ArkelDorp in Zuid-Holland, Ook Arkloa (10e eeuw), Arclo (999, 1002), Arkalo (11e eeuw) algemeen=Al in de 7e eeuw is de naam Arkel bekend. [Aa, Aard1, blz. 317]=Op 11 april 998 schenkt keizer Otto III Bommel en Arkel aan de kerk van Utrecht [Groot Charterboek deel 1 blz. 40=Het kasteel Erkel dat de naam "Arkel" zou verklaren is gebouwd eind 10e eeuw door Foppo de zoon van Heiman van Arkel [Aa, Aard1, blz. 317]=Jan van Arkel nam in 1229-1230 deel aan een kruistocht [Gens Nostra 1946, blz. 139]=Jan I laat daarvoor in de plaats een burg bouwen even buiten Gorkum [Aa, Aard1, blz. 317]=Dit tweede kasteel wordt in 1412 in brand gestoken door Willem VI graaf van Holland [Aa, Aard1, blz. 317; ter Laan, blz. 27]=Willem VI laat een derde kasteel bouwen [Aa, Aard1, blz. 317]=Dit kasteel wordt in 1461 door Karel de Stoute tot één van de mooiste in de Nederlanden gemaakt [Aa, Aard1, blz. 317]=Op 26 juni 1573 veroveren de Watergeuzen het kasteel [Aa, Aard1, blz. 317]=Tussen 1579 en 1600 vindt de afbraak van het kasteel plaats [Aa, Aard1, blz. 317]=In 1598 wordt op de plaats van het kasteel een tolhuis gebouwd voor de grafelijke tolgaarder [Aa, Aard1, blz. 317]belastingenduizendste penningIn 1654 is in het land van Arkel een 1000e penning geheven. Ook niet-inwoners met bezit in Arkel werden belast [Rookhuijzen, Kohier, blz. 480-485]
bestuurdrossaard=Jacob van Abcoude is op 28 Juni 1434 drossaard van Arkel [BMHG 1938, blz. 7] =in 1444 wordt Florens van der Dussen drossaard van het land van Arkel. Hij was getrouwd met o.a. Anna van Arkel [AaBio4, blz. 407]=in 1450 is Hendrik Bakker drossaard [BMHG 1938, blz. 10]=Lodewijk Huygens [1631-1699] werd in september 1672 werd benoemd tot drossaard van Gorinchem en het land van Arkel, maar hij maakte misbruik van zijn macht en nam geschenken aan, wat aanleiding gaf tot een geruchtmakend proces. Bij vonnis van 3 juli 1676 werd hij door het Hof van Holland veroordeeld tot een boete van ƒ 6000 [NNBW 1911, blz. 1191].=In 1781 is Francois Cornelis van Aerssen drossaard en dijkgraaf van Gorinchem en het Land van Arkel, baljuw van Hardinxveld, baljuw, dijkgraaf en schout van de stad Woudrichem en het Land van Altena [Nationaal Archief]
drost=Arent van Boschuysen is in 1601 drost van Gorinchem en van het land van Arkel [NNBW 1911, blz. 6]gezworene=Henrick Dircxsz. van IJseren was in 1557 gezworene [Dooren, Thonis, blz. 495] schoutThonis Henricxsz. van IJseren was in 1585 schout van Arkel [Dooren, Thonis, blz. 495]economie=in 1839 vindt men het bestaan in de landbouw [Aa, Aard1, blz. 319]gemeente=Op1 januari 1812 wordt Arkel toegevoegd aan Kedichem [GenVer]=Op 1 april 1817 ontstaan uit Kedichem [gemeentegeschiedenis; GenVer]=in 1822 en 1826 zijn er met Rietveld samen 398 inwoners [Gosselin, blz. 15; Witkamp, blz. 38]=in 1826 is J.W. van der Poel schout van Arkel en Rietveld [Gosselin, blz. XVII]=in 1839 deel van de gemeente Arkel-en -Rietveld, de gemeente is groot 816 bunder 42 v roeden 27 v ellen; er zijn 79 huizen met 510 inwoners [Aa, Aard1, blz. 319]=in 1840 zijn er 589 inwoners [Witkamp, blz. 38]=in 1850 omvat Arkel en Rietveld 811 bunder 86 roeden en 9 ellen; er zijn 96 huizen met 119 gezinnen en 600 inwoners [Aa, Aard13.3, blz. 578]=in 1867 valt A. onder de gemeente Arkel.=in 1870 zijn er 630 inwoners [Witkamp, blz. 38]=in 1890 zijn er 805 inwoners [Witkamp, blz. 38]=in 1895 valt A. onder de gemeente Arkel, groot 816 bunder. De gemeente omvat Rietveld en Arkelsche Dam [Witkamp, blz. 38]=in 1908 zijn er 831 inwoners [Wink, blz. 83]=in 1913 valt A. onder de gemeente Arkel. Er zijn 865 inwoners op 816 hectare [IJzerman].=op 1 januari 1936 zijn er 1188 inwoners [Lijst KNAG]=in 1968 telt de gemeente 2500 inwoners [ter Laan, blz. 27]=Op 1 januari 1986 wordt Arkel onderdeel van Giessenlanden [gemeentegeschiedenis; GenVer]=in 2014 deel van de gemeente Giessenlanden, postcode 4240-4241 [metatopos]godsdienstDe eerste heer van Arkel, Jan I, sticht in 642 in Arkel, Hagestein en Hoornaar een kerk [Haak348].De kerk wordt door Denen en Noormannen afgebrand [Haak348].Jan II bouwt de kerk in 697 weer op [Haak348].Het pastoorsambt wordt binnen de heerlijkheid vergeven door de heren van Arkel [Haak348]. De pastorie heeft in 1514 zeven morgen land in bezit [Haak348]. De pastoor bezit dan geen woning in Arkel. Een pastoor die geen woning heeft in de plaats van zijn werkzaamheden ontvangt drie ponden. Bezit hij wel een woning, dan ontvangt hij 50 goudguldens [Haak348]. In 1514 is Johan van Ghent er pastoor [Haak348].heerlijkheidalgemeenTot de heerlijkheid behoorde de burcht Arkel met de vijf dorpen Arkel, Rietveld, Kedichem, Eesterwijk en Leerbroek. Voorts de steden Gorinchem met kasteel, Heukelum, Leerdam, Asperen, de vesting Hagestein, Gasparne, Haastrecht met een deel van de Krimpenerwaard, Geldermalsen en bezittingen in Zeeland, Brabant en Frankrijk [ter Laan, blz. 27]In de graventijd bestaande uit Arkel, Hoog-Blokland, Hoornaar, Schelluinen, Oosterwijk, Kedichem, Nieuwland en Leerbroek [Witkamp1, blz. 56]heerlijkheid binnen het voormalige Teisterband. Kemp noemt Johan van Arkel als degene die in het jaar 418 het Land van Baar geschonken krijgt van Priamus [Haak348].De stamvader is Heiman van Arkel die in 642 Pepijn van Herstal helpt om van de Friezen te winnen. Als beloning schenkt de frankische koning Dagobert hem het land tussen Waal en Lek.Het eerste huis van Arkel kende de volgende heren:Jan I=Jan I (990-1034), leenheer van Arkel en Heukelom, staat graaf Dirk III van Holland bij in de strijd tegen Adelbold, bisschop van Utrecht. Ook Johan. Hij is een zoon van Foppe van Arkel (ca 970-1008) en Maria van Oijen. Hij trouwt met Elisabeth, de dochter van Willem de graaf van Cuyk op de Maze. Jan I sneuvelt in Syrië in 1034 in de strijd tegen de Sarracenen (Aa, Aard1; blz. 317; AaBio1, blz. 353; Leeuw 1883, blz. 2; S. van Leeuwen II, blz. 847; Wikipedia)Jan II=Zijn zoon Jan II (1010-1077) steunt, met Robrecht de Vries, Dirk V, graaf van Holland, in zijn strijd tegen Koenraad, de 22e bisschop van Utrecht. Hij trouwt Margaretha van Altena. Jan II sticht de dorpen Heukelum, Spijk en Dalem. Hij komt bij de belegering van het slot IJsselmonde op 7 januari 1077 om het leven (AaBio1, blz. 353; wikipedia).Jan IIIDiens zoon Jan III (???-1117) trekt in 1096 naar het Heilige Land (AaBio1, blz. 353) met Robrecht II van Vlaanderen. Hij wordt door Godfried van Bouillon tot ridder geslagen. Hij trouwt met Adelheid van Heusden (1060-1145), een dochter van Jan II van Heusden en Magtild van Steinfurt [Leeuw1883, blz. 2]. Ze krijgen twee kinderen: Jan van Arkel, de latere Jan IV, en Folpert van Arkel (1110-....) , de stamvader van het huis van der Lede. Jan overleed in Straatsburg [AaBio1, blz. 354; wikipedia; v. Lennep en Hofdijk, Merkwaardige].Niet goed thuis te brengen is Haaks tekst: "Johan II, de Zoon van Johan III en de vierde heer van Arkel, nadat hij met Godefroy van Bolonie naar 't H. Land gevaaren was en Jeruzalem had helpen veroveren is in Palestijnen overleden; hebbende de heerlijkheit van Arkel 40. jaaren geregeert. Daar op wiert hy in 't jaar 1112 op den 11. van October na dat zijп Iichaam herwaarts gebragt en gebalsemt was in de kerke te Arkel begraven"Jan IVJan IV (1085-1143). Hij trouwt met Aleidis van der Aare. Ze krijgen vijf kinderen: Catharina, Jan V, Hugo, Jeanne en Folpert [genealogieonline]. Jan overlijdt in de Grimbergse oorlog van 1143 (AaBio1, blz. 354; wikipedia). Jan VDe volgende heer is zijn zoon, Jan V (1105-1176). Hij is in 1124 in het Heilige Land. Teruggekeerd komt hij graaf Dirk VI te hulp tegen de Westfriezen. Jan sneuvelt in de Slag bij de Drie Fonteinen bij Brussel. Hij is gehuwd met Geertruida, dochter van Hendrik, graaf van Loon en Steenvoorden. Ze krijgen een zoon Jan, die hem opvolgt [AaBio1, blz. 354; Leeuw 1883, blz. 18]Jan VIJan VI trouwt met Sophia van Grimbergen. Ze krijgen een zoon, Jan VIIJan VIIJan VII van Arkel (..-1227) trouwt met Margaretha van Nivelles. Jan vergezelt in 1180 Floris III van Holland naar het Heilige Land (AaBio1, blz. 354). Jan neemt deel aan het beleg van Damiate in 1215 en aan de slag bij Ane in 1227 samen met zijn neef Herbaren II van Lede (van Asperen). Bij terugkomst uit het HL koopt hij de heerlijkheid Asperen en bouwt een kasteel in Heukelom. Hij sneuvelt op 27 juli 1227 (wikipedia; Leeuw 1883, blz. 19)Tweede huis Van ArkelHet tweede huis van Arkel wordt gevormd door het geslacht van Arkel als tak van de van Ledes:Herbaren II van der Lede. Geboren in 1205 in Arkel als zoon van Floris Herbaren van der Lede. Hij is een kleinzoon van Folpert van Arkel (1110-....) en een zoon van Floris Herbaren I van Lede (1140-...). Hij is leenman van de heerlijkheid ter Leede en vestigt zich in Arkel. Vanaf 1243 noemt hij zich heer van Arkel. Hij trouwt met Alveradis of Aleid van Heusden en Mabelis van Cuyk. Er zijn zes kinderen, waaronder Jan I van Arkel. Hij wordt de stamvader van het tweede huis van Arkel. Jan I van Arkel 1252-1272 =Jan Herbaren I van Arkel wordt geboren in 1233 in Arkel. Hij trouwt met Bertha van Ochten=hij wordt in 1253 leenheer van de graaf van Holland genoemd (wikipedia). =in 1260 verkrijgt hij Bergambacht. =in 1267 wordt het kasteel bij Gorkum gebouwd (Aa, Aard, blz. 317; Wikipedia). In dit jaar koopt Folpert van Arkel de koster van de kerk om. Hij zal in de Kerstnacht als Jan van Arkel binnen is de deuren sluiten en de klok luiden als teken voor Folpert dat hij kon komen om Jan aan te grijpen of te vermoorden. Jan kreeg voordat de derde deur gesloten was hevige buikpijn en verliet met enkele edelen de kerk. De koster bemerkte dit niet en luidde de klok. Folpert en de zijnen verschenen en staken de kerk op vier plaatsen in brand. De kerkgangers kwamen om. Folpert reisde naar Leerdam, menende dat Jan van Arkel was omgekomen. Hij vluchtte naar Duitsland [AaBio1, blz. 352]=Jan overlijdt op 15 mei 1272 in Gorkum [Aa, Aard1. blz. 317].Jan II van Arkel 1272-1297=Zoon van Jan van Arkel en Bertha van Ochten, geboren in 1255, bijgenaamd De Sterke [AaBio1, blz. 355]. =Hij trouwt met Bertrouda van Sterkenborg en krijgt met haar vier kinderen, waaronder Jan III [wikipedia]=Hij koopt in 1273 de havenplaats Gorkum van de graaf van Bentheim [wikipedia] =Helpt in 1282 Floris V de Westfriezen te bevechten en staat Jan I, hertog van Brabant op 6 juni 1288 bij in de slag van Woeringen. =Hij erkent Floris in 1290 als leenheer voor het kasteel in Gorkum [wikipedia]. Voor zijn diensten worden de burgers van Gorkum beloond met vrijdom van tollen, zowel te water als te land in heel Brabant, Holland en Zeeland. Hij laat ten oosten van Gorkum een nieuw slot bouwen (Aa, Bio I, blz. 357). =De van Arkels heffen tol op de Lek en de Merwede. Ze hebben meerdere kastelen o.m. in Asperen, Haastrecht en Gorkum. Vaak zijn ze in het kasteel in Gorkum. Jan II draagt dit kasteel in 1290 op aan leenheer Floris V van Holland. =Jan II overlijdt in 1297 in de Slag van Voorne (wikipedia)Jan III van Arkel 1297-1324Jan III [1275-1324] trouwt in 1293 met Mabelia van Voorne [1273-1313]. In 1314 trouwt hij met Cunegonda van Virnenburg. Met haar krijgt hij Jan IV [wikipedia]. Hij erft de het bezit waaronder de heerlijkheid van de familie ter Leede, nadat deze familie is uitgestorven. Hij brengt de dorpen Lienden, Kesteren en omgeving tot onderwerping door roven en brandstichting. De ingezetenen moeten aan de bisschop schadevergoeding betalen en het slot Dullenburg moet op hun kosten weer worden opgebouwd. Hij overlijdt op 24 december 1324 (AaBio1, blz. 357)Nicolaas van Arkel 1324-1326Jan IV van Arkel 1326-1360=Jan IV [1314-1360] trouwt in 1327 met Irmengarde van Kleef, dochter van Otto, graaf van Kleef. Ze krijgen vier kinderen waaronder Otto [wikipedia]=Hij verwerft in 1351 nog landerijen langs de Lek en Haastrecht (wikipedia).=in 1356 komen hertog Willem en bisschop Jan van Arkel overeen dat het slot Vreeland aan de bisschop wordt afgestaan tegen een vergoeding van 3700 ponden [AaBio1, blz. 14]Otto XIII van Arkel 1360-1396=Otto trouwt met Elizabeth Thibaut. Ze krijgen een zoon, Jan [Aa, Bio, deel 1, blz. 365]=De bisschop betaalde de 3700 ponden niet. Hertog Aalbrecht eiste in 1370 betaling of teruggave van het slot [AaBio1, blz. 14]=Otto verleent in 1382 stadsrechten aan Gorkum, Hagestein en Leerdam (wikipedia)=Otto heeft onenigheid met Dordrecht over het stapelrecht [AaBio1, blz. 13]=In 1387 voert hij een felle strijd met de heren van Vianen en Ameide [AaBio1, blz. 364]. Er wordt door Willem, graaf van Oostervant, de zoon van Albrecht van Beijeren, een bestand tot stand gebracht. De heer van Ameide zal zijn slot ontruimen voor van Arkel voor 16.000 Rijnse guldens. Als dit geld niet binnen twee jaar terugbetaald is wordt het huis en de daaronder liggende dorpen Arkels territoir. Vianen loste door losgeld te innen het bedrag af en kreeg het land van Ameide weer in bezit [AaBio1, blz. 365]=Otto laat een tollenaar bij Dordrecht, die de ingezetenen van Gorinchem en het land van Arkel, in strijd met hunne vrijheden meer liet betalen, dan zij schuldig waren, en de voorbij varende schepen, als verbeurd goed aanhaalde, na hem vruchteloos zijn wanbedrijf te hebben voorgehouden, door zijne dienaars van kant maken (Aa, Bio I, blz. 363). Hij overlijdt op Paasavond 1396 (AaBio1, blz. 365). Jan V van Arkel 1396-1412=Jan trouwt met Johanna van Gulik. Ze krijgen een zoon, Willem van Arkel [AaBio1, blz. 362]=Ook genoemd Johan XII, de 14e heer van Arkel (Haak, Kerkelijke, blz. 348) Jan van Arkel V (1362-1428) wordt in 1380 ambachtsheer van Haastrecht en in 1382 van Hagestein. Hij staat met Albrecht aan de Kabeljauwse kant. =Tijdens het leven van zijn vader geniet hij zulke mate de gunst van Hertog Albrecht van Beijeren, dat deze, als hij zich in 1392 naar Henegouwen begeeft, om daar gehuldigd te worden, hem tot Stadhouder van Holland, Zeeland en West-Friesland en Rentmeester der grafelijke inkomsten van Holland aanstelt. Van Arkels vader is daar zeer tegen, omdat deze, ofschoon hij zijn zoon volkomen bekwaam achtte, om dat ambt waar te nemen, vreesde, dat hij in het waarnemen daarvan lichtelijk in 's Graven ongenade kon vallen (AaBio1, blz. 357). =Nadat Hertog Albrecht zich weer verzoend heeft met zijn zoon Willem van Oostervant, met wie hij eerst in onmin leefde, verklaart deze laatste, in het jaar 1400, op last van zijn vader de heerlijkheden van Jan van Arkel in Holland, namelijk Haastrecht, Vlist, Stolwijk en anderen ten behoeve van de grafelijkheid verbeurd en bant hem zelf ten eeuwigen dage uit Holland (AaBio1, blz. 358) =Van 1401-1412 zijn er de Arkelse oorlogen, waarin Jan strijd levert met de graaf van Holland [Witkamp1, blz. 56].=Schiedssprüche zwischen den Herren von Arkel und Vianen wegen der Herrschaft Ameiden und Ghoy, 1401=In 1403 voert IJsbrand van der Aa, hoofdman van de Utrechtse troepen strijd met de heer van Arkel [AaBio1, blz. 8]. =Jan draagt de hh op aan de abt van Marienweerd en krijgt deze vervolgens in leen [AaBio1, blz. 359]=Op 22 april 1409 verkoopt Jan zijn landen aan Reinald IV, hertog van Gelderland en liet deze tot heer uitroepen [AaBio1, blz. 366]=Op 11 januari 1411 doet Jan van Arkel een aanval op Dordrecht gericht tegen hertog Willem van Beijeren [AaBio6, blz. 182]=Op 26 juli 1412 wordt een vredesverdrag gesloten tussen de Hertog van Gelder en de Graaf Willem VI van Holland, waarbij laatstgenoemde Gorinchem en het land van Arkel zal bekomen, tegen een schadeloosstelling van 100,000 fransche kronen (Aa, Bio I, blz. 366) aan Hertog Reinald, toegewezen; terwijl deze daarvan afstand zou doen ten behoeve van Willem van Arkel die haar, tegen een schadeloosstelling van 50,000 kronen aan de Graaf van Holland moet afstaan en zich met de stad Utrecht verzoenen. De afstand heeft nog dezelfde dag met de daarbij gebruikelijke plechtigheden plaats. In 1412 wordt het kasteel in brand gestoken door de Hollandse graaf Willem VI. Willem VI laat dan ten zuiden van Gorkum een nieuw kasteel bouwen (Aa, Aard1, blz. 317; AaBio1, blz. 367; Witkamp, blz. 38)Willem van Arkel 1412-1417 =De voorwaarden, waarop Hertog Reinald van Gelre en de graaf van Holland op 26 juli 1412 de vrede sluiten, bestaan hierin: De Hertog zal, ofschoon tegen het verdrag met Arkel gemaakt, Gorinchem, Woudrichem en het gehele land van Arkel aan Graaf Willem overgeven, waartegen de Graaf aan de Hertog zal opbrengen 100,000 Fransche Kroonen, de Heer van Arkel zou jaarlijks uit den tol te Lobith 1500 Rhijnsche guldens trekken, behalve dat aan hem zou worden afgestaan het Slot van Oijen, met zeven goede aangrenzende dorpen [AaBio1, blz, 361, 366-367].Jan V wordt door Floris van der Aa en anderen naar Den Haag gevoerd. Ze worden daar goed voor betaald [AaBio1, blz. VII, 362]. Jan zit van 1415-1426 gevangen. =Op 1 december 1417 sterft het geslacht van Arkel uit als Willem van Arkel in Gorkum sneuvelt [Witkamp, blz. 38].=De strijd van de heer van Arkel tegen de Beierse hertogen werd, in andere vorm, voortgezet na de annexatie van Arkel bij Holland. Deze annexatie, na verscheidene wisselvalligheden blijvend geworden in 1417, wanneer de laatste telg van Arkel sneuvelt, voegde een gebied bij Holland, waarin de stad Gorcum de voornaamste rol speelde [BMHG 1938, blz. 3]................=Adriaan van Borssele ontvangt in 1462, uit naam van de graaf van Charolois als heer van Arkel de hulde voor de helft van de heerlijkheid Asperen [AaBio2.1, blz. 950]=Het Land van Arkel omvat de steden Gorkum, Heukelom, Leerdam, Asperen en de zgn ARKEL-dorpen Arkel, Rietveld, Kedichem, Eesterwijk en Leerbroek. Voorts de vesting Hagestein, Gasparne, Haastrecht met een deel van de Krimpenerwaard, Geldermalsen en bezittingen in Zeeland, Brabant en Frankrijk [ter Laan, blz. 27]waterstaat=mr. Abraham van Hoey wordt in 1725 benoemd tot Dijkgraaf van het Land van Arkel [AaBio82, blz. 892]
BRONNENgeraadpleegde bronnenAa, Aard1; AaBioalle; BMHG; DDB; Gemeentegeschiedenis; GenVer; Gosselin; ter Laan; Lijst KNAG; NNBW1911; Witkamp1internethttp://www.reocities.com/ajstasse/ALBWRDGENPAGE.HTMliteratuurAa, Abraham Jacob van der, Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden, 1e deel (A), Gorinchem, Jacobus Noorduyn 1839, blz. 317-319; deel 13, nr. 3, blz. 578Aa, A.J. van der, Biographisch Woordenboek der Nederlanden, delen 1-20, J.J. van Brederode, Haarlem 1852-1877
Baelde, Domeingoederen, pp. 277-278 (1551), 282 (id)Blécourt, Heerlijkheden, p. 500 (1795) Blink, Geschiedenis I, p. 209 (998) Blok, Financiën, p. 83 (1428)
Dooren, Berend van, ,Thonis van IJseren en de connectie Bloemaaert in: Ons Voorgeslacht 2023, blz. 492-504
Fruin, Informacie, pp. 404 e.v. (1508), 415 e.v. (1514)
Genealogie der Herren von Arkel, in: Sammelhandschrift 1465-1502, blz. 191 [zie DDB]Goes, Register IV, p. 34 (1555)Gosselin, J.J., Alphabetische naamlijst der gemeenten en derzelver onderhoorigheden ...etc, Amsterdam 1826, blz. XVII; blz. 15
Haak, Kerkelijke
Kemp, Abraham, Leven der Doorluchtige Heeren van Arkel ende Jaar-Beschryving der stad Gorinchem heerlijkheyd, ende lande van Arkel, onder desselfs Heeren, ook onder de Graven van Holland, tot den Jaare 1500, Gorinchem 1656 [DDB]
Rookhuizen, G.J. van, Land van Arkel. Kohier 1000ste penning 1654, in: Ons Voorgeslacht, jrg 77, 2022, nr. 480-485Rookhuizen, G.J. van, Land van Arkel. Kohier 1000ste penning 1654, in: Ons Voorgeslacht, jrg 77, 2022, nr. 756Übersicht über die durch den Herrn von Arkel versetzten und weggegebenen Besitzungen, 1430, [DDB]overige bronnenNavorscher 1851-1854; BGN