetbalwedstrijd is afgelopen [blz. 12]=...dat de ideeën zo ver vooruitgedrongen waren in het onbekende, dat zijn woorden niet meer konden volgen [blz. 23]=een verschoten Turks kleed, aan reepjes gesneden door de schaduw van Luxaflex jaloezieën [blz 24] =haar lach zakte weg als een parasol die dichtklaptBeweringen=de Naturalisten waren fantasten [blz. 7]=..fantasten…, die over dingen schreven waar ze geen verstand van hadden, net zoals de meeste andere schrijvers [blz. 7]=dat het niet-doen van een keuze ook een keuze is, te weten de verwerpelijkste van alle mogelijke keuzen [blz.7-8]=Je kon niemand meer vertrouwen in deze tijd van arbeidsonvrede, contestatie, oproer en terreur [blz. 15]=Sita: Iedereen was erop uit je te bedriegen, het Rijk voorop [blz. 18]Bijzondere personen=Marcellus Emants [blz. 9]=Lionel Prent, illustrator van Beertje Bombazijn. Lionel Prent is het pseudoniem van de Nederlandse kunstenaar-typograaf Ewald Spieker [blz. 16-18]Bijzondere plaatsen=Tirichirapalli in India [blz 9] moet zijn Tiruchipalli =Cochin [blz. 10]=Wellingdon Island [blz. 12]Bijzondere woordenchloraal [blz. 7]thallium [blz. 8]arsenicum [blz. 8]nestoriaans [blz. 12]Oo Kee i.p.v. okay [blz. 19]Bezogenheit [blz. 22] = betrokkenheidkeilen [blz. 29]Godchristus [blz 34]Curieus=Alies giet nieuwe flessen sherry over in een azijnfles en gooide de sherryfles in een krant gewikkeld in de vuilnisbak. Een tweede -officiële- zette ze in de koelkast [blz. 19-20’]=gaf opzettelijk banale antwoorden, om Mea niet aan te moedigen nog meer te vertellen [blz. 35]=Mea’s seksuele badkamer-ervaringen [blz. 35-36]Informatie=De Rode Amsterdammer [blz.21]=De Nieuwe Linie [blz. 21]Opvattingen=tegennatuurlijke, milieuschadelijke, de edele bodem verpestende producten van de kapitalistische uitbuitersindustrie [blz. 8]=[van de vader]. We mogen van geluk spreken dat de arrebeiers nog niet helemaal bezit hebben genomen van de vliegtuigen [blz. 10]Vragen van de romanfigurenWat voor nut heeft het in zo’n totaal vreemd land rond te toeren, met zozeer afwijkende godsdienst, zeden en gewoonten, waar je niets van afweet? [blz. 13]MARNIX GIJSENMarnix Gijsen, "De kat in den boom", 12e druk, 1973.Beweringen:katten zijn kleurenblind blz. 7op onze leeftijd is men niet meer op zoek naar het pittoreske blz. 10praters zijn nu eenmaal zo, als men hun maar toestaat hun hart uit te storten, denken ze dat iedereen daardoor gelukkig is blz. 17De professor zei: Je kunt het verstand van een persoon meten aan het feit dat hij in zijn oordeel en gedrag aan de belangrijke dingen voorrang verleent boven de minder belangrijke. In vaktaal heet dat: de rangorde der waarden blz. 29niemand kan in die zaken [het echtelljk bed.La] ook maar iets leren van een ander blz. 32dat de dingen van het hart beter in het donker kunnen worden gezegd blz. 36er zijn weinig bezoekers, die het geluk van een nieuw gezin kunnen verdragen blz. 88Mossadegh [premier van Iran 1951-1953, La], de uitvinder van de beddepandiplomatie blz. 95dikke Ierse wijven, die zich geschapen denken om aan iedereen de les te lezen blz. 120Ieren... nietsnutten die in [Amerika, La] de drie beroepen gekozen hebben waarmee men de handen niet vuil behoeft te maken; de politiek, de politie en het toneel blz.120Bijzondere woordenschuifklanken en stofgrijs blz. 8verflensen van bloemen blz. 31rolblinden blz. 37terwijl hij een hups kamermeisje bepotelt blz. 4fotomaton blz. 52kinnebakken blz. 53zelfvertedering blz. 54het hecht van een mes blz. 55weervaren blz. 56heterocliete volksstammen blz. 77menhir van eenvoud en oprechtheid blz. 92mensen, door de liften op de begane grond uitgekanteld blz. 105de diepe zoutvaten van haar schouders blz. 112heimelijk gekonkelfoes blz. 119die mij aan het vermaledijden was blz. 129orgelpunt blz. 133highballs blz.137peluw blz. 149Gezegdeneen meisje dat los voor de wagen loopt blz. 26vervelend als een regendag blz. 27al enkele malen van de grond geweest blz. 32naar de bliksem kunnen lopen blz. 34dan komt de kat op het koord blz. 81welke kieren er in zijn harnas zijn blz. 86een achterwerk dat zich niet schaamt blz. 96een dartele film blz. 140HEERE HEERESMAHeere Heeresma ”Mijmeringen naast m’n naaimachine”. Over het leed in het algemeen en de rijpere vrouw vaak in het bizonder, uitgegeven in 1975 in Amsterdam door de Erven Thomas Rap. Hij draagt het boekje op aan o.m. de bekende A. Meulenbelt en C. Dresselhuys en aan Mona Lamy, de viltschrijver met verwisselbare metalen langschrijfvulling . Ik trof in het boekje het volgende aan:BeweringenEn toch was het feminisme eerder een sterke, emotioneel bepaalde samenlevingskritiek, dan een echte intellectuele visie blz. 15 Toen hij binnenkwam was hij nog bezig zijn gulp te sluiten. Dat had je natuurlijk met jongens uit eenvoudige milieus blz.19..de wekelijkse brainstorm waarzonder de meeste reklamebureaus dachten niet meer te kunnen bestaan blz. 32het Koninkrijk Gods dat we mogen verwachten wordt niet door geweld gevestigd; anders was het er al lang geweest blz. 60Bijzondere woordenkordiet blz.10, loafers blz.15, plateau-vivantzolen blz.15, vozen blz. 27, kwelduivel blz. 27, leeggeschraapt blz. 29, muziekdoos [jukebox] blz.29, waarzonder blz. 32 temeie blz. 37 peloppers blz. 43, waringin blz. 44, larons blz.44, rangrang blz. 45, kreteks blz.45 risee blz. 50, fosses septiques blz.56 tramontane blz. 59; schephak blz. 60, cumuus blz. 61, millepattes blz. 61, grounille blz. 63Bijzondere spellingKristeneziele blz. 13, soeplesse blz. 22, tripleks blz. 29, pleksiglas blz 29, eksakt blz.32, bizonder blz.36, kapaciteiten blz. 51; inkluis blz.51, ekspliciet blz. 60, simbool blz.60MerknamenDacron schildje blz. 13, de SRV-man blz.15, Ronson aansteker blz.18, Randoms vest blz. 21, Efna beademingsapparatuur blz. 33NeologismenGrappetje blz.14; de verafstemmer blz. 23; over snaren roeven blz. 24; klankbuik blz. 24, gedruifte blz. 56Onomatopeehet doffe poffen van vallende kastanjes blz. 57PersonenMarcel André Mouloudji blz.18, Trenet, blz.18omroepster en Rotterdamse kabarettiere Ansje van Brandenburg blz.50Uitdrukkingenmuziek van de pedaalemmer blz.17, snijden als een mes door de boter blz. 43zuivel op zuivel is het werk van de duivel blz. 46dat ze,..., de bout kon hachelen bz.54wie zijn gat brandt kan op de blaren zitten blz.57laat de boeren maar dorsen blz. 60de wachter voor mijn lippen blz. 62Vaktaalde haak voor de bok blz. 57, een blok op de galei blz. 57Vergelijkingende geur van kruidnagelen en de ontlasting van een geit blz 45JOHN DE BREEBeste John, Toen ik je boek kreeg ben ik onmiddellijk dezelfde dag tot blz. 94 gekomen. Daarna is het enige tijd blijven liggen. Ik heb het weer opgepakt en kwam toen tot blz. 137. En deze week las ik de rest.Het boek is zeer toegankelijk geschreven in een prettige toon. Een leek, zoals ik, wordt aan de hand meegevoerd door de verschillende filosofische tradities. Het is in de eerste vijf hoofdstukken vooral een verslag van een studiereis. Nog niet een concreet verhaal over de impact van die jarenlange studie op je persoonlijk leven en handelingsstrategieën. En naar het antwoord op die vraag ben ik vooral benieuwd. We komen je wel persoonlijk tegen op een aantal plaatsen. Op blz 47 “Mijn eerste levende ervaringen maken veel indruk” Het zou goed zijn de lezer deelgenoot te maken van die ervaringen. Op blz. 62 verandering van denken naar mystieke ervaringen. Op blz. 102-103 ervaringen in het christelijke milieu en de persoonlijke invulling. Op blz. 117-118 over een bezoek aan Istanbul. Op blz. 125 over de val van de Berlijnse muur. Op blz. 137-138 over het academische karakter van de filosofie en de levenskunst. Op blz. 140 over intiem kapitaal. Op blz. 145-146 over de kenmerken van je houding en het houvast.In Hoofdstuk VI wordt het persoonlijker, maar nog niet echt concreet. De in onze ogen voortreffelijke manier waarop je Anneke tot het laatst heb begeleid, de prachtige, verstilde dagboekfragmenten daarover [blz. 168], de keuze voor het speciaal onderwijs [blz. 173], de vreugde die verblijf op het water je heeft gegeven, de zorg die je in vriendschappen aan de dag legt, etc. lijken tenminste begunstigd te zijn door jouw lange reis langs de “wegen” Concreter zijn: een intrinsieke onbevangenheid, open staan voor anderen met empathie en het nawoord [blz, 181 e.v.]Bij het lezen van het boek heb ik nog wat aantekeningen gemaakt die mogelijk bij een hopelijk volgende druk van belang kunnen zijn. Ik kon het niet laten ! Doe er mee wat je wilt !blz. 8 regel 8 …..beeld van hetgeen…..blz. 9 regel 11 …te proberen die te beheersenblz. 15 regels 2-3 de puinhopen worden niet weer opgebouwd. Liever zoiets als: De wederopbouw is volop aan de gang.blz. 16 regel 6 …inkijk….blz. 18 regel 5 van onder; …..geen enkel opzicht volledigheidblz. 23 regel 9 van onder: ….achter de rug hadden.Hij wist….blz. 23 regel 7 van onder: ..Elke bijeenkomst besloot….blz. 24 regel 15 …is volgens professor….blz. 25 regel 6 van onder: … de eendimensionale….blz. 25 regel 5 van onder: …..Mao Zedongblz. 26 regel 10-11 van onder: moet zijn Theodor Adorno en Max Horkheimerblz. 27 regel 13 baby’s zijn ook kinderen, liever: baby’s en kleuters, of anders gewoon: kinderenblz. 27 regel 3 van onder: kun je vrijheid dragen? Liever: …. en het beleven van vrijheidblz. 30 regel 8 van onder: lees epistèmè [ἐπιστήμη]blz. 35 regel 11 moet zijn: vernieuwtblz. 35 regel 15 ….stilstaan bij hoe….blz. 36 regel 1 …. en bij jezelf….blz. 36 regel 3 ……toekomst te kijken….blz. 36 regel 6 …..hierover kunnen nadenken….blz. 40 regel 3 ….gedachtegoed……blz. 42 regel 1 van onder lees materiëleblz. 43 regel 14 van onder …..gedachtegoed…. Ook blz. 61, 69blz. 44 regel 14 van onder ….Fortmann…..blz. 44 regel 2 van onder ……bewaard……blz. 45 regel 4 ……geestelijke….blz. 47 Is hier de samatha-meditatie bedoeld. De term shamanta komt mij niet bekend voorblz. 48 regel 15 van onder ……boeddhistische….blz. 51 regel 13 van onder ……bhavacakra…..blz. 58 regel 8 ……boeddhistische…..blz. 58 regel 8 van onder …..terechtkomen….blz. 59 regel 10 van onder …Onder de indrukblz. 60 regel 12 ….tathata…blz. 64 regel 10 van onder …..sunyata…… Ook blz. 85regel 2 van onderblz. 65 regel 13 van onder ….Buddhism…..blz. 68 regel 14 van onder ….houding tegenover…..blz. 69 regel 6 ….Burger van de wereld….blz. 75 regel 2 …..Kristofer…. Ook blz. 93blz. 75 regel 11 van onder ….alsmaar…..blz. 80 regel 5 van onder …tot me door…..blz. 81 Is wu wei niet juist het weten wanneer je wel of niet moet handelen. Het is niet niets doen maar niet doenblz. 86 één van de weinige, duidelijke teksten met vergelijkingen die het fenomeen sunya voortreffelijk duidelijk makenblz. 95 regel 6 van onder ….veertigjarige….blz. 97 regels 5-6 Dit is wel een erg eenzijdige focus op het geweld van een kleine groep. Dit is een van de vele manieren waarop we in aanraking komen met de islam, maar daar horen ook positieve ervaringen bij blz. 100 regel 8 ……vijf boeken….. Thora = onderwijzing of wetblz. 102 regel 2 …niet zozeer…. blz. 102 regel 4 van onder: …van wat je al goed doet.blz. 102, blz. 3 lees “achtervolgd”blz. 103, blz. 9 van onder: door i.p.v. van blz. 103, blz. 6-7 van onder: Een gevoel ….dingen, is voor mij abracadabra, niet navoelbaar. Slaat dat gevoel op het gemis van de religieuze ervaring. Zo staat het er wel blz. 104, lees: Zijn in 1971 uitgegeven Het Evangelie van Thomas en de Nederlanden……blz. 106, regel 9 van onder: de man heet Bram Moerlandblz. 108, regel 11 lees: Hij voelt zich daarbij…..blz. 111, regel 1-2 handelswijze is de wijze van handeldrijven. Liever handelwijzeblz. 112, regel 1-2 lees: kolonisatieblz. 117, moet “sukr” niet “shukr” zijn, hetgeen goddelijke responsiviteit betekentblz. 123, regel 5 van onder, lees Wessels i.p.v. hijblz. 124, regel 1-2 lees …..Hammadi…blz. 125, regel 6 lees Oost-Duitslandblz. 125, regel 1 van onder lees Das Leben der Anderen.blz. 127, regel 8-9 van onder, lees allesomvattendblz. 128, regel 6 van onder lees: discoursblz. 132, regel 14 intensivecareafdelingen. Samenstellingen met een Engelstalige woordgroep erin, zoals human resources of intensive care, worden in principe helemaal aan elkaar geschreven: humanresourcesafdeling, intensivecareafdeling.blz. 132, regel 16 lees: aankanblz. 132, regel 2 van onder, lees: coronavirusblz. 133, regel 9 lees: coronavirusblz. 136, regel 12-13 Wat filosofen weten. Over…..blz. 137, lees: Epictetusblz. 138, lees: met de ander blz. 138, lees: Heb ik wel goed gehandeld…..blz. 139, “een stukje” weglatenblz. 139, lees: Voor mijn voorbeeld is dat onder andere blz. 142, Misschien moet je ze hier alle zes noemen. blz. 146, Waarom verliezen de grote verhalen uit het verleden zeggingskracht ? Zie ook blz. 177blz. 147, de zin “Voor mij….”is een herhaling van die op blz. 145blz. 152, regel 1 v.o. lees: voorstellingenblz. 163, Hoe uit zich het ervaren van het grote mysterie”blz. 166, is dat het leven in al de facetten omarmen?blz. 176, lees: wereld gerichte blz. 187 sub 1 moet zijn Idries Shahblz. 188 noot 16 moet zijn Waarom filosoferen ?blz. 188 noot 19 Dit boek is nergens op internet te vinden. Klopt de titel ??blz. 188-189 noten 26, 33 en 34 …..Buddhism……PATRICK MODIANOModiano, Patrick, In het café van de verloren jeugd, Querido’s Uitgeverij B.V., Amsterdam2008, Trouw- Europese literatuur 2013 Uitgewerkte personages: *Verteller hfdst. 1 is leerling aan de mijnbouwhogeschool. *Louki, stamgast in het café de Condé. Ze heet Jacqueline Delanque. Ze is bereikbaar in garage La Fontaine. Ze lijkt daar te werken (“Ze is even niet op haar plek”)*Mevrouw Chadly, de caféhoudster, getrouwd met een Algerijn*Bowing die aankomst en vertrek van elke gast noteert in een Clairefontaine-schrift, bijnaam de Kapitein. Vaste punten in een verwarrende stad.“Adamov, aan tafel naast Louki gezeten, wordt veel met jongere dames gezien.“Caisley onderstreept de naam van Louki in het schrift met blauw, zegt uitgever van kunstboeken te zijn, de man met het suède jasje en bruin haar. Hij is de verteller in hfdst. 2. Hij heeft foto’s van Louki en onderschept in het hotel waar ze verblijft een brief voor ene Roland. De brief bevat een uitnodiging van Louki aan Roland. Caisley is gevraagd door de man van Louki, ene Jean Pierre Choureau, rond 40 jaar oud. Hij woont op de Avenue de Bretteville 11. Zijn vrouw is t.t.v. het gesprek 2 maanden weg.*Dr. Vala kent Caisly oppervlakkig. Ze hebben elkaar tevoren meerdere malen gezien.Is Vala arts (geweest)?? Met één of meer praktijken*Maurice Raphaël, diverse boeken gepubliceerd. De Jaguar, zo genoemd vanwege soepele tred en katachtige gebaren. Heeft een oude zwarte Ford. Onderwereld?Taalprachtblz. 8. Louki trekt op foto’s altijd de eerste aandacht. Daarover: “Ze ving het licht mooi op, zoals ze bij de film zeggen”blz. 9. Als Louki in het gezelschap van luidruchtige lieden verkeerde “versmolt ze met het decor”.blz. 28 Caisley wil kennelijk ontsnappen uit zijn huidige bestaan. “Terwijl je over dat verzonnen leven vertelt, waaien er frisse windvlagen door een afgesloten ruimte waarin je het al heel lang benauwd had.Er gaat opeens een raam open, de zonneblinden klapperen op de zeewind. Je hebt weer een toekomst voor je”.blz. 29 “We leven bij de gratie van een zeker stilzwijgen”Nieuwe woordenblz. 22 Patafysiek, patafysisch, metagrafie, lettrismeANGELA MERKELAngela Merkel/Beate Baumann, Vrijheid, De Arbeiderspers, Amsterdam 2024Actoren=haar meisjesnaam is Angela Kasner [1954]=haar eerste man was Ulrich Merkel [1954-2021], ze trouwden in 1977, ze scheidden in 1982; haar tweede man is vanaf 1998 Joachim Sauer, een Duits scheikundige en professor in fysische chemie aan de Humboldt-Universiteit. [blz. 17,97]=haar vader heet Horst Kasner [eerder: Kazmierczak] [blz.17]; hij is dominee [blz. 19]=haar moeder is Herlind Jentzsch [blz. 17]; ze is lerares en na de Wende in 1990-1994 voorzitter van de gemeenteraad van Templin [blz. 124]=Ze heeft een broer Marcus en een zus Irene [blz. 21]=Beate Baumann was haar persoonlijk medewerkster en politiek adviseur en is de mede-auteur van het boek [blz. 171-175]. Een andere belangrijke adviseur was Eva Christiansen [blz. 244-245, 466].=vriendinnen Sibylle Holzhauer [blz. 37], Erika Hoentsch [blz. 70], Rosemarie Haberlandt [blz. 107], Birgit Breuel [blz. 179-181]Bijzondere woorden=de aardappelstoommachine [blz. 25]=moutkoffie [blz. 31]=kerkbelasting [blz. 33]=sherpa’s [blz. 345-346]=onwoord [blz. 402]=welkomstcultuur [blz.480]=Jamaica-coalitie [blz. 279, 512, 617, 681]=Realpolitik [blz. 518-519, 546]=compacts [blz. 539]=multilateralisme [blz. 548]=kernuitstap [blz. 562]=voorzorgsbeginsel [blz. 574]=staatsraison [blz. 608 e.v.]=hoorndol [blz. 638]=de-risking [blz. 665]=de-coupling [blz. 665]Functies=wetenschappelijk onderzoeker=perswoordvoerster van de Berlijnse deelstaatafdeling van de Demokratischer Aufbruch [blz. 125] =plaatsvervangend regeringswoordvoerster [blz. 138]=persvoorlichter bij het Bundespresseamt in Bonn [blz. 149]=woordvoerster voor Krause en de Maizière [blz.155]=lid van de Bondsdag vanaf 1990 [blz. 157] voor kiesdistrict 267, Grimmen-Stralsund-Rügen [blz. 150]=minister voor Jeugd- en Vrouwenzaken [blz. 164] in het kabinet-Kohl [blz. 168, 194e.v.]=enig plaatsvervangster van CDU-partijvoorzitter Helmut Kohl [blz. 170]=in 1992 één van de vier vice-voorzitters van de CDU [blz. 174]=vanaf 17 november 1994 is ze minister van Milieu, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid [blz.213]=in 1998 werd ze secretaris-generaal van de CDU van Duitsland onder voorzitter Wolfgang Schäuble [blz. 139]=in 2000 wordt ze na het Kohl-zwartgelddrama verkozen tot partijvoorzitter [[blz. 251]=in 2002 opnieuw gekozen als partijvoorzitter en als fractievoorzitter van CDU/CSU [blz. 266]=in 2004 wordt ze de kandidaat voor het kanselierschap [blz. 272]=ze wordt na de verkiezingen in 2005 weer fractievoorzitter en treedt na de geslaagde coalitiebesprekingen in november 2005, terug [blz. 279]=op 22 november 2005 wordt ze met 397 van de 611 stemmen door de Bondsdag gekozen tot kanselier [blz. 283]=na de verkiezingen werd ze voor de tweede maal bondskanselier op 28 oktober 2009 [blz. 381]=na de verkiezingen werd ze voor de derde maal bondskanselier op 17 december 2013 [blz. 406]=na de verkiezingen werd ze voor de vierde maal bondskanselier op 14 mei 2018 [blz. 512]Jeugdervaringen=dat de wezenlijke zin van Kerstmis erin bestond aan mensen te denken die het niet zo goed hadden als wij,die eenzaam en verlaten waren Daarom werd elk jaar op Kerstavond een man uitgenodigd die in zijn eentje op de Waldhof woonde en zelden aanspraak had [blz. 26]=ons huis stond altijd open voor andere mensen [blz. 27]=in het leven is weinig erger dan hoop die de kop wordt ingedrukt [blz. 45] =als de Stasi je vraagt informant te worden moet je zeggen dat je snel je mond voorbijpraat. Die levenswijsheid zou mij later nog eens zeer van pas komen [blz. 47,75] =natuurkunde is een exact vak, en zelfs de DDR kon niet alle feiten verdraaien. Daardoor zou ik zonder zelfcensuur kunnen praten over wat ik leerde [blz. 50-51]=ik heb gelukkige kinderjaren gehad [blz. 57]=de belangrijkste veilige ruimte heeft mijn moeder me geboden [blz. 57]Kritiek=Waarom het algemene “politbureau” en niet het specifieke “Politburo” [blz. 15,42]=in 1983-1984 bestonden er nog geen euro’s; waarschijnlijk is bedoeld de D-mark [blz. 101]=Liever: 3 december 1990-21 november 2005 [blz.159]=op blz. 452, regel 3 v.o. heeft het woord “uur” geen functie [blz.452]=op blz. 613, regel 3 van onder, lees: rechtse i.p.v. rechte [blz. 613]=op blz. 618, regel 6 van boven, lees: bondskanselier [blz. 618]Levenservaring=niet meteen de handdoek in de ring gooien, maar volhouden en in mijn eigen capaciteiten geloven [blz. 61]=dat de DDR mijn zekere mate van zorgeloosheid niet heeft kunnen afnemen, ervaar ik als één van mijn grootste persoonlijke triomfen over het systeem [blz. 64]=ik leerde bij de ouders van Ulrich thuis een praktische levensstijl kennen [blz. 69]=ik voelde me in een korset geperst op het instituut in Berlijn met een vast verloop van de werkdag, rigide werktijden en aanwezigheidsplicht [blz. 80]=eerst de doelen benoemen, de grote lijnen schetsen en dan pas ingaan op de details [blz. 146]=ik leerde te wachten als er lange stiltes vielen en mijn gesprekspartners niet met een woordenvloed af te schrikken [blz. 156]=ik had mezelf gezworen niets te beloven wat ik later niet zou kunnen waarmaken [blz. 165]=altijd hetzelfde zeggen waar ik me ook bevond [blz. 165]=er zijn mensen die ernstig misbruik willens en wetens dulden of zelfs bevorderen [blz.178]=het was lastiger dan ik had verwacht om in het Westen in het openbaar vrijuit over mijn eigen leven in de DDR te praten [blz. 187]. Ik verloor hierdoor wel de onbevangenheid waarmee ik over mijn leven in de DDR had gesproken [blz. 188]=als de politieke wil bestaat om een probleem op te lossen, wordt daarvoor ook een passende juridische formulering gevonden [blz. 199]=dat vrouwen zich soms tegenover personen van het gelijke geslacht allesbehalve solidair kunnen gedragen [blz. 203]=vrouwen kunnen zich, zonder de juiste randvoorwaarden van de overheid, niet altijd en overal gelijkberechtigd voelen [blz. 204]=twee voordelen voor mannen in de politiek tegenover vrouwen in de politiek; lengte en stemhoogte [blz. 215]=je moet in de politiek altijd voorzichtig zijn met beelden en vergelijkingen als je iets wilt uitleggen [blz. 218]=achteraf gezien was ik soms te weinig doortastend in mijn benadering [blz. 237]=de publiciteit is er altijd op uit om winnaars en verliezers aan te wijzen [blz. 253]=in de politiek escaleert het voor je het weet [blz. 255]=nooit denken dat ergens niets meer aan te doen is [blz. 256]=herzie nooit zonder noodzaak harde en impopulaire maar onvermijdelijke hervormingen van je voorgangers [blz. 268]=vanaf een bepaald machtsvertoon gaan mensen kiezen voor de underdog [blz. 278]=of we constateerden dat we nog geen oplossing hadden. Ook dat werkte bevrijdend [blz. 329]=les om nooit meer iemand voor een post voor te dragen zonder het van tevoren af te stemmen of zijn of haar c.v. te laten checken [blz. 370]=het lukt bijna nooit om uit een onaangename situatie nog munt te slaan [blz. 372]=er zijn altijd alternatieven in het leven. Als je het op de spits drijft is zelfs van het dak springen een alternatief voor het leven [blz.392]=tegelijk regerings-en oppositiepartij willen zijn, dat gaat maar zelden goed [blz. 406]=negatieve krantenkoppen winnen het altijd van de positieve [blz. 435] Persoonlijke opvattingen van Angela=De pandemie was een grote beproeving voor de democratie [blz.9]=de Muur veroordeelde ons in de DDR tot onmacht [blz.30]=de staat had geen gevoel voor humor [blz. 36]=...laat zien hoe totaal onzinnig de economie van de DDR was [blz.43]=wij [...] moesten altijd op onze hoede zijn voor de staat [blz.43]=er waren dingen bij ons die in hun [Westberlijnse,La] ogen beter waren dan bij hen thuis [blz. 43-44] =opblazen in 1969 van de universiteitskerk in Leipzig was “een ongekend staaltje van culturele barbarij” [blz. 62]=ik vond het absurd dat sommigen hun hele studietijd wijden aan het speculeren wanneer het tijdperk van het communisme zou aanbreken [blz. 63] =ik kon niets met Bahro’s idee dat het socialisme van binnenuit zou kunnen worden hervormd [blz. 96]=..dat het economisch systeem van de Bondsrepubliek de welvaart van zo veel mogelijk mensen het beste kon garanderen [blz. 96]=initiatieven die kritisch tegenover de staat staan moeten altijd gesteund worden [blz. 96]=zelfs werkloosheid kan nooit een rechtvaardiging voor mensenhaat zijn [blz. 191]=dat feminisme en een socialistisch perspectief op de wereld bij elkaar horen beschouw ik als een illusie. Dat was voor mij geen optie [blz. 203]=de strijd voor meer participatie van vrouwen was voor mij nooit een strijd tegen mannen [blz. 103]=m.b.t. abortus: elke vorm van juridische controle van de noodsituatie van de vrouw vind ik ongepast. Dat strookt niet met mijn vrouwbeeld [blz. 206-207]=ik had moeite met de geringe bereidheid binnen de CDU om met andersdenkenden te discussiëren [blz. 216]=nooit liegen of iets onder het tapijt vegen was ons motto [blz. 223]=de democratie leeft van afwisseling [blz. 241, 619]=strijd omwille van de strijd, de instelling dat links constant aangevallen moest worden, datje ze raar moest vinden, dat is mij volledig vreemd [blz. 253]=de wereld is zelden zwart-wit en 100 tegen 0 vind ik suspect [blz.254]=oorlog is altijd een nederlaag voor de diplomatie en de politiek [blz. 270]=politiek is competitie en inhoudelijke kwesties zijn bijna altijd ook machtskwesties [blz. 270]=de regering heeft ten opzichte van het parlement een dienende taak [blz. 297]=geen integratie zonder openheid en veranderingsbereidheid van de samenleving die nieuwelingen opneemt [blz. 308]=het geloof heeft mijn opdracht eenvoudiger gemaakt [blz.329]=uitzonderlijke situaties vergen uitzonderlijke beslissingen [blz. 397] =”Wir schaffen das” [blz. 471]=als we ons ervoor moeten verontschuldigen dat we in noodsituaties een vriendelijk gezicht tonen, dan is dit niet mijn land [blz. 482]. Mijn land is een land dat de individuele mens ziet staan, ook als zijn wensen niet kunnen worden vervuld [blz. 483] =de zin en het doel van mijn politieke werk bestond erin voor ieder mens een geslaagd leven mogelijk te maken [blz. 518] =een compromis is een overeenkomst waarvan de voordelen opwegen tegen de nadelen [blz. 519] =handel is niet per definitie goed; het moet ook fair zijn [blz. 527] =Afrika en Europa kunnen alleen samen succesvol zijn [blz. 538] =over Trump: ik had gedaan alsof ik een normale gesprekspartner tegenover me had [blz. 550] hij was eropuit zijn gesprekspartners een slecht geweten te bezorgen [blz. 550] =we kunnen de klimaatdoelen ook zonder kernenergie bereiken [blz. 566] =hebben wij mensen wel de wil en het vermogen om tijdig de beslissingen te nemen die noodzakelijk zijn voor ons overleven. Het bewijs daarvoor is tot op heden niet geleverd [blz. 576] =bij communicatie gaat het er in hoge mate om wie wat wanneer en waar zegt [blz. 610] =de strijd tegen elke vorm van vijandigheid jegens mensen uit bepaalde groepen is een staatsplicht en een burgerplicht [blz. 612] =het kanselierschap en partijvoorzitterschap moeten in één hand zijn; alleen die combinatie verleende uiteindelijk het politieke gezag dat nodig is om de doorslag te geven [blz. 618] =als natuurwetenschapper maakte het me hoorndol als mensen in de pandemie volgens het in de politiek zo geliefde principe hoop opereerden; het zou allemaal wel loslopen [blz.638] Spellingskwestiesblz. 16 lees DzerzjinskiStijlbloempjes=een vrolijk hart [blz. 10, 666]=de ademloosheid van de politiek [blz. 10]=flakkerend kampvuur [blz. 38]=socialisme met een menselijk gezicht [blz. 44]=de hoop van die zomer werd onder de rupsbanden van de tanks verpletterd [blz 45]=de stomp in mijn maag die dat nieuws me gaf [blz. 45]=het voelde als een kleine steek in mijn hart die me deed beseffen dat ik nu op mezelf aangewezen was [blz. 68]=ik had geprobeerd de door de staat overal opgeworpen hindernissen te omzeilen, zoals een skiër bij de slalom [blz. 108]=het was met de DDR als met een vest: als de eerste knoop niet goed zit, moet je helemaal van voren af aan beginnen om het vest goed dicht te knopen. En de eerste knoop van de DDR zat niet goed [blz. 108]=de schaar van zelfcensuur [blz. 188, 209]=over een wirwar van belangen: Het was net een mierenhoop, waarvan je weet dat er een structuur in schuilgaat, die je als buitenstaander niet kunt zien [blz. 226]=bierviltjesbelastinghervorming [blz. 267]=geen hamster in een tredmolentje worden [blz. 328]=de wil om het oog van de naald te vinden [blz. 408] =multipolaire wereld [blz. 417] =van toen af bevonden we [Merkel en Poetin] ons in een nieuwe aggregatietoestand [blz. 439] =de kille wind van de Koude Oorlog [blz. 460] Uitdrukkingen en zegswijzen=als een konijntje naar een slang zitten staren [blz. 55]=”wie te laat komt, wordt door het leven bestraft”, Gorbatsjov [blz. 105]=de koe bij de horens vatten [blz. 343, 506]=lachen als een boer die kiespijn heeft [blz. 353]=ik hield me aan de regel van de Engelse adel: “never explain, never complain” ]blz. 353]=weten hoe de vlag erbij hangt [blz. 394] =de kwadratuur van de cirkel [blz. 408] =een tandeloze tijger [blz. 450] = wie zwijgt, stemt toe [blz.453] =een probleem op je bordje hebben [blz. 470] =de duimschroeven aandraaien [blz. 508] =terra incognita [blz. 515] =aan een dood paard trekken [blz. 527] =over de hekel halen [blz. 549] =het motto: veel vijanden, veel eer [blz. 549] =wat niet zijn mag, is niet waar [blz. 640] =beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald [blz.644] Varia=Bush jr. en Merkel [blz. 338, 341] filmpje op Facebook https://youtu.be/RVvrNJHiuj8=G8-leiders tesamen in een strandkorf [blz.348] =“bij elk succes krijg je een entreekaartje voor een lastiger probleem op de koop toe”, Henry Kissinger [blz. 383]Waarnemingen buitenstaanders=is stug [blz. 172]=kan wel glimlachen en oogcontact maken [blz. 172]=ze argumenteert altijd zo emotioneel [blz. 246-247]=autoritair optreden [blz. 392]=bot, ijskoud en empathieloos [blz.467]=Merkel is de ondergang van de Union [blz. 510]=te zeer geneigd tot compromissen [blz. 562]=het ontbreekt haar aan radicaliteit [blz. 574]Zelfinzicht=als sociaal en open kind vond ik overal aanspraak [blz. 57]=mijn in zekere zin verzoenlijke karakter en pragmatische benadering kwamen van pas [blz 57]=met sport had ik ook tijdens mijn studie de meeste moeite [blz. 62] =ik bezit onvoldoende ruimtelijk inzicht en mijn vaardigheden om permanent in drie dimensies te rekenen en praktisch bezig te zijn waren niet genoeg ontwikkeld [blz. 72]=als kind vond ik het al leuk om groepsactiviteiten te organiseren [blz. 84]=nieuwsgierigheid en dorst naar kennis [blz. 91]=ik kan me niet meer voorstellen hoe ik zonder dit kleine refugium [Utermarck, La] dertig jaar politiek werk had kunnen doen [blz. 101]=na de val van de Muur zegt ze: …ik wilde erbij zijn, ik was nu nodig, met mijn ervaringen, mijn leven, met mijn capaciteiten en met wat voor mij belangrijk was [blz. 119]=mijn welbekende liefde voor detail [blz. 140]=ik heb een hekel aan te laat komen [blz.151]=mijn wantrouwen om in een hokje te worden gestopt, met een groep te worden vereenzelvigd [blz. 201]=in de Kohl-affaire: een les geleerd om steeds bij alle uitingen die ik zou doen te denken aan eventuele juridische implicaties en niet alleen aan politieke intentie [blz. 247]=ik had meer moeite met de oppositierol dan met de regeringsrol [blz. 253]=ik moest leren kordaat het woord te voeren en niet door schaapachtig glimlachen mijn onzekerheid te tonen als ik werd aangevallen [blz. 254]=ik heb in mijn leven eindeloos nagedacht over wat het juiste tijdstip voor iets is [blz. 616]Ilja Leonard PfeijfferIlja Leonard Pfeijffer, Monterosso mon amour, novelle, CPNB 2022Actoren=Carmen en Rob Carmen heeft enige tijd een boekwinkel [blz. 10]Rob was diplomaat -tweede man- bij Buitenlandse Zaken; hij is met vervroegd pensioen [blz. 11-13]. Het einde van zijn droom is terug te voeren op een banaal gebrek aan competentie [blz. 13]=Vera, jaargenoot studie Nederlands en compagnon in een boekwinkel, The Cave [blz. 10]=Antonio, van de onderwaterzoen in Monterosso, toen ze nog 16 was [blz.13]=Ilja Pfeijffer [blz. 14]=Oronzo, het jongetje van het strand [blz. 44[=Tiziana, de B&B-eigenaresse [blz. 31 e.v.Beeldspraak=Ze gaat op zoek naar een alternatief zoals ze door een boek bladert dat haar tegenstaat [blz. 16]=Zoals een golf een volgende golf achter zich aan sleurt [blz. 18]=de zee rilt nog na van de winter [blz. 56]=dat hij …een pad heeft gevonden dat hem wegleidde van het gemis [blz. 63]=Het [hert] vliegt over het strand als een kiezel die over het water scheert [blz. 65]=ze kijkt Carmen aan met een blik die stenen kan doen zweven [blz. 75]=De zee draait zich nog eens om in haar slaap en snurkt verwoed verder onder haar gekreukelde donkere lakens [blz. 85]Beweringen=Alle gelukkige families zijn eender, maar elke ongelukkige familie is ongelukkig op haar eigen manier [Tolstoj, blz. 5]=Vrijwel alles valt te verdragen als je een doel hebt in je leven [Nietzsche, blz. 5]=De natuur creëert lichamen en het zijn verhalen die daar mensen van maken [blz. 9]=het ouderschap, die alle verveling en zinloosheod als bij toverslag vult met onvoorwaardelijke zelfverloochening en heerlijke levenslange bezorgdheid [blz. 13]=...dat er nergens ter wereld genoeg te ontdekken valt om de verveling te verdrijven [blz. 36]=Betekenis is te vinden waar praktisch nut en persoonlijk gewin meewarig het hoofd afwenden [blz. 43]=Cliffhangers zijn goedkoop effectbejag [blz. 54] =Een Italiaan heeft er moeite mee om een ander teleur te stellen [blz. 74]=Beter een fictief verhaal dan geen verhaal [blz. 76]Bijzondere woorden=ostentatief [blz. 15]=patina [blz.16]=tailleur [blz. 16]=ambiguïteit [blz. 19]=diatribe = schimprede [blz. 20]=lunet =boogvormige nis [blz. 37]=architraaf = dragende balk [blz. 38]=striae [blz. 40]=emfatisch [blz. 61]=barbera [blz. 72]Cryptisch=Ze voelt zich oud, want ze houdt van lezen [blz. 6]Memorabilia=zij is zo iemand die haar gebrek aan doortastendheid met betrekking tot har eigen behoeften en belangen compenseert met een ijzeren vasthoudendheid als ze een kans ziet om iets voor een ander te doen [blz. 61]NamenTolstoj [blz. 5]Nietzsche [blz. 5]Pfeijffer [blz. 14]Montale [blz. 32]Thomas Mann [blz. 32, 58]Homerus [blz. 51]PlaatsenAmsterdamBrignoleCotonouGenuaLimaL…..Cinque Terre [Vernazza, Corniglia, Manarola, Riomaggiore, Monterosso]PortovenereR……WellingtonStijlbloempjes=een om aandacht jengelende smartphone [blz. 7]=een pelgrimage naar het decor van een dierbare herinnering [blz. 43]Varia=over verloren momenten [blz, 5-6]=over het verliezen van echte belangstelling voor de actualiteit [blz. 7] =over kinderloosheid [blz. 10-11]Vragen van de schrijver=Wordt ontevredenheid tevredenheid als je je erbij neerlegt ? [blz. 5]=Is gewenning een overlevingsstrategie, die een evolutionair voordeel biedt? [blz. 5]Maarten ‘t HartMaarten ‘t Hart, De Ortolaan, CPNB, Boekenweek 1984Actoren=Maarten, de hoofdpersoon en verteller =Bastiaan, hoogleraar [blz. 9, 22, 29, 53]=Alma, een bij de verteller inwonend Belgisch meisje [blz. 10, 15]=Hanneke, de vrouw van de verteller [blz. 15]=Karin, een medestudente van Alma [blz. 18]=Pascal, fiancé van Alma [blz. 18]=Polecat en Priscilla Turner [blz. 33-34, 45]=Jeff, de dubbel van de hoofdpersoon [blz. 61]Beeldspraak=Onze fietsbanden spatten in glinsterend, vloeibaar licht [blz. 11]=Drie weken voor de lente voorbij zou zijn, werd ze reeds ten grave gedragen [blz. 25]=De hemel gromde [blz. 45]=..de trotse verlegenheid die mateloze ambitie verbergt [blz. 47]=we aten van een groot bord waarop men met voedsel de barre leegte van het heelal aanschouwelijk had weten te maken [blz. 55]Beweringen=Hoe gezonder een organisme, des te sterker zal zich de eigen geaardheid doorzetten [blz. 23]=Niet de ouders voeden het kind op, maar het kind de ouders [blz. 23]=De echte brille komt toch altijd van mannen, de echte goede ideeën - geen vrouw bedenkt ze. In alle vakken, in alle wetenschap, in alle kunst, aldus professor Paardekoper [blz. 73]=we zijn alleen maar een toevallig bijprodukt van zelfzuchtige genen [blz. 85]Bijzondere personen=Botho Strauss [blz. 20]=Peter Handke [blz. 20]=Escher [blz. 30]=Anthony Trollope [blz. 49]=Richard Dawkins [blz. 60, 83] zie ook Rob van de Ven, Darwinism is a Nihilism, Research Master’s Thesis in Philosophy, Tilburg University 2014, blz. 37-38=Konrad Lorenz [blz. 64]=Kierkegaard versus Adorno over levenslust [blz. 83]=Kierkegaard versus Dawkins [blz. 84]=Eberhard Völker [blz. 87]=Joseph Martin Kraus, componist [blz. 87]=Adriaan Kortlandt, etholoog en dierpsycholoog [blz. 92]=Regine Olsen, verloofde van Kierkegaard [blz. 93]Bijzondere woorden=ethogram, ethologen [blz. 12]=doorkruipritmiek [blz. 29, 41]=kobaltbom [blz. 38]=hazegrauwen [blz. 40]=colloquial language [blz. 41]=koekoek = dakkapel [blz. 47]=izabelkleurig [blz. 54]=cadavereuze nevels [blz. 58]=kniezen [blz. 60]=deemstering [blz. 68]=gichtig [blz. 85]=embêteren [blz. 85]=filigraan [blz. 88]Boeken en PoezieVrees en Beven van Sören Kierkegaard [blz. 14, 16, 41-42]Dombey and Son van Charles Dickens [blz. 45]gedicht Autumn van Elizabeth BowenWuthering Heights van Emily Brontë [blz. 56] The Confessions of a justified sinner van James Hogg [blz. 57]gedicht Adress to the Haggis van Burns [blz. 72]Minima Moralia van Theodor Wiesengrund Adorno [blz. 82]Dierenvink [blz. 13]; fitis, geelgors, goudvink en ortolaan [blz. 14, 16], houtduif, merel, roodborst steenuil [blz. 16] stekelbaars, rat [blz. 17], pissebedden, spitsmuizen, boeroendoeks, Vlaamse gaai, bosuil [blz. 21], groenling, ganzen [blz. 24], loodsmannetje, spreeuwen [blz. 25], futen [blz. 26], katten, polecat [bunzing] [blz 33], krekels, kikvorsen [blz. 37], vleermuizen, nachtzwaluwen [blz. 38], torenvalken, meeuwen [blz. 53], merels [blz. 64] het Jesus-Christusvogeltje [blz. 67], een grouse [blz. 69] roodborstjes [blz. 78], buizerds, kraaien, mussen [blz. 79], kraai, poes [blz. 80], geelgorzen [blz. 88], ganzen [blz. 89], ganzen, vinen, fraters, een klauwier, een duif [blz. 91], paarden, ortolaan [blz. 94]Godsdienst=Alle roem is uitgesloten, onverdiende zaligheên heb ik van mijn God genoten …Gezang 451 uit het Liedboek 1973 [blz. 15, 60]=Maakt u dan niet bezorgd tegen de dag van morgen, want de dag van morgen zal zijn eigen zorgen hebben; elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad [Mattheus 6:34] [blz 39]= En zij had de heerlijkheid Gods, en haar licht was den allerkostelijksten steen gelijk, namelijk als den steen Jaspis, blinkende gelijk kristal. Openbaring 21:11=Zelfs al ging ik door een dal van schaduwen des doods, ik zou geen kwaad vrezen Psalm 23 [blz. 71-72]=Men heeft mijn rug door ploegers diep geploegd Psalm 129 vers 2Muziek=de 13e 3-stemmige inventione van Bach [blz. 38]=Clair de Lune van Debussy [blz. 39]=de Passepied van Debussy [blz. 40]Opvattingen van de schrijver=Zo’n taaie, hartstochtelijke interesse heb ik altijd gezien als een van de beste eigenschappen die een mens hebben kan [blz. 20]Plaatsen=Vogeltrekstation in Radolfzell [blz. 22]=Londen [blz. 23, 48]=Vlissingen, Breskens, Sluis, Knokke, Zeebrugge, Brugge, Dover, Londen [Victoria Station], Brighton, Falmer [blz. 29, 48]=Woodingdean, Ovingdean, Rottingdean [blz. 34]=Maassluis [blz. 39, 68]=Sittingbourne [blz. 51]=Hoek van Holland [blz. 53]=Ely, Peterborough, Lincoln [blz. 54]=Edinburgh [blz. 55-56, 71]=Newcastle [blz. 55]=York [blz. 55]=Durham [blz. 56]=Perth [blz. 68]=Crieff [blz. 71]=Berwick upon Tweed [blz. 75]=Newcastle [blz. 75]=Amsterdam [blz. 77]=Den Haag [blz 77]=Frankfurt [blz. 79]Vragen van de schrijver=Verandering van gedragsfrequentie, is dat leren ? [blz. 22]S.H. StoffelIr. S.H. Stoffel, De massa-mensch en zijn toekomst. Proeve van een analyse onzer samenleving. Met een voorwoord van Prof. Ir. W. Schermerhorn, Uitgeverij Vrij Nederland, Amsterdam 1946Beweringen=Zooals altijd vormde een gemeenschappelijke vijand een sterker motief tot samengaan dan het hebben van een gemeenschappelijk ideaal [blz. 16]=Er was een Napoleon voor noodig, omde souvereiniteit der staten van elk afzonderlijk gewest te beëindigen, om eenheid te brengen in wetgeving, beheer en belastingwezen [blz. 17]=De socialisten zijn even goede Nederlanders geworden als wie ook [blz. 18]Nationale kenmerken=burgerlijk, onromantisch, individualistisch, on-heroisch, verdraagzaam, vrijheidlievend, democratisch[ blz. 20-21]Voorwoord..voorop staan zoowel de waardeering van de menschelijke persoonlijkheid als hoogste goed in de natuurlijke orde der dingen, als de erkenning dat ontplooiing en bevrijding der persoonlijkheid alleen in gemeenschap tot stand kan komen [blz. 3-4]