HuissenStad in Gelderlandalgemeen=In 814 worden agrarische gronden in de Betuwe, in de Veluwe en in de Bommeler- en Tielerwaard vermeld, o.a. te Gent, Meinerswijk, Huissen, Kesteren, Buurlo, Soeren, Ede, Hedel en Driel [Alberts, W. Jappe, Van heerlijkheid tot landsheerlijkheid, Maaslandse Monografieën nr. 24, Van Gorcum Assen 1978, blz. 163]=in 1241 zijn er al werkzaamheden op het burchtterrein [Neijenhuis, blz. 69]=vanaf 1242 behorend tot het hertogdom Kleef, later tot het Koninkrijk Pruissen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 332]=oudste vermelding als stad in 1314 [Neijenhuis, bz. 68]=in 1348 bevestiging van het stadsrecht [Neijenhuis, blz. 69]=in de periode 1713-1740 onder Friedrich Wilhelm I [1688-1740] vindt centralisatie van het bestuur plaats. De stadsbesturen moeten regelmatig vragenlijsten invullen m.b.t. de financiële situatie [Zweers, Armoede, blz. 56]=op 31 december 1768 telt Huissen 853 zielen die wonen in 188 huizen [Zweers, Armoede, blz. 56]-in 1806 onder bestuur van Joachim groothertog van Berg en Kleef [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 332]-Joachim staat in 1808 Huissen en Zevenaar af aan Napoleon. Na diens ondergang weer deel van Pruissen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 332]-in het grenstractaat van 12 juni 1816 komt Huissen voorgoed aan Nederland [Wink, blz. 601]=Opmerking verdient in de maand januarij het Christelijke Drie-Koningen-feest, in een oude Kalender door Le Long, Beschrijving der Reformatie van Amsterdam, blz. 256, medegedeeld ook dertien-dagh genoemd. De wijze, waarop dit feest, nog in mijn tijd, in Gelderland, vooral te Huissen en in de Overbetuwe gevierd werd, heb ik aangestipt in een opstel in de Konst-en Letterbode1834, blz. 329, en wordt ook door D. Niermeijer, in de Fakkel 1839, blz. 251, medegedeeld [Navorscher 1853, blz. 81].
archievenLegerboek 1577, 1586Register van eigenaren 1692
belastingenaccijnzen=belasting op eerste levensbehoeften en weeldeartikelen. Als "Akzise" ingevoerd op 29 september 1715. Geheven aan de stadspoort grotendeels ten bate van de staatskas [Zweers, Armoede, blz. 58]inning=De man die werkt voor de Pruissische instantie die voor de belastinginning zorgt, wordt Renthey-bode genoemd. Deze functie wordt o.m. vervuld door Adrianus Wichman [Zweers, Ouds, blz. 80]=Hendrik Jacob Hütschler is koninklijk Pruissisch tolontvanger in Huissen [ANF1888, blz. 70] bestuurambtmannenDe ambtmannen die in Huissen hebben opgetreden zijn:Diederik van Hessen [1363]Arnt van Hessen [1398burgemeester=Jacob Canis [....-1624] was burgemeester [Gens Nostra 1946, blz. 70]schepenJohan Canis was schepen van Huissen [Gens Nostra 1946, blz 70]
Johan Budding is lid van het stadsbestuur [Zweers, Armoede, blz. 57]Adrianus Wichman [1832] [Zweers, Ouds, blz. 80]
economie=In 1627 wordt het Sint Gangulphusgilde opgericht [Zweers, Ouds, blz. 79]=in 1768 regeert de armoede. De belangrijkste inkomstenbron, de verkoop van tabak, bleef achter. Een veeziekte doodde veel vee. De jaarmarkt was door een gebrek aan geïnteresseerde verkopers verlopen [Zweers, Armoede, blz. 56-59]
financiënVier protocollen van accijnsovertredingen 1779-1782 [ARA, Verslagen 1888, blz. 109]Verpondingskaart van Oud-Sevenaer uit 1809-1810 [ARA, Verslagen 1888, blz. 109]Cämmerei-Rechnungen der Stadt Huissen 1740-1774, 1779-1796, 1800-1801, 1803-1804, 1804-1805 [ARA, Verslagen 1888, blz. 109]Verschillende stadsrekeningen, Steuer und Servisgelder Rechnungen, Accise Rechnungen van 1697-1800 [ ARA, Verslagen 1888, blz. 110]Register van de Rentmeesterei Huissen uit 1577 [ARA, Verslagen 1888, blz. 110].
gemeentealgemeen=in 1910 groot 1969 hectare met 4932 inwoners [Wink, blz. 601]=in 1968 een gemeente met 9.000 inwoners [ter Laan, blz. 192]burgemeester=W.M. Helmich was van ....tot 1934 burgemeester [Gens, Nostra, blz. =In 1957-1963 is F. Terwindt burgemeester [Zweers, Over, blz. 115-116, met foto]schepenJohan Rabo Bernard Veeren was in 1769 schepen [Zweers, Aartje, blz. 95]secretarisJohan Rabo Bernard Veeren was in 1769 schepen [Zweers, Aartje, blz. 95]
maatschappelijke hulpverlening=in 1768, 1769 en 1771 ondersteuning van Aartje Betting(h) [.....-1773] door de gereformeerde kerkenraad [Zweers, Aartje, blz. 94-95]=in 1935 was er een demonstratie van De Kleine Boer in Huissen [Frequin, Herinneringen, blz. 101]
onroerend goedDe Sgrevenhof is een hof van de graaf. Zijn vertegenwoordiger (de ambtman) gebruikt de tuin om er voor zijn levensonderhoud groenten te verbouwen. In 1584 wordt de moestuin opgeheven en wordt de grond in twee stukken verkocht. Het linkerdeel wordt gekocht door Rutger van Essen, het rechterdeel door Jan Porr. Dit rechterdeel blijft onbebouwd. In 1586 staat op het deel van Rutger een woning op zijn naam, het deel van Porr blijft tot 1647 onbebouwd. Het Hof van Essen wordt gebouwd in 1647 door de familie Van Essen [Zweers, blz. 80].In 1832 worden kadastrale leggers gemaaktoorlogOp 26 mei 1502 werd Huissen door hertog Karel van Gelre belegerd. Op 26 juni 1502 versloegen de Huissenaren met hulp van troepen uit Kleef en Wezel de Geldersen [Wannet, Slag, blz. 127]BRONNENNavorscher 1853, blz. 81literatuurAlberts, Geschiedenis, pp. 13 (1816), 151 (814) B.M. Gelre XI, p. 47 (1557) Bannier, Landgrenzen I, p. 286 (14e e) Frequin, Louis, Herinneringen aan het vooroorlogse Huessen, 4. Sociale ellende, in: Mededelingen van de Historische Kring Huessen 2025, nr. 4, blz. 100-103G.S.Gelderland, Kort, p. 45 (1747-1800) Navorscher 1853, blz. 81Neijenhuis, Cor, Huissen al stad in de 13e eeuw, in: Mededelingen Historische Kring Huessen, jrg 49, 2024/3, blz. 68-71]Schevichaven, Rijkstol, p. 7 (1311)Smit, Emile, De oude Kleefse enclaves en hun overgang naar Gelderland 1795-1817, diss. Nijmegen 1975Wannet, Jan, De slag om Huissen in Elden?, in: Mededelingen Historische Kring Huessen, jrg 48, 2023/5, blz. 127Zweers, Jan, Het verdwijnen van de stedelijke zelfstandigheid van Huissen in de 17e en 18e eeuw, diss. Heerlen 2024Zweers, Jan, Over Pieter Zand en Jantje Stad, in: Mededelingen van de Historische Kring Huessen, jrg 48, 2023/5, blz. 114-116Zweers, Jan, "Van Ouds het Hof Van Hessen Genaamd", in: Mededelingen Historische Kring Huessen, jrg 41, 2016/3, blz. 79-80Zweers, Jan, Huissen in 1768. Ein Vorbild von Armuth. Voorbeeld van armoede, in: Mededelingen Historische Kring Huessen 2024, jrg 49, nr. 3, blz.; 56-59Zweers, J.H.F., Het wel en wee van Aartje Betting(h). Armenzorg in de achttiende eeuw, in: Mededelingen Historische Kring Huessen 2025, nr. 4, blz. 94-97