Embedded Files
Wirdum
WirdumDorp in Groningenalgemeen=Het huis Camstra is in 1498 door de Leeuwardenaars verbrand [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 114]=Op 19 oktober 1577 wordt hier Viglius van Aytta geboren=in het laatst van dezen vorst [in 1823] was de koude ijslijk, menschen die reizen moesten vervroren sommige ledenmaten des ligchaams; de jammer en ellende onder den behoeftigen stand, vooral in de steden, deden zich smertelijk gevoelen, en het was toen niet zonder voorbeeld dat er hier en daar van gebrek en behoefte omkwamen; de menschlievendheid voorzag overal zoo veel mogelijk in de behoefte van arme menschen, ook te Wirdum wierden er aanmerkelijke uitdeelingen gedaan in voedsel en deksel tot de behoefte van de gemeene lieden, behalven dat de arme administratiën boven de gewoone uitgaven nog extra uitdeelden en langs dien weg kwam men met elkanderen, dezen buitengewoonen harden winter door [Algra, Kroniek, blz. 10, 153]=Jhr. Reinerus Wilhelmus Josephus Antonius Franciscus van Middachten [1755-1840] was lid van de raad van Vollenhove, lid van P.S. van Overijssel en bewoner van Oenemastate te Wirdum [Algra, Kroniek, blz. 20, 41]. Ik meldde op 2 maart 1836 dat ik voornemens was een bezoek bij de heer Middachten te doen, hetwelk ik toen ook gedaan heb, gedurende de namiddag tot ‘s avonds 9 uur heb ik bij zijn Hoogwelgeborene doorgebracht, de pastoor van Wijtgaard kwam ‘s avonds ook bij hem. Wij spraken over verschillende dingen, vooral over oudheden, familie, oude betrekkingen, kopen en verkopen van landerijen en plaatsen, over zijn reizen van hier tot Vollenhove en elders naar zijn landhoeven en van daar tot hier, over zijn te aanvaarden boerderij enz. Hij is een man van 82 jaar hij leest nog zonder bril en is vlug [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.2.27] =Oenema State is in mei 1845 in denzelfden toestand, sedert den geleden brand op den 15 november 1844, het ligt nog alles door elkanderen, zonder opgeruimd te zijn. De boer heeft gedurende den winter met eenig vee tot mei l.l. aldaar inwooning gehad, toen boelgoed gemaakt en vertrokken, volgens overeenkomst met den Heer Helmers in Gelderland woonachtig en eigenaar van dit landgoed. Het heerenhuis staat aldaar, voor den brand toen bewaard, zonder inwooning, ledig, benevens het zoogenaamd klein slotje, men zegt op afbraak. De landerijen daarbij behoorende gedurende dit jaar los verhuurd zullende worden, en daarna de boeregelegenheid weder besteed op te bouwen; als dit werkelijk zal gebeuren moet de tijd leeren; de tuin thans een bouwtuin, is verhuurd aan de afgaande huurder [Algra, Kroniek, blz. 343]
belastingenaccijns op het geslacht=Het slachtvee voor eigene provisie der Ingezetenen is meest al geslacht, behalven dat er nog gemest worden, de varkens bij deze en geene voorhanden zijn, welke te zamen met die gene welke reeds geslacht zijn, een aanmerkelijk aantal bedragen; hier van uitgezonderd de slachters welke weekelijks een aanzienlijk aantal schapen slachten, om te Leeuwarden ter markt verkoopen. De schrijver heeft onder ander een bulle eene vette koe, welke 140 lb. smeer hadde, en twee varkens geslacht – Mogelijk dat wij het geheele getal beesten van allerleijen aart in dit district van ontvang n.l. van Wirdum en Zwichum, in dit loopende jaar, van den 1 Jan. tot den laatsten December 1825, geslacht, wel eens aanteekenen. Het slachten is aan zeer veel moeite onderworpen, niemand mag een beest van wat aart en waarde het ook moge zijn slachten alvoorens het geschat worde; de schatter van den Lande aangesteld, komt ten dien einde tweemaal in de week alhier, en heeft dan zeer veel drukte, om al het aangegevene vee uit de geheele uitgestrektheid verstrooit, te schatten, waar na een ieder dog moet wachten dikwijls tot groot ongerief, het beest geschat en gemerkt zijnde, wordt een schatbillet van den schatter opgegeven, en hiermede komt de belanghebbende aan het kantoor, men geeft daar op een accijns billet te rug, behelzende de Impost van de waarde volgens schatbillet van het veraccijnsde vee, de tijd van in te slagten het het verimposte, hetwelk zoo lang moet aanwezig zijn, tot dat het daar op vermelde vee geslagt en afgehouwen is. Gedurende deze slachtmaanden is het zomwijlen zeer druk aan het kantoor van den schrijver, en wordt daar door zeer veel geld voor het land ingezameld [Algra, Kroniek, blz. 39]=Op 1 november 1832 wordt opgemerkt: De werkzaamheden van de accijnsen onder anderen van het geslagt vermeerderen dagelijks, wijl de boeren reeds aanvangen om de stieren te slagten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.62] =De schatter van het slachtvee heeft heden bij ons drie varkens gepriseerd, waar van een oude en twee spallingen, te zamen geschat op 78 Gld. Wij mesten altoos met beversche aardappelen waar van wij 30 korven a 25 Cents de korf opsloegen, dus zijn de kosten wegens de mesting zeer gering, als men de zuip niet rekent. De schatter oordeeld datze te zamen 900 oude ponden zullen weegen https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.73] De bulle hebben wij op 29 oktober 1835 geslagt, hij was op f 16 geschat, waarvan de accijns f 3,33 [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.66] De accijns loopt zeer hoog, bij voorbeeld ons beest dat thans aan de balk hangt is op 75 Gulden geschat, waarvan de accijns 17 Gld. en 5 Cent bedraagd, al het overig naar rato, en brengt dus een schat op aan het Rijk en Gemeenten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.120] =In oktober 1841 is ons bulle geslacht op 28 gulden geschat, de huid woog over de 70 oude lb. waarvan de prijs 13 centen per lb. De impost bedroeg 6 Gulden 35 Cent [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.1.115] =Op 11 november 1843 slachtten wij onze weidkoe, door den schatter op 105 Gld. geschat, en betaald daarvoor aan accijns 23 Gld. 81½ Cents [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.1.76] =De schatter van het slachtvee was hedenmorgen om de varkens te schatten, die wij zullen slachten, waarvan hij de beste op 50 en de minste op 35 gulden heeft geschat. Met dit afgegeven schatbijlet, moeten wij naar de Ontvanger van ‘s Rijks Belastingen om de accijns naar de schatprijs berekend te betalen, deze geeft daarvan een accijnsbiljet en ontvangt de belasting. Van dit biljet voorzien, kan men veilig slachten. Het een en ander geeft nogal veel omslag en moeite eer men tot de slachting kan overgaan; want eerst moet de schatter kennis gegeven worden, en dan is men nog onzeker op wat tijd van de dag hij komt wijl hij dikwijls, een aantal moet schatten, dit gedaan zijnde, moet men naar de ontvanger en daar kan men bepaalde tijden alleen te regte komen. Zodat men alvorens in onzekerheid is, om met de slachting aan te vangen. De schatter is in plaats van zijn vader en woont te Huizum; voor de gehele grietenij is hij aangesteld; tweemaal des weeks komt hij op bepaalde dagen te Wirdum, en dan heeft hij telkens de gehele dag werk, vooral als het op het drukste van den slachttijd is [Algra, Kroniek, blz. 373].
afschrijving=Het Gouvernement heeft in november 1825 een aanmerkelijk afslag in de belasting verleend, aan zulke plaatsen en deelen waar de meeste rampen door de overstroming getroffen hebben, waar van zommige landen geheel en andere naar rato van de grondlasten zijn vrijgesteld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/152
algemeen=De kohieren van de verponding over 1826 zijn reeds in werking in deze gemeente, de billetten van den aanslag uitgereikt om in deze maand te ontvangen, ook zijn de kohieren van het Personeel en de patenten door ons opgemaakt en ingezonden om executoir verklaard te worden, ten einde zoo mogelijk in deze maand nog het 1/12 gedeelte te ontvangen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/172]=De kennisgeving van de aanslagen der Grondlasten, Personeel en van de Patenten over 1826 uitgegeven zijnde, is het gedeelte van het verschuldigde der belastingschuldigen op het einde van Januarij betaald, en door den Schrijver verantwoord; alle deze belastingen, waar van de Kohieren van het Personeel door ons ook opgemaakt in werking te brengen de kennisgevingen daar van te vervaardigen en uit te geven, en dan nog te ontvangen, geeft een onbegrijpelijken drukte, waar van mijn zoon het voornaamste deel heeft, zoo was de schrijver de laatste dagen en nachten van Januarij aan het Kantoor ten huize van mijn zoon, en wij werkten tot laat in den nacht, ook tevens nog met behulp van mijn zwager P. Hiemstra, als den derden man. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/176]=De kohieren van de verponding en van het personeel zijn voor deze gemeente executoir verklaard, en de schrijver als ontvanger gelast, de kennisgevingen aan de contribuabelen uit te reiken en alzoo in deze maand een aanvang met het ontvang te maken, met de verschenen termijnen. Bevoorens liep het wel tot mei en wijders eer de Kohieren der belastingen aan de ontvangers ter invordering gezonden wierden, tot groot ongerijf der belasting schuldigen, welke in eens de verschenen termijnen zoo niet konden betalen; veel liever wil men bij 3/12 betalen, zoo wil de Koning althans ook dat het zooveel mogelijk zal geschieden. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.16]=Op 2 februari 1829 verantwoordden wij de ontvangene Rijks belastingen; de Kohieren wierden voormaals na verloop van drie a vier maanden eerst executoir verklaard, waar door de belasting schuldigen ook de belastingen met meerder moeite wegens de grooter sommen bij een bragten, en betaalden, maar het tegenwoordig Gouvernement heeft er anders in voorzien, ten einde zoo veel mogelijk zonder tusschen tijd het 1/12 telkens kan betaald worden, van den aanvang van het jaar af; jammer is het maar dat men niet naauwgezet de Kohieren opzichtens de namen der belastingschuldigen inricht; het is telkens zeer moeijelijk vele namen die verkeerd gesteld zijn uit te vinden; alle jaren worden de staten van veranderingen tevens met alle verkeerde namen opgemaakt en ingezonden; maar het schijnt dat er geen gebruik van wordt gemaakt [Algra, Kroniek, blz. 99-100]=Hellema heeft de gemeente bij aanplakking laten bekend maken dat de belastingschuldigen namens Z.M. verzogt worden, om hun nog verschuldigde in de grondlasten, het personeel en het patentregt over den loop van dit jaar, in eens aan te zuiveren [Algra, Kroniek, blz. 130] . Onder de gemene stand heerscht groot gebrek, de belastingen zijn drukkend en konnen bezwaarlijk geïnd worden, zoo als wij in het laatst der voorgaande maand bij het ontvangen van ‘s Rijks Belastingen ondervonden, er bestaat een aanmerkelijk te kort over 1833. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.3] De geldelijke toestand der Ingezetenen alhier schijnt eenigzins verbeterd te zijn, want in het begin des vorigen jaars bestond er over 1833 een tekort van eenige honderden guldens, daar thans de grondlasten en de verschenen termijnen van het personeel over 1834 aangezuiverd zijn [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.2] =Er bevinden zich thans onder Wirdum zes en dertig Phaetons vier en veertig Chaisen negen en negentigaardkarren, honderd agt en dertig hooiwagens, zeven bolderwagens honderd en elf paarden vijftien honderd drie en negentig koeijen twaalf honderd vier en vijftig schapen een en tagtig varkens tezamen met Swigchum, 37 Phaetons 50 Chaisen 110 aardkarren 153 hooiwagens 8 bolderwagens 122 paarden 1737 koeijen 1365 schapen 90 varkens. Te Wirdum wordt gebruikt 5239½ greidland 7 pondemate bouwland, tezamen met Swigchum 5746 pondem. greidland, 7 pondem. bouwland; te Wirdum 7 geheele en gedeeltelijk overdekte vaartuigen, tezamen inhoudende 26 lasten Swichum 1 honderd 21/3 lasten [Algra, Kroniek, blz. 237]. =De Rijks provinciaalse en gemeentelasten zijn drukkende voor de gemeene menschen die hun eigen brood eeten vooral de patent en personeele belastingen schuldingen, en het was te wenschen dat er een aanmerkelijke wijzinge op de wetten dezer belastingen voor de gemeene man, door de Staten Generaal in hunne tegenwoordige beraadslagingen mogte worden daargesteld, teneinde de arbeid en werkman zoo niet geheel dezer belasting ontheven, althans aanmerkelijk mogten verligt worden. Grootelijks schrijf ik het daaraan toe, dat de armen daardoor vermenigvuldigen; want alwaar men zucht om water en brood, moeten de belastingen zonder genade betaald worden veelal door dwang en hatelijke middelen, de kosten bovendien veroorzaakt, nog moetende betalen.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.1.69] De belastingen op de gebouwde en ongebouwde eigendommen zullen deze 6 eerste maanden van 1840 gelijk over 1839 geheven worden; tot dezen maatregel hebben de Staten Generaal besloten, omdat men dat men over de begrootingswetten met de Regering niet overeenstemde, wijl men grooter sommen vroeg, dan men meende thans bij de eindschikking met Belgien benoodigd te zijn. De Staten Generaal beklagen zich bij hunne adviesen in derzelver vergaderingen, dat men den finatiëlen toestand des vaderlands voor hen verborgen heeft gehouden. En van de geldmiddelen een ander en veel grooter gebruik heeft gemaakt, dan waartoe zij bestemd waren [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.19] =Niettegenstaande in alle de Nederlandse gewesten een uitwendige rust bestaat heerst er toch een inwendige wrok, vooral in de midden en gemeenen stand; men hoort dit soms uit de vrije gesprekken, welke men zich veroorlooft over de drukkende belastingen, het beheer de toenemende verarming enz. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XII.2.63]
belasting in naturainkwartieringGister 5 november 1830 marktdag was het zeer levendig in de stad wegens de menigte der schutters en vrijwilligers, waarvan de meeste gemonteerd, en bij de burgers ingekwartierd, uit alle oorden steden en plaatsen van ons gewest aldaar verzameld, om maandag van Harlingen met veerschepen, naar Amsterdam en wijders naar ‘s Hertogenbosch getransporteerd te worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.75] requisitieEen requisitie van 60 paarden en 30 wagens, wordt heden Wirdum en Swichum aangekondigd, op nog nader te bepalen tijd, te moeten leveren met voerman en al. Om het krijgsvolk ten minsten op het Heerenveen zo niet naar Zwol te transporteren [Algra, Kroniek, blz. 127].belasting op beluiden der dodenDewijl bij voorige tijden, opvolgende eene belasting op het beluiden der dooden alhier plaats heeft gehad, doch sedert onheuglijke tijden in onbruik, is er met den 1 Jan. dezes jaars weder eene belasting beraamd. [...] Thans , in 1826, is het gebruik van een meerderjarige 1½ uur en van een minderjarige doode 3 kwartiers uurs te luiden op onbepaalde uren van den dag; doch volgens het tegenwoordig gearresteerd Reglement op het beluiden nu van ‘s morgens 8 tot 9 of van 9 tot 10 uur, waar van ieder half uur moet betaald worden 1½ Gulden, maar van een vol uur, doch nooit langer 3 Gulden [Allgra, Kroniek, blz. 45-46]
deurwaarderDezer dagen is Marten Tijmens Jelgersma in den ouderdom waarschijnlijk wel 70 jaren overleden, hij was boer, zonder eenig vermogen, maar die sedert 1795 altoos in dorps bediening was, eerst aangesteld tot dorpregter daar na veldwachter Deurwaarder van de Dir. Belastingen ook Brandmeester tijdens den schrijver; sedert enige jaren als Deurwaarder honorabel ontslagen, bevorens zeer veel bij mij in dienst geweest ambtshalve, thans door ouderdom maar vooral door de zwakheid van zijn gezicht, onbekwaam zijnde openbare diensten waar te nemen, echter als particulier werd hij van enige ingezetenen maandelijks belast om de verponding voor hen te betalen, zoo als hij in het laatst der voorgaande maand in persoon aan het Kantoor nog verrigte, ik sprak toen buiten dat met hem over onverschillige dingen, nadien wij zeer familiair met elkander plachten te zijn; maar dagte toen niet, dat dit de laatste keer was, dat ik hem zien en met hem spreken zoude, want hij was overleden, eer ik gehoord had dat hij ziek was, hetwelk ook maar enige dagen heeft geduurd, schoon maar een geringe boer was was hij bij het algemeen zeer geacht, wegens zijn goed en oprecht karakter [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.67-68]
dorpslasten=De dorpslasten werden geïnd en beheerd door het bestuur van de grietenij, maar afzonderlijk geadministreerd voor elk dorp. De aanslag geschiedde door een college van zetters naar de geschatte welstand van iedere contribuabele [Algra, Kroniek, blz. 42]. =in het vorige jaar 1847 betaalde ik in de dorpsomslag […] meer dan in het voorvorige jaar, en in dit jaar 1848 meer dan het dubbelde als in het vorige jaar [Algra, Kroniek, blz. 404-405]
drankenbelastingDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80]
gemaalaccijnsDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =De Regering heeft eene wet de Staten Generaal aan geboden tot opheffing van den accijns op gemaal van de rogge, om bij de tegenwoordige duurte der levensbehoeften, de arbeidzame klasse te verligten .[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XII.1.57]
grafgeld=Volgens de bestaande order wordt het kerkhof zeer goed onderhouden, en daarvoor van ieder graf door de eigenaars jaarlijks 2 stuivers betaald, zo haalde de doodgraver gisteren de belastingen van de vijf graven die mij in eigendom behoren; het een en ander, geeft de doodgraver, door de menigte der graven een aanzienlijk inkomen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.13] .
inkomstenbelasting=Een vrijwillige leningswet en als die niet doorgaat een belastingwet op de bezittingen en inkomsten ter bekoming van 127 millioenen als een behoefte voor het Rijk, zijn bij meerderheid der Staten Generaal en door den Koning den 6 maart 1844 aangenomen, om ten uitvoer gelegd te worden. Men heeft gedurende de beraadslagingen aangaande deze belastingwet, opvolgende aan de Staten onderscheidene bezwaren ingezonden ten einde, zoo mogelijk de aanneming dezer wetten van de hand te wijzen, dog alle de menigvuldige adressen zijn door de Staten ter griffie gelegd, en dus geen gehoor verleend. – Het schijnt dus uit het een en ander, dat de nood des vaderlands, dringend is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.32] =Gedurende dit tijdvak van leening, welke den 26 zal gesloten zijn, wanneer als dan tot 127 millioenen niet ingeschreven zal zijn, moetende zich dan een gedwongene heffing don gratuit onderwerpen, wordt er thans bijkans door de belanghebbenden niet gesproken dan over deze wet onder de 3000 aan kapitaal en inkomsten bezittende zijn vrij. Met hoop en vrees wordt den afloop dezer termijn tegemoet gezien. Ik ben nog tot geen besluit om in de leening of in don gratuit te deelen, het eerste wordt algemeen voor verkieslijk gehouden, in gemakkelijk termijnen, te betalen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.33]
omslag =zie hierna onder maatschappelijke hulpverlening=In de verleden week heeft de Grietenije Ontvanger alhier zitting gehouden tot ontvangen van den dorps omslag waar toe de schrijver heeft gecontribueerd 21 Gulden, bedragende het geheele montant alleen het dorp Wirdum bij wege van repartitie over derzelver Ingezetenen 1300 Gulden over 1825. Zijnde eene belasting tot onderhoud van de dorpsarmen. Deze quotisatie door eenige daar toe gestelde lieden, gaat over alle ingezetenen zonder onderscheid van godsdienst. Doch volgens bestaande overeenkomst tusschen de Roomschen en gereformeerden genieten de Roomschen alle de gelden door hunne gezindheid daar toe gecontribueerd tot onderhoud van hunne eigene armen, wordende overigens naar aftrek van dit gedeelte de ingezamelde gelden aan de gereformeerde armvoogdije bekeerd [Algra, Kroniek, blz. 36].=Op 15 november 1826 was de veldwachter alhier namens het Grietenijbestuur van Leeuwarderadeel gelast, het aantal zieken onder het behoor van Wirdum op te nemen. Niet tegenstaande onder ons vele hulp behoevende lieden bestaan, welke tot de voors. Commissie, een vrije toegang om den nood welke hen wegens de aanstaande Winter dreigt, zouden konnen aangeven, ingevolge uitnoodiging, onderstand tevens daar van te verkrijgen, maar men heeft besloten deze behoeftige lieden, daar van te rug te houden, onderstellende dat als de nood daar is, het alhier aan mildadige ingezetenen niet zal ontbreken, om ook dezen eenigen onderstand te verlenen, zoo als het bij nijpende Winters als anderzins, te Wirdum nooit aan mildadigheid heeft ontbroken, en dieswegen te onteerende voor deze deugd zoude zijn, tot vreemde hulp zijn toevlugt te moeten nemen; schoon Wirdum aanzienlijk Landswege belast is, heeft behalven dat en het gewoon onderhoud der armen, een algemeen dorpsomslag aan de Grietenie Ontvanger den 10den alhier zitting houdende f 1300 gecontribueerd [Algra, Kroniek, blz. 54] .=Op 9 februari 1831 hebben Palsma, Hooghiemstra en ik (Hellema) de dorpsomslag gemaakt, dat is een quotisatie over de ingezetenen, ter som van driehonderd gulden gearresteerd, van het Grietenijbestuur, daartoe aangeschreven en gemachtigd, strekkende tot onderhoud van de buitenarmen. Het bedrag dezer heffing is gelijk aan die van het voorgaande jaar [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.14-15] Van het Grietenijbestuur van Leeuwarderadeel gecommitteerd benevens A. Palsma en A. Hooghiemstra, hebben wij gister 11 april 1832 in de Herberg te Wirdum, een omslag gemaakt om in de Grietenij of dorpsbehoeften te voorzien ter som van vijfhonderd en dertig Gulden, dus tweehonderd en dertig Gulden meer, dan in het verleden jaar, welke staat morgen bij het bestuur zal worden ingediend en als dan executoir verklaard aan de Grietenij ontvanger ter executie aanbevolen worden. Gemelde omslag bepaald van 1½ tot ruim 20 Gulden over de Ingezetenen, zullen wel de eene meer en de andere minder passen, en diensvolgens zeer drukkende zal zijn. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.27] =Ingevolge aanschrijving van het Grietenijbestuur zijn Palsma, Hooghiemstra en ik heden in de Herberg te Wirdum vergaderd geweest, om de dorpsomslag ter som van vierhonderd en vijftig gulden bij wege van repartitie over de ingezetenen alhier om te slaan dus tagtig gulden minder als in het voorgaande jaar naar ons best geweten zulks gedaan te hebben, werden de stukken in order geschreven en aan het Grietenijbestuur ingezonden, om executoir verklaard te worden. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.66] =De Grietenij Ontvanger, ontving op den 16 november 1833 in de Herberg te Wirdum de dorpsomslag ter somme van vier honderd en vijftig Gulden, waar op de Ingezetenen alhier gegirotificeerd waren, zie onze vorige aantekening; na dat deze quotisatie ter visie van de ingezetenen op het Grietenij huis voor een bepaalden tijd hadde gelegen, ten einde zich daarover bezwaard vindende te mogen beklagen over deszelfs aanslag; dog gene bezwaren ingekomen zijnde is deze quotisatie executoir verklaard, en de Grietenij Ontvanger ter invordering aanbevolen geweest [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.86] =Op dinsdag 4 april 1837 hebben wij in de herberg de omslag tot ‘s dorps behoeften, of de dorpsomslag, gemaakt ter som van 820 gulden, door het grietenijbestuur daartoe benoemd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.40] Het grietenijbestuur had een aanmerking op onze onlangs gemaakte repartitie, de Heer Middachten namelijk hadden wij te laag in evenredigheid tot de andere ingezetenen huns bedunkens te laag gekwotiseerd, en verzogten daarom te verhogen, en dit was de reden waarom ik verzogt wierd op 8 april 1837 in de herberg te komen, de Commissie welke bestond uit de navolgende persoonen als A. Palsma Assessor J. Greben lid van de Grietenijraad, Pier Stornebrink landbouwer en ik toen vergaderd, hebben gemelden Heer 15 gulden verhoogd en gebragt op 50 gulden, waardoor wij deze 15 gulden in mindering van andere ingezetenen pro kwota omsloegen, en scheidde deze vergadering ‘s avonds 7 uur [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.41]
oninbare postVoormaals had ontvanger Doeke Hellema nimmer een oninbare post, en was dus in de gelegenheid om op de laatste dag van het jaar te sluiten; wanneer een over ander minvermogende niet in staat ware eindelijk zijn verschuldigde te voldoen, vulde dit dan uit zijn private beurs aan, zodat bij de laatste verantwoording van het jaar, alles verantwoord was, zonder een penning schuldig te blijven; dit was voor de schrijver, een aangenaam gevoel en tevredenheid, dat deze gemeente met het land liquit ware, en niets om te verantwoorden schuldig bleef. – Maar sedert de invoering van de personele belasting, blijven er altoos oninbare posten overig, meestal door de gealimenteerden veroorzaakt, welker woningen door de schatters als schatpligtig beschouwd worden, en zulks altoos tot nadeel van het land. Indien de eigenaars dier wooningen er niet door bevoordeeld wierden, moesten de gealimenteerden van onderscheiden armen door de schatters beneden gesteld worden [Algra, Kroniek, blz. 95].
ontvanger=Doeke Wijgers Hellema [1766-....] is in de jaren 1805-1838 ontvanger van 's Rijks belastingen te Wirdum. Het Gouvernement heeft op 1 september 1827 zijn zoon gemachtigd tot de Administratie van ‘s-Rijks Kantoor gedurende de ziekte of zwakheid van Doeke [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.61] [Algra, Kroniek, blz. 277]=Toen waren wij Franschen onder het beheer van Buonaparte, ik kreeg namens den Keizer mijne aanstelling van percepteur of ontvanger van alle de belastingen alhier ook als gemeenteontvanger in den jare 1811 [Algra, Kroniek, blz. 278]=Onder de Fransche overheersching was ik als Rijks Ontvanger gehouden de registers in die taal te houden, waartoe mijn zoon Wijger mij behulpzaam was, welke benevens mijn behuwdzoon Pieter Hiemstra op de Fransche school te Leeuwarden gingen en goede vordering gemaakt hadden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.19] =In 1813 proclameerde de vorst alles vergeten en vergeven, alle harten wierden verheugd, vriend en vijand neigde zich tot eensgezindheid, die ambtenaren welke staatsambten bekleedden wierden provisioneel in hunne posten bevestigt, ook de ontvangers der directe en indirecte belastingen [Algra, Kroniek, blz. 278]=Gedurende de laatste dagen van Maart hebben wij [Hellema] ons onledig gehouden met het ontvangen der maandelijkse verponding en het personeel; na de afloop heeft mijn zoon de staten opgemaakt, welke heden naar Leeuwarden om te verantwoorden getrokken is, gedurende deze winter hebben wij maandelijks, het geld op het paard, door een van mijn knechten naar Leeuwarden laten brengen, zo ook heden. Het geeft altoos eenig rust en genoegen als de maand weder verantwoord is.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.109-110] =W.D. Hellema, Doeke's zoon, is in augustus 1828 plaatselijk ontvanger [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.91=Op 8 augustus 1829 heeft de controleur Bouricius Hellema’s kantoor geviseerd, dit was reeds de derde maal in de loop van dit jaar, onlangs was de hoofdinspecteur Veening hier tot hetzelfde einde. Telkens bevond men alle papieren en stukken tot het kantoor der directe belastingen en accijnsen betrekkelijk volkomen te sluiten. – Dit geeft altoos een aangename gewaarwording en tevredenheid in het gemoed; gerust kan men altoos hoe onverwacht ook zijne superieuren afwachten, deze juistheid in de administratie heb ik grotendeels aan mijn zoon te danken, hoewel ik mij niet behoef te beklagen, dat ik voormaals toen alleen het kantoor in de kragt van mijn leven, bestuurde, minder juist en actief ware als thans [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.56] =Gedurende het laatst van de maand oktober 1929 hebben wij ons onledig gehouden met het ontvangen van ‘s rijks belastingen en worden heden verantwoord; tevens heeft de controleur volgens een nieuw voorschrift opzettelijk de afschrijvingen der Billetten met die der registers vergeleken, en alles wel bevonden. Deze werkzaamheid vordert veel tijd, doch is een uitmuntend voorzorg der Administratie niet alleen om de fouten die bij ons hier en daar wel in de datums bestonden, maar ook om de fraudes te ontdekken, zoo als de ondervinding leert, dat er nu en dan bestaan en dezulken der ontvangers welke zich daaraan schuldig maakten, doorgegaan zijn. De controleurs moeten dezer wijze alle de Kantoren hunner controles bezoeken, en zal veel werkzaamheid voor hun aanbrengen. Met alle deze voorzorgen is het mij altoos geruststellend dat men zeker wel fouten maar nimmer opzettelijke fraudes zal ontdekken [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.75] =Gister, 28 januari 1830, had ik het ongemeen druk, wijl men kwam de verponding, waar van de aanslagbiljetten reeds voor 1830 bij ons uitgegeven zijn te betalen, tevens wordt het geschatte slachtvee, vee-accijns, schapen en varkens, waarmede de slachters gister mede ter markt trokken, hetzij in stukken of gehele buiken vlees, zoveel ik mij herinnere 19 schapen en 3 varkens, daarbij kwamen de drie bakkers, om het belaste graan ten voordele der Grietenie, zijnde van rijkswege met den aanvang van 1830 onbelast geworden; aan te geven, zoveel ik mij herinnere 5 mudden tarwe en 18 a 19 mud rogge, en dit bij gedeelten, veroorzaakt een verbazende drukte, vooral ten aanzien van het slachtvee omdat het stuk voor stuk verimpost wordt, het lastigste voor mij was de accijnsen en de verponding telkens bij afwisseling te moeten bewerken; het slachtvee en de bakkers zijn wekelijks meer en min wel hetzelfde, maar nu kwam de verponding er midden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.9] =Op 20 maart 1830 heeft de controleur Bouricius, tevens de functie van Inspecteur ad interim waarnemende, de stukken en registers van ons kantoor geviseerd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.28] . =In mijn kwaliteit als ontvanger ben ik benevens de zetters bij het Grietenij Bestuur geconvoceert om eene opgave te doen van de aanslag van eenige Nos uit het Kohier van de gebouwde en ongebouwde eigendommen, om elf uur daar mede begonnen zijnde, waren de werkzaamheden om 12 uur afgeloopen, en keerde staande naar Wirdum te rug [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.64] .=Niettegenstaande de geldeloze tijd heeft het mij verwonderd, dat de ingezetenen de belastingen zo nabij hebben aangezuiverd ook ten aanzien der geldlening, schoon er onder de Roomsen zijn die wegens de geldlening geen cent nog betaald hebben en onder deze de Heer Middachten, welke in het geheel bijna 700 Gulden moet voldoen; tot mijn leedwezen zal ik mijn toevlucht tot dwangmiddelen moeten nemen om dezulken tot betaling te noodzaken [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.88-89] =Mijn zoon [Hellema] en behuwdzoon, zijn in januari 1831 in de gemeente van Stiens of Hijum, bezig om het Personeel te schatten. – Ik heb mij dien ten gevolge onledig gehouden om de werkzaamheden aan het Kantoor waar te nemen en de geldleening waar van nog eenige wegens het laatste termijn nog schuldig waren, ontvangen, zoo dat gemelde geldheffing alhier geheel effen en aangezuiverd is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.7] =Alle Amptenaren ontvangen thans hunne traktamenten in schatkist billetten, welke in de belastingen voor de waarde weder opgenomen worden, ook maar de genen welke in de grondlasten aangeslagen zijn, zoo is de schrijver ongeveer voor 400 Gulden belastingen schuldig, dog ontvangt zijne ontvang loonen in schatkist billetten en kan die tot gemelde som weder uitreiken evenwel dezelve alvorens bij de Rijks Administrateur aangevraagd, en bij den Agent in kontanten betaald te hebben[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.43] =Op 5 april 1831 kreeg ik berigt van den Hoofd Inspecteur dat hij heden morgen aan mijn huis wilde komen, om dan te zamen naar Wirdum te gaan ter inspectie van het Kantoor en heden morgen kreeg ik weder berigt, dat hij in plaats nademiddag om 3 uur bij mij zijn zoude. Ook hadde de Controleur aan het Kantoor kennis gegeven, dat hij tot einde heden morgen zich te Wirdum zoude laten vinden, maar weder ook afgeschreven. Gaarn hadde ik wel gewenscht! dat zij beide zonder van elkanderen te weten op gelijken tijd aan het Kantoor geweest waren https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.45] =Hedenmorgen 18 januari 1832 het Kantoor waarnemende, boden zich twee commiesen aan, om in het register № 5 te tekenen, dat zij tegenwoordig geweest waren, namens de arrondissementsinspecteur [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.7] =Heden 16 juni 1832 heeft de controleur Bouricius het Kantoor geviseerd en alles wel bevonden, op bekomen bericht, haalde ik zijn Ed. met de wagen uit de stad, en na gedane visitatie weder terug naar de stad [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.35] =De Controleur kwam mij hedenmorgen 8 september 1832 met de Chais van Wirdum tegen, terwijl ik daar naar toe de Werp even voorbij was te voet, hij wenkte mij, hij hadde het Kantoor geviseerd, en verzogt mij te teekenen, ik liep even bij een boer op de werp en teekende het proces verbaal [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.53] =Er zal een merkelijk deficit op het montant der belastingen over 1832 alhier bestaan. Nimmer was ik bevorens zulks gewoon, want bij het sluiten der registers op den laatsten December, waren altoos de Belastingen binnen en aangezuiverd; thans moeten wij tegen mijnen wil, onzen toevlugt gedurig tot dwangmiddelen nemen, zoo als thans het geval ook zal zijn van de nog te innene p.l. 400 Gld. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.83] =De belastingen gaan het vermogen van den middenstand te boven, althans heb ik nimmer zoo veel (tot mijne smart) dwangmiddelen moeten in het werk stellen dan thans, begin 1833. Bij vorige jaren was de belasting bijkans op het einde van het jaar aangezuiverd daar er thans over 1832 een aanmerkelijk tekort bestaat en niet als met dwang zal binnen komen, evenwel zoodanig, om de ingezetenen voor meerder druk te bewaren, dat dezelve eerder eene aanmaning schijnen dan dwang, om de kosten en bezwaren daar uit voor de onvermogenden te ontstaan [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.2] =Wij volgen altoos deze gewoonte, dat die gene welke eerst aan het Kantoor komt, ook eerst gered worde een ieder wacht dus zijn beurt of zijn er ook 10 te gelijk aan het Kantoor, nooit is hier eenig verschil over, niettegenstaande somtijds uren wachtens, komen vele belastingenschuldigen altoos echter op den laatsten dag der maand, daar zij der vorige dagen altoos zonder verlet konnen gered worden. Wij maken de menschen zoo gerieflijk als zij begeren zonder bepaalde Kantoors uren, als wel elders, maar verledigen ons gedurende den gehelen dag, de belasting te ontvangen. En volgens daar bij gezet deze order: n.l. mijn zoon schrijft ingevolge de aanslag het journal en de kohieren af reikt mij dan de billetten, welke ik afschrijf en teekene, middelerwijl ontvangt hij het geld. Dit is altoos ons vaste regel, om geen abuizen te begaan, zoo dat elk onzer zijn bepaalde werkzaamheden heeft. Meestal laten de belastingschuldigen hunne billetten aan het Kantoor. Zij zijn dan zeker zeggen zij, datze wel bewaard worden, en ontslaat hen van de zorg, om ze wel te bewaren, na de volle betaling ontvangen zij de quit. terug. Na twaalf uur op den laatsten dag der maand sluiten wij de registers, waar na een ieder zich schikt. Mijn zoon, maakt daar na de Kas op, dit gedaan en het geld geteld hebbende, schrijft de staten en wijdere stukken tot de verantwoording, welke wij altoos den 1 der volgende maand doen. Het is daarom noodzakelijk dat wij ‘s middags bevorens sluiten, want gedurende het overige van dien dag, tot zelfs laat in den avond is er noodig, om de staten en alle de stukken tot de verantwoording vereischt wordende wel te stellen en af te schrijven. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.78-79] =Wij volgen altoos deze gewoonte, dat die gene welke eerst aan het Kantoor komt, ook eerst gered worde een ieder wacht dus zijn beurt of zijn er ook 10 te gelijk aan het Kantoor, nooit is hier eenig verschil over, niettegenstaande somtijds uren wachtens, komen vele belastingenschuldigen altoos echter op den laatsten dag der maand, daar zij der vorige dagen altoos zonder verlet konnen gered worden. Wij maken de menschen zoo gerieflijk als zij begeren zonder bepaalde Kantoors uren, als wel elders, maar verledigen ons gedurende den gehelen dag, de belasting te ontvangen. En volgens daar bij gezet deze order: n.l. mijn zoon schrijft ingevolge de aanslag het journal en de kohieren af reikt mij dan de billetten, welke ik afschrijf en teekene, middelerwijl ontvangt hij het geld. Dit is altoos ons vaste regel, om geen abuizen te begaan, zoo dat elk onzer zijn bepaalde werkzaamheden heeft. Meestal laten de belastingschuldigen hunne billetten aan het Kantoor. Zij zijn dan zeker zeggen zij, datze wel bewaard worden, en ontslaat hen van de zorg, om ze wel te bewaren, na de volle betaling ontvangen zij de quit. terug. Na twaalf uur op den laatsten dag der maand sluiten wij de registers, waar na een ieder zich schikt. Mijn zoon, maakt daar na de Kas op, dit gedaan en het geld geteld hebbende, schrijft de staten en wijdere stukken tot de verantwoording, welke wij altoos den 1 der volgende maand doen. Het is daarom noodzakelijk dat wij ‘s middags bevorens sluiten, want gedurende het overige van dien dag, tot zelfs laat in den avond is er noodig, om de staten en alle de stukken tot de verantwoording vereischt wordende wel te stellen en af te schrijven [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =Heden 19 maart 1834 kwam de controleur Bourisius aan ons huis welke te Wirdum het Kantoor geviseerd hadde, om het proces verbaal daar van opgemaakt, door mij te doen teekenen, volgens gewoon gebruik, t’elkens als hij het Kantoor heeft opgenomen, hetgeen volgens de Wet door hem om de 2 of 3 maanden moet geschieden, somtijds ook door den Hoofd Inspecteur. Er is op 19 maart 1834 aan het Kantoor zeer weinig te doen, als alleen het gemaal en nu en dan wordt er een nuchteren kalf aangegeven. De boeren hebben een volstrekten afkeer om nuchteren kalvers te veraccijnsen, alleen om de commiesen in survilleren niet in handen te vallen, wordt er maar zoo min mogelijk door hen veraccijnds; schoon de accijns maar 29 Cents van een nugteren kalf bedraagd.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.21] =wij hebben op 31 juli 1834 onze journalen van het ontvangen der Rijks gelden voor deze maand weder gesloten en bevonden dat er een te kort van 299 Gulden bestond, welke nog voornamelijk over de Grondlasten moesten ontvangen zijn wij zijn dus in de noodzakelijkheid de nalatige belasting schuldigen te sommeren; te meer wijl wij in den loop dezer maand van den Heer Inspecteur een scherpe aanmaning ontvingen, om te zorgen dat de ‘s lands gelden tijdig binnenkwamen, de vorige maand was er een te kort van 8 a 900 Gulden. – Alle de wanbetalingen dient men wel in het oog te houden ontstaan niet zoo zeer uit kwaden wille, maar vooral uit geldgebrek, het welk voornamelijk onder den boerenstand wegens den vorigen agteruitgaanden tijd, nog zoo zeer wordt gevoeld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.43] Hedenmorgen 9 augustus 1834 was ik aan het Kantoor alwaar mijn zoon mij berigte: dat de Inspecteur Generaal of de algemeene Rijks Inspecteur, sedert weeken in deze Provincie om de Kantoors van de Directe en Indirecte Belastingen op te nemen om 7 uur op den avond van den 6 dezer, ons Kantoor ook hadde geviseerd, alles gehoord en gezien te hebben, scheen wel voldaan, althans vertrok om half agt, naar Warga, om dat Kantoor nog te Inspecteren. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.45] =De hoofdinspecteur kwam op 28 maart 1835, inspecteerde het Kantoor, bevond alles goed en vertrok van hier naar Roordahuizum om het Kantoor van Idzerda te inspecteren deze mijn vriend wacht eerlangs zijn pensioen, hij is 72 jaren oud en heeft 38 jaren ontvanger geweest [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.22] =Ik ben thans voluit 30 jaren Rijks Ontvanger geweest en zoude wel mijn pensioen verzoeken ten ware mijn zoon het Kantoor niet met genoegzame kennis administreerde en daarvan door mij niet genoegzaam beloond wierd tot een gedeeltelijk bestaan van zijn groote huisgezin; gevoegd bij zijn naauwkeurige oplettenheid en toeverzigt dat alles in de beste order bij de opnemingen van den Controleur en Inspecteur, tot genoegen bevonden wordt, weerhoud mij, mijn pensioen te vragen [Algra, Kroniek, blz. 209]=Hedenmorgen 13 februari 1838 was de Controleur aan het Kantoor. De registers en het gehele Kantoor naauwkeurig opgenomen en alles wel bevonden hebbende, dronken na de opneming tezamen Koffij bij mijn zoon, waarna de Controleur afscheid nam en vertrok [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.21] =Op 1 juni 1838 heb ik mijn ontslag verzogt bij Request aan Z.M. den Koning; ik heb den post als Ontvanger der Direkte Belastingen en Accijnsen alhier te Wirdum waargenomen waartoe mijn zoon Wijger mij vooral in deze laatste jaren behulpzaam geweest was, zodanig dat ik zonder hem voor enige jaren al moeste bedankt hebben, hij bestuurde geheel het Kantoor, met orde en getrouwheid. Hij heeft dientengevolge Z.M. bij Request verzogt, in mijne plaats als ontvanger te mogen worden benoemd, en daartoe den voorspraak van den Heer Gouverneur verzogt, en schoon wij overtuigd zijn, dat het hem niet baten zal, konnen wij ons evenwel naderhand niet beklagen, alle geoorloofde middelen ter zijner bevordering aangewend te hebben [Algra, Kroniek, blz. 230]=Eind juli 1838 hebben wij ons onledig gehouden om ‘s Rijks belastingen te ontvangen, mogelijk zal dit wel de laatste keer geweest zijn, waarvan het sedert 1806 aangevangen hadde, en dus een tijdkring van ruim 32 jaren, de Rijks ontvangsten, in kwaliteit als rijks ontvanger in deze gemeente en gedurende onafgebroken heb waargenomen; ik heb sedert een paar maanden mijn ontslag aan Z.M. gevraagd, en men zegt, dat ik in een nieuwspapier het handelsblad genaamd, mijn ontslag gekregen hadde: maar tot hier toe heb ik geen officioneel berigt ontvangen, maar verwacht het dus eerstdaags. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.53] =Onlangs stond in het handelsblad, dat Z.M. mij een eervol ontslag, had verleend; op 14 augustus 1838 volgde het besluit van Z.M. waarvan een extract mij geworden is, gisteren stond het in de Leeuwarder Courant; het besluit van Z.M. hield in: dat op mijn verzoek een eervol ontslag verleend is, behoudens aanspraak op pensioen. Dog wanneer ik het Kantoor zal moeten overdragen en aan wien is mij onbekend; van den Heer Gouverneur zal mij het berigt daarvan moeten geworden [Algra, Kroniek, blz. 231]. =In de Courant van 21 augustus 1838 stond onder anderen, dat S. Witteveen tot ontvanger der Directe Bel en Accijnsen benoemd is door Z.M. den Koning; ik heb tot nog toe geen berigt wanneer ik het Kantoor zal moeten overdragen; men zeide gister, dat men besloten hadde, mij tot de overneming van het Kantoor van den nieuwen ontvanger te doen continueren, en dat dit wel tot midden den volgenden maand zal aanloopen; ik zal dan de Rijks ontvangsten tot dien tijd waarnemen, dit duurt nog boven verwachting, omtrent Mei voorleden hadde ik mijn ontslag al verzogt, en meende toen, dat ik met een maand er zoude van ontslagen zijn [Algra, Kroniek, blz. 231] .=Gedurende de 3 laatste dagen ben ik aan het Kantoor werkzaam geweest om ‘s Rijks belastingen voor het laatst te ontvangen. Den 6 Sept. ontving ik van den Gouverneur het berigt dat de Koning mij behoudens aanspraak op pensioen eervol hadde ontslagen, en dat ik eerlang in de gelegenheid zoude gesteld worden, om aan den opvolger S. Witteveen het Kantoor over te dragen. Sedert ging alles den ouden gang, de nieuwe ontvanger kwam een en ander keer te Wirdum, om naar inwooning om te zien. Eindelijk kwam hij en besteedde zich ter inwooning en halve kost bij de wed. Vlaskamp, en huurde elders een kamerke tot een Kantoor, en berigte ons dat hij den 1 November het Kantoor zoude overnemen, waar van wij den 25 Oct. het brigt van den Gouverneur ook ontvingen dat op den gemelden tijd het Kantoor zoude overgaan waarvan ons de Controleur den 29 meldde dat wij op den 1 Nov. het Kantoor zoude moeten overdragen, nadat hij bevorens een model van den inventaris had gezonden verzoekende en kwadriplo daarvan gereed te maken, mijn zoon hadde daarmede veel werk om een vierdubbeld te vervaardigen, te meer wijl wij gedurende de maand October ‘s Rijks belastingen ontvingen. Met een en ander was hij op den laatsten den 31 Oct. tot laat in den nacht bezig, maar had toen alles ook volmaakt in order. Op den 1 begaf ik mij dan weder aan het Kantoor, alwaar de kontroleur benevens de nieuwe ontvanger en zijne klerk (zijnde ‘s daags tevoren gekomen) zich ook vinden lieten. De inventaris alles in orde zijnde, in het proces verbaal opgemaakt, en vanwegen de overdragt en de overneming wederzijdsch geteekend te hebben waren deze werkzaamheden binnen een uur afgeloopen. Het was een regenachtigen dag en somber, ook daarbij was ik zeer verkouden en dus niet zeer opgeruimd eenen post te verlaten en daarvan ontslagen te zijn, welke ik gedurende 32 jaren 9 maanden in het belang van dan Schatkist, maar tevens ook in het belang van de belastingschuldigen hadde waargenomen; met de grootste belangstelling tot een welingerigte en goede Administratie ons altoos op toegelegd te hebben, waarvan ik mijn zoon de grootste eer moet toekennen, niet alleen wegens zijne bekwaamheid maar ook wegens de order in alle de werkzaamheden aan deze Administratie verbonden, waardoor hij bij het viseren van het Kantoor door de opvolgende hoofd en arrondissementsinspecteurs en controleurs nimmer eenige aanmerkingen hoorde maar alles altoos in de beste order bevonden wierd, zooals de controleur hem laatst bij het overgaan van het Kantoor zeer vriendelijk bedankte wegens zijne goede Administratie – Ik bedroefde mij intusschen daar ik dog somber gesteld was, zijnentwege dat de Regering maar vooral de administratie de getrouwe diensten in deze Administratie niet hadde beloond en gewaardeerd, maar in plaats van hem daar hij dringend aan den Koning en den Gouverneur hadde verzogt om geplaatst te worden, een vreemde, een zeeofficier, en dezer wijs geheel onkundig, aangesteld te hebben [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.69-71] =De nieuwe ontvanger bepaalt in november 1838 kantooruren, waardoor de ingezetenen ongewend worden, wij bedienden het Kantoor van den vroegen morgen tot den laten avond, tot gerief der belastingenschuldigen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.69-71] . =Tot nog toe heb ik de Akte van mijn pensioen nog niet ontvangen; trouwens de pensioenen worden ook nog niet betaald; misschien dat mij dezelve in de volgende maand wel uitgereikt wordt, met aanzuivering tot den 1 Januari 1839, ik verwacht althans, dat er ten aanzien van mij alzoo gehandeld zal worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.84] . =Bevorens moeste ik mij omtrent dezen tijd aan het Kantoor bezighouden om ‘s Rijks Belastingen te ontvangen, maar daarvan ontslagen, laat ik maandelijks mijne belastingen, door mijn zwager betalen, en daarmede ben ik eraf. De verponding heeft maandelijks over dit jaar 23 en het personeel 2 Gld. en 50 Cents bedragen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.I.77] . =Doeke sprak de heer Bolhuis op het Collegie, over zijn borgtogt, ter somma van 2000 gulden die ik bij den aanvang van mijne bediening als ontvanger van ‘s Rijks belastingen in ‘s Lands kas hadde gestort, zijnde nu rede al bijkans 1½ jaar verlopen, sedert ik deze bediening hadde verlaten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.26] =Mijn zoon in de buren is door den ontvanger Witteveen alhier aangezogt om hem in de werkzaamheden van het Kantoor bij te staan, dewijl zijn klerk Prakken genaamd van de Administratie benoemd is als surnumerair, en thans als zoodanig op het collegie fungeert; zonder alvorens met den ontvanger overeen te komen, rakende den vasten dienst aan het Kantoor, heeft zich provisioneel daartoe laten vinden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.45]=Ontvanger Wittveen is voor een onbepaalden tijd gistermorgen 1 juni 1840 op reis gegaan, misschien om zijne familie te bezoeken en om plaisier, gedurende de afwezigheid van denzelven is mijn zoon van de administratie gematigd om het kantoor van de Rijks ontvangsten alhier waar te nemen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.57]=zoon Wijger had op 4 januari 1844 de verantwoording gedaan van des Rijks Belastingen. Hij werkt in vaste dienst aan het Kantoor der Belastingen te Wirdum. De ontvanger Witteveen vertrouwt hem niet alleen het Kantoor toe, waartoe hij gekwalificeerd is, om te tekenen maar, bij zijn uitgaan, zijn geheel huis. Hij woont naast den Heer Witteveen, alleen het pakhuis tusschen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.3] =mijn zoon konde niet best van huis, om het kantoor van de Rijksbelastingen, dewijl het in het laatst der maand is; maar als hij afwezig is, dan is zijn outste zoon Doeke, met goede toestemming van den Heer Witteveen voor hem in plaats, om het kantoor waar te nemen, welke met de administratie bekend is, dog hij doet het liefst zelf [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.25]
personele belasting=Mijn zwager Pieter Eelzes Hiemstra, mijn dochters man te Wirdum woonachtig, als Rijksschatter van het Personeel is thans met zijn mede schatter, in de Gemeenten van Stiens en Jelzum bezig met schatten, om dat het hier gedaan is, hebben wij de Kohieren daar van konnen opmaken [Algra, Kroniek, blz. 45]=De schatters van het Personeel zijn op 23 januari 1827 reeds werkzaam in deze gemeente, doch zeer langzaam waardoor de invordering van de 3/12 dezer belasting voor de maand zal ten agteren moeten blijven, niet tegenstaande dezelve tijdig genoeg door den schrijver in staat gesteld waren, om spoedig dit werk in deze gemeente ten einde te brengen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/I.45; II.9=de personeel-beschrijvingsbilletten vervaardigd door Hellema's zoon,door het Kantoor van ’s Rijks Belastingen van het Gouvernement gemagtigd gedurende de ziekte van vader, zijn klaar om uitgegeven te worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/ II.90=Sedert de invoering van de personele belasting, blijven er altoos oninbare posten overig, meestal door de gealimenteerden veroorzaakt, welker woningen door de schatters als schatpligtig beschouwd worden, en zulks altoos tot nadeel van het land. Indien de eigenaars dier wooningen er niet door bevoordeeld wierden, moesten de gealimenteerden van onderscheiden armen door de schatters beneden gesteld worden [Algra, Kroniek, blz. 95]. =De belasting van het personeel over 1828 is ten aanzien van enige der gemene lieden nog niet binnen, wij hebben dwangbevelen uitgevaardigd voorzoveel ze niet vatbaar zijn om op de staat der oninbare posten te kunnen worden gebragt. De deurwaarder M.F. Jelgersma, heeft ze reeds vervolgd tot aan arrest; het smart mij, evenals de deurwaarder die een goed medelijdig man is, zo te moeten handelen. Het is veel nodiger deze lieden te geven, vooral in dit saisoen, dan dat zij tot ‘s Rijks belastingen betalen [Algra, Kroniek, blz.102]. Wijders liepen de gesprekken over die der arbeidzame klasse alhier, welke door de aanhoudene winter verhinderd wierden om iets te verdienen, waar onder met een groot huisgezin bezwaard, dat deze nog daar en boven genoodzaakt en gedwongen zouden moeten worden, om het nog verschuldigde van het personeel over 1828 te voldoen welk een hardheid, door noodzakelijkheid opgeleid [Algra, Kroniek, blz. 103]=Daar is weder eene Belasting bij wege van voorschot tegen 6 pro Cents op die wijze zoo als wij bevorens melden, uitgeschreven en waar mede wij rede bezig zijn de nodige uitrekeningen te doen, naar het Personeel over 1830 geheven, en als dan in het Kohier te verzamelen en alzoo aan de Administratie ter executoir verklaringen op te zenden. Deze Belasting hoe klein in het aanzien, zal te Wirdum alleen, nog bijna 2500 Gulden moeten opbrengen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.44] =de belastingen op de rijtuigen bedragen in 1833 veel minder dan in het voorgaande jaar; toen bedroeg de belasting op rijtuigen op veren of op riemen met de opcenten ongeveer 14 gulden, thans de helft minder, onder de vrijheid bovendien, om met het halve jaar zich te kunnen laten afschrijven, zoals de boeren over het algemeen doen, wanneer de belasting ruim 3 gulden bedraagt, dit is van den 1 mei tot 1 november [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.70] =Ik vertoefde eenigen tijd bij mijn zoon, sprak met hem over des Kantoors aangelegenheden, vooral over de afschrijving van belastbare paarden, hetgeen voor den 1 Nov. moeste geschieden en waar toe ik mij tot belang der belastingschuldigen van modellen wegens die afschrijving met bijvoeging van een request aan de Gedeputeerde Staten om ontslag der belasting voor de zes wintermaanden in welke de landlieden zoo weinig gebruik van hunne rijtuigen konnen maken, hadde voorzien [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.74] =Ons knegt welke hier 14 jaren gediend had is op Mei l.l. van hier in een anderen dienst overgegaan, alleen daarom, dat ik hem voor minder loon, dat in het laatste jaar 120 gulden bedroeg wilde doen continueren, te meer, omdat hij in plaats van werkbode, als dienstbode, dewijl ik ambtenaar was, volgens de vordering der Administratie in het Personeel moeste aangeslagen en dit koste mij bovendien, een kleine 20 gulden [Algra, Kroniek, blz. 217]
slatgeld=Op 28 maart 1837 heeft de executeur van ons Grietenijbestuur zitting in de herberg om de omslag op de florenen te ontvangen wegens het vaart slatten, dat wel op tijd betaald is, door geldschieters tegen rente vanwege het bestuur maar thans door de floreenpligtigen ineens opgebragt, Wirdum heeft ongeveer 2000 florenen, waarvan ik ruim 42 onder en een te Goutum betaalde over het geheel 32 Gld. en 85 Cents. Wij zullen misschien hierna een staatje laten volgen van alle kosten van de slatting der Wirdumer vaart over 1836 [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.37-38] =De grietenij-ontvanger heeft de aanslagbilletten over de vaartslatting (de Wirdumer vaart) van verleden jaren laten ombrengen, dat hij morgen in de herberg te Wirdum zal vaceren tot het ontvangen dier gelden. Mijn aanslag bedraagt 44 gulden en 75 cent, deze slatting zal ons weinig baten, indien dat gedeelte der ringsloot, hetwelk in den verleden jaren door het inbreken van een dam ongeslatten gebleven is, niet opgeruimd en gezuiverd wordt, het zal dus weder nodig zijn hierover bij het Bestuur te klagen! [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.1.21]
tollen=Op 26 september 1828 merkt Hellema op dat het druk was langs de straatweg waardoor de inkomsten van de tollen aanmerkelijk zullen zijn, en waarlijk door de houders der rijtuigen een groot bezwaar aanbrengt, hij reist nogal veel met paard en wagentje, om bezigheden naar de stad, en het kost hem telkens in de heen- en de terugreis vier stuivers of twintig cents [Algra, Kroniek, blz. 91] =Marktdag op 3 oktober 1828, waardoor veel rijtuigen de straatweg passeerden; op de vraag aan de tolman, hoeveel op zulk een dag, bij hem aan tol S.C. ontvangen wierd, gaf deze mij ten antwoord: ongeveer 40 Gld. voorwaar een aanmerkelijk bezwaar, voor het houden van rijtuigen, behalve de gewone Rijks belastingen die daarvan betaald moeten worden, komt de rijtuighouders met een paard, doch die twee paarden in de belasting aangeven, nog veel hoger, te staan [Alra, Kronniek, blz. 91]
turfbelastingDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =Van wegen het Bestuur is alhier een belasting op de turf ingevoerd a tien Cents de ton, zijnde gister 17 september 1833 in werking gebragt; dit geeft nog al drukte voor mijn zoon, welke plaatselijke Ontvanger, en veel meer voor mijn behuwdzoon, welke een aanstelling als commies ontvangen heeft, zijnde tevens veldwachter te zamen op een traktament van drie honderd Gulden, welke tevens ook Administrerende armvoogd is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.67]
veefonds
verpondingIn de vorige maand [januari 1825] zijn de Kohieren der verponding van gebouwde en ongebouwde eigendommen reeds over 1825 executoir verklaard en aan de Ontvangers en dus ook den schrijver ter invordering gezonden; daar dezelve in voorgaande jaren na verloop der 5 of 6 eerste maanden van het jaar in werking konde gebragt worden, en nu reeds in de maand febr. een aanvang over dit jaar zal moeten genomen worden te ontvangen met de 2/12 verschenen gedeelten; in de gemelde belasting is de schrijver over 1825 aangeslagen, op iets meer dan 350 gulden en de geheele gemeente Wirdum en Swichum n.l. salvo calculo 23000 gulden, buiten het Personeel, Patenten, veefonds en de accijnsen; echter is de verponding over dit jaar minder dan in voorgaande jaren, welke altoos bij 1/12 gedeelten of zoo veel maanden er verschenen waren, ontvangen zijn, en thans ook bij zulke gedeelten weder moeten betaald worden, de Kohieren der bevoorens gemelde belastingen zijn noch niet ingezonden en konnen dus met deze maand niet ingevorderd worden, de Accijnzen op het Gemaal en geslacht worden dadelijk bij de aangifte gedurende het geheele jaar betaald [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/45=Zeer bezwaarlijk konden de belastingschuldigen om voorengemelde oorzaken [overstromingen], op het einde dezer maand, aan den schrijver als ontvanger tot dat einde te Wirdum altoos zittingen houdende de verponding voldoen. Daar een ieder evenwel volgens de wet gaarn zijn pligt waarneemt, is boven alle verwachting de verponding ingevolge aanslag van de beide eerste maanden dezes jaars nagenoeg binnengekomen [Algra, Kroniek, blz. 27]=Hellema heeft zich gedurende deze laatste dagen dezer maand januari 1829 bezig gehouden met het ontvangen der verponding, doch wegens den korten tijd sedert het ombrengen van een gedeelte der billetten ook het grootste gedeelte der 1/12 maar ontvangen is. De billetten waren reeds door ons op den 23sten aan den deurwaarder M. Jelgersma ter handen gesteld, maar deze een oud man zijnde heeft in het ombrengen van het voor hem gevoegste weder alleen maar gebruik gemaakt, anders zoude bij een vaardige ombrenging, waarschijnlijk het gehele montant ontvangen zijn. In het ontvangen hadden wij aangenaam weder; indien het zoo koud geweest ware, als voor eenige dagen, dan hadden deze werkzaamheden zeer moeijelijk geweest, vooral bij het schrijven, overboeken en opmaken der staten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.] =De voordragt tot het heffen van 2 a 3% op de bezittingen is niet aangenomen, maar daarvoor is in plaats gesteld, om de verponding over 1831 bij vervroeging dat is tot den 1 Juli te doen betalen, althans zo scheen volgens de Courant de mening te zijn [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.38] =Gedurende de laatste dagen van oktober 1832 hebben wij ons onledig gehouden om de verponding te ontvangen, dit veroorzaakte zeer veel drukte, wijl de belastingen van gebouwde en ongebouwde eigendommen over de negen eerste maanden van dit jaar omgeslagen waren en met het laatst van September expireerden, dog het personeel over de 12 maanden van dit lopende jaar. – Gedurende zijn de Kohieren van gezegde belastingen opgemaakt na den aanslag van het Kadaster ingevolge de nieuwe meeting en taxatie executoir verklaard en ons ter invordering over den loop der drie maanden van dit jaar toegezonden, waarvan telkens de eenderde van dezen aanslag moesten wij nieuwe kennisgevingen in het laatst van October opgemaakt op het allerspoedigste aan de belastingschuldigen uitreiken, dit gevoegd bij het ontvangen dezer belastingen en het personeel, heeft ons verbazende werkzaamheden aangebragt, de ontvangen belastingen worden heden verantwoord [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.62] =Doeke was op 21 november 1842 naar het gebuurte en betaalde de verponding voor de helft ter som van 157 Gld., mijn zoon was aan het kantoor ook de ontvanger; mijn zoon had reeds betaald en ik was de tweede die bij den aanvang van 1842 na het binnenkomen van de kohieren betaalden; de billetten zijn in den loop van deze maand uitgegeven. Mijn zwager was met een paar commiesen in omloop om de patenten op te schrijven in deze gemeente [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.2.27] =De verponding zal thans bij 10de gedeelten worden betaald, het eerste termijn deze loopende maand te verschijnen, ik gaf Lijkle mijn verschuldigde gedeelte gisteravond met, om aan mijn zoon Wijger welke steeds aan het kantoor fungeert te betalen, mijne verponding bedraagt over het geheel ruim 300 gulden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XI.2.23]
financiënleengoed=Gerrolt van Cammingha krijgt in 1399 van Albrecht van Beijeren als leengoed: de stad Leeuwarden en de dorpen Wirdum, Stiens en Ferwerd, op voorwaarde dat hij 20 paarden gereed zou houden tot 's hertogs dienstlening=De geldleening of zoogenaamde Oorlogskosten, welks bedrag, de helft der grondlasten het geheele personeel en het patentregt alhier S.C. f 75000 Guld. volgens het Kohier, executoir, alhier moet geheven worden; de aanslag beneden zes Guld. is vrij gesteld en beneden de dertig gulden kan bij wege van afkoop met een vijfde gedeelte voldoen – deze belasting of heffing moet in 3 termijnen betaald worden, waar van het eerste voor of op den 15 dezer dog welke in eens betaald, geniet het voorregt van korting van 2 tin honderd der bet. de laatste termijnen, ten 2de ultimo december en het laatste januarij eerstkomende; het voorregt van korting of afkoop is tot den 15 geprolongeerd, dewijl de Kohieren vooral van het arrondissement Leeuwarden voor eenige dagen eerst invorderbaar verklaard, wegens de abuizen door sommige in het opmaken der Kohieren begaan, den 11 l.l. hebben wij het Kohier ontvangen, en van stonden aan ons belast met het invullen der Recipissen en Kennisgevingen en welke laatste, gister en vooral heden omgebragt worden, zoo wel onder het behoor van deze gemeente of die elders behooren, ten einde een ieder in de gelegenheid gesteld worde om voor of op den 15 gebruik te konnen, van het voorregt bij de wet toegekend. Het een en ander heeft verbazend veel drukte bij ons verwekt, en zal ons bij het ontvangen der gelden op morgen en overmorgen, aan de meeste ingespannenheid, en toeverzigt doen bloot staan; indien mijn zoon niet met de nodige kennis, en de meeste bedachtzaamheid begaaft ware, zoude ik zeer tegen de moeijelijkheid van dit werk opzien; eenmaal echter, dat is bij den aanvang der Kon. regering in 1815, hebben wij mede de Oorlogskosten, zijnde toen het gehele bedrag der verponding ontvangen, maar de wijze hoe, is mij vergeten, evenwel staat mij voor dat wij ongeveer in 14 dagen, S.C. tussen de 20 en 30 duizend gulden, alleen uit deze gemeente ontvingen. Het is verwonderlijk dat bij dezen tijd, zoo agter uitgaande bij den landbouw en de drukkende belasting, met alle gewilligheid zoveel geld bijgedragen is, niet tegenstaande alle ingezetenen rijken en middenstand van geld ontbloot, een ieder der belastingschuldigen, over het geheel bij elkanderen gezammeld, om aan derzelver verplichting te voldoen, de maatregelen van het gouvernement wegens de afkoop en de korting van 2%, n.l. van de beide laatste termijnen tevens met den eersten en dus ineens te voldoen, heeft veel bijgedragen tot de spoedige betalinge; die beneden de 6 gulden zijn vrij, beneden de 30 konden door afkoop betalen n.l. met het vijfde gedeelte te voldoen, waarvan de meesten hebben gebruik gemaakt; de afkoop en de korting is tot den 20e geprolongeerd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.82-85] =Eene geldleening van 38 millioenen, waar van rede bevorens bij anticipatie opgebragt, wordt thans in werking gebragt, doch alvoorens men daar toe overgaat, zal men eerst eene vrijwillige inteekening beproeven, welkers termijn heden verschijnen zal. Alhier wordt zeer veel ingeteekend om dat men liever vrijwillig dan gedwongen aan deze heffing wil voldoen, mijn aanslag bedraagd f 462 gld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.66] =Tot de geldlening heeft Friesland vrijwillig bijkans een millioen ingetekend waar van Wirdum, circa Agt duizend Gulden, hoeveel er over het geheel getekend is, heeft men geen berigt=Er is over het geheel agtien millioenen ingeschreven, zodat waarschijnlijk de gedwongene heffing uit of afgesteld zal blijven, waar toe de staten generaal opgeroepen zijn, hoe men de nog te kort zijnde millioenen zal vinden . [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.72] =Ten gevolge van de publicatie tot de heffing van honderd agt en dertig millioenen zijn er wegens het gouvernement billetten in deze gemeente aanwezig om aan de ingezetenen uit te reiken; hoeveel een ieder vrijwillig verkiest in te tekenen? [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.7] =Ik was hedenmorgen 21 februari 1832 aan het Kantoor van de Rijkskassier om mijn inschrijving tot de lening te betalen. Het was er bijzonder druk, ik wachtte bijkans een uur, eer ik gered kon worden, de een betaalde meer de andere minder, sommige zoveel als zij dragen konden. Dit is niet te verwonderen, dewijl men heden in de Courant berichtte: dat er over de 40 millioenen in kontanten te betalen ingeschreven was. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.15] =Eene leening van 93 millioenen a 5 prCts. Is door de regeering weder geopend. Wanneer deze niet wordt, zal de regeering tot eene geforceerde geldheffing overgaan [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.78] =Verleden week februari 1844 is mijn zoon vanwege het Bestuur in conferentie met de drie andere ontvangers dezer grieterij om 24 personen te benoemen die aan het Gouvernement zouden aangeboden worden, om daaruit de geschiktste personen uit te kiezen, om de staan over de aanstaande gedwongene geldheffing op de bezittingen der ingezetenen; ten zelfden einde is mijn zoon weder opgeroepen om op den 26 fdebruari 1844 als voren nog 24 personen van de hoogste belasting beneden de 65 jaren aan het Gouvernement op te geven. Dit zijn de voorbereidende werkzaamheden tot genoemde geldheffing, indien een vrijwillige lening niet toereikende is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.23] Men heeft die leden der staten die tegen de lening in de Staten Generaal gestemd hadden zeer vereerd, en die leden welke voor stemden in sommige tijdschriften op een lage wijze zeer gesmaad, waaronder vier Friesche afgevaardigden, zijnde de Heren Tromp, Telting, Buma en Brouwer, die ook hun deel bekwamen, alleen Heloma ook één der Friesche afgevaardigden stemde tegen die wet, en deze moest men lauwerkransen, volgens de dagbladen en lasterschriften. Maar alle weldenkenden vereren alle leden zowel uit Friesland als uit andere provinciën zeer hoog, omdat deze zich dit offer tezamen met alle de deelgenoten uit liefde tot het vaderland gaarne getroosten. De tijding verspreidde zich gisteren in de stad dat de lening vol [127 miljoen] ingeschreven zoude zijn, tot grote blijdschap van de gehele bevolking, vooral ook diegene, welke uit een laag beginsel geen deel aan de lening namen, zijnde daardoor in het bezit van hun geld gebleven, en van een dreigende vervolging ontheven [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.36]
gemeente algemeen=van 1 januari 1812 tot 1 oktober 1816 een zelfstandige gemeente [GenVer]=vanaf 1 oktober 1816 deel van de gemeente Leeuwarderadeel [GenVer]=eind december 1829 waren er 999 inwoners [Algra, Kroniek, blz. 115]=in 1968 deel van de gemeente Leeuwarden [ter Laan, blz. 483]
chirurgijn=Om in de behoeften der Ingezetenen te voorzien, na het overlijden van chirurgijn Vlaskamp is men van stonden aan overeengekomen, dat de chirurgijn Beekhuis te Marsum een broeder der weduwe en nog ongetrouwd, de plaats als chirurgijn en vroedmeester alhier zoude vervullen, en staat van alzoo op het spoedigste over te komen, het traktament van honderd en vijftig gulden, aan dezen post verbonden, en grietenijs wegen betaald, vertrouwd men dezen ook zal toegelegd worden [Algra, Kroniek, blz. 160] grietman=in 1829 is Cammingha grietman van Wirdum [Algra, Kroniek, blz. 106]
godsdienst=De kosten van de kerkelijke-vrijwel uitsluitend hervormde-gemeenschap werden jaarlijks omgeslagen over de floreenplichtigen [Algra, Kroniek]
maatschappelijke hulpverlening =Der Armvoogdije Administratie, dat is de toestand der zoogenaamde buiten armen in onderscheiding van die der Diakonie, is alhier thans in geen gunstige toestand, men berekend dat de tegenwoordige op nieuw jaar afgaande Administrerende Armvoogd Hindrik Andles Palsma aan deszelfs opvolger Wijger Doekes Hellema eene schuld van 1100 Gulden S.C. zal overdragen. Niettegenstaande de behoeftige toestand van dit bovengenoemde Armbestuur, heeft zich voor ongeveer 3 a 4 Jaren alhier een kleermaker van Leeuwarden met een zeer zwaar huisgezin en in zeer behoeftige omstandigheden neergezet, en daar men misschien door behulp van een zoodanig bestuur te Leeuwarden, alwaar hij verjaard is allerlei delaijen gezogt heeft om den man alhier te doen verjaren, hebben gemelde armvoogden met alle devoir aan te wenden het zoo ver gebragt dat de man mei 1824 moeste verhuizen en met de woon zich naar elders te begeven; doch een onzer mede ingezetenen, welke met naam dient genoemt te worden Wijbe Rijpkema een zwager of behuwdzoon van Andle Sjoerds Andringa heeft misschien op belofte van een zware huur, den gen. kleermaker een wooning ingeruimd, tot groot misnoegen van de Wirdumerlievende ingezetenen; ook hebben gen. armvoogden die zaak al weder zoo verre gebragt, dat de kleermaker deze wooning moet ontruimen en wel voor den 12 November, doch vermits zij elders niet een wooning als nog voor hem konnen inruimen, moet hij op hoog bevel alhier huisvesting behouden, gelijk hij tot nog toe heeft, tevens om hem bij provisie onderstand te verleenen, in zijne behoeftige omstandigheden, hoe ver deze zaak zal loopen, of Wirdum ook te eeniger tijd met dit huisgezin zal bezwaard worden, moet de tijd leeren. Intusschen heeft gemelde kleermaker alhier alle gunst verlooren en moet zijn werk van elders zoeken, waardoor zijn armoede des te grooter wordt. Alzoo wordt het nadeelige van de wet op het stuk der verjaring na 4 jaren inwooning, behalven overal, ook hier gevoeld, mogt onzen Koning daar anders in voorzien, op dat de gemeene en behoeftige menschen, reeds arm door de verdrijving van de eene plaats naar de andere, niet daar door tot den bedelstaf gebragt worden; want een handwerksman arbeidsman of eenige neering doende lieden, door de gunst der ingezetenen een sober bestaan genietende, moeten binnen de 4 jaren weder verhuizen, naar elders en dikwijls naar vreemde plaatsen, alwaar men hen niet kent, en dus als vreemdelingen behandelt en daar door al spoedig in de diepste armoede gedompelt worden. Daar komt nog bij dat de Administrateurs, anders zeer menschlievende menschen zijnde, uit kragt van voornoemde wet, de belangen van hunne Administratie zullende voorstaan, gedrongen worden, om hunne behoeftige evenmenschen te verdrijven of uit de plaats hunner inwooning te verjagen; en daar door hun sober bestaan te ontrukken; welke eene hardheid! uit kracht van noodzakelijkheid hen opgeleid! [Algra, Kroniek, blz. 15-16]=De armvoogdije Rekening is op den 27 der verleden maand tot genoegen der ingezetenen gedaan, en tot adjunct den Administrerende toegevoegd Jan Dirks Valkema. Er waren wel veele schulden gemaakt; maar door de voogden opgenomen 1000 Gulden tegen 4½ Intres, en hier mede de schulden niet alleen afgedaan, maar bleef ook nog iets tot de Administratie om handen, ja uit een bijgevoegd balans bleek dat er gedurende een tweejarige Administratie S.C. 40 Gulden ondergeteerd ware, niet tegenstaande de tegenheden zoo door de bevoorens gemelde ziekten en sterfgevallen, de Armvoogdije betreffende als anderzins overgekomen.Tot in standhouding van der Armen Directien n.l. de Armvoogdij is hier weder over de Ingezetenen een omslag gemaakt van 700 Gld. waartoe de schrijver heeft gecontribueerd twaalf Gulden. De voors. 1000 Gld. met de Intressen moeten op den 1 Mei eerst komende weder gerestitueerd worden, welke ten deele uit dezen omslag, door het Grietenije Bestuur ingecasseerd, moeten worden gevonden.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/45Het gouvernement neemt namens den Koning, de sterkste maatregels om overal de bedelarij te weeren, de verminkten en bejaarden moeten bij overtreding naar het Bedelaarsgesticht te Hoorn en de overige naar de Bedelaarscolonie opgezonden worden, het is hier reeds afgelezen en wordt 14 dagen daar na in werking gerekend te worden, de bedelarij gaat tot heden zoo wel bij dag als bij den avond nog zijn gang; wij hoopen dat deze bepaling van een gunstige uitwerking voor de lediggangers moge zijn; die werken kan behoord te werken, voor de overigen wordt gezorgd, het platte land en vooral ook hier, worden de armen onderhouden, niemand derzulken bedeld hier; zij bestaan meest in de Stad of uit andere afgelegene oorden [Algra, Kroniek, blz. 45]=Men heeft op 27 januari 1827 besloten, om de aanbieding van levensnoodwendigheden door de Algemene Commissie te Leeuwarden gevestigd, minzaam af te wijzen, doordien Wirdum altoos tot een voorbeeld was, om in tijden van nood, hunne behoeftige ingezetenen te ondersteunen, en ook in dezen tijd geen gebruik wilde maken van vreemde hulp ter verzorging van de door ziekte noodlijdende behoeftigen [Algra, Kroniek, blz. 60]. =Wij hopen dat de voogden en bestuurders, zich op een volgenden tijd zich niet aan eene eenige vrouw, zonder huisgezin [wed. Boomsma] zullen binden, om van deze de arme menschen de turf te doen toevoeren, en deze behoeftige lieden daar door in de grootste ongelegenheden te laten komen, dewijl er meer ingezetenen schippers zijn, wier bedrijf en kostwinning het is altoos met turf te varen, dat is die turfschippers zijn [Algra, Kroniek, blz.113]. =in 1829 is het Besprek een fonds in Wirdum beheerd door de N.H. diaconie, ten behoeve van de algemene armen [Algra, Kroniek, blz. 117]=Gister hadden wij [de Hellema's] hier uit den gemenen arbeidersstand, oude dog zinlijke paren genoodigd om te eeten, welke dan ook opgekomen zijn, behalven de vrouw van Paulus Hiddes arbeider bij de Heer Middagten, Pieter Rientzes Puistertreder en zijne vrouw, Age Dijkstra en zijne vrouw welke de jongste waren benevens Hein Jans klokluider en kommies bij den Brandspuit, lieden van de 68 tot de 70 jaren. Ons doel was om deze menschen eens goed te onthalen, en hen dezer wijs het overvloedig genot van goede spijs te doen smaken, daar zij zich met een zuinig portie altoos moeten tevreden stellen [...]. Een ieder beroemde zich na den afloop, over het gul onthaal genoten. Men keerde zo voldaan na den afloop, ieder naar zijn huis; het genoegen meerderde om dat het voor deze oude lieden om te komen en gaan goed weder ware, zij kwamen des voor de middags om 11 uur en vertrokken des nachts ongeveer een uur naar het gebuur terug.=Maar der behoeftigen toestand is rond maart 1841 door de milddadige gemeenschappelijke en particuliere bijdragen tot ondersteuning, zoo hier als overal aanmerkelijk gelenigd geworden, evenwel zoo niet, of door de langdurigheid van den winter, is de behoefte zeer groot, vooral ten aanzien van turf en brandstoffen, de voorraad daarvan is verteerd, en kan per schuit niet aangevoerd worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.!.23] =De bedelaars of eigenlijk arme mensen welke thans niets kunnen verdienen, van vreemde plaatsen komen opvolgende om langs de huizen bij de dag en in de avond gaven en giften te vragen, niemand wordt hier afgewezen. Zij bekomen telkens een stuk brood of op den dag een en bij den avond een paar centen, waarmede zij zich ook tevreden stellen; behalve polderlieden, welke bij open water aan de Sneeker straatweg arbeiden en aldaar en in den omtrek in hutten en tenten logeren, vragen soms in den avond of nacht verscheidene in getal brutaal giften aanzienlijke gaven, en laten zich soms met veel moeite afwijzen, vaak met bedreiging maar zodanig iets is ons niet ontmoet [Algra, Kroniek, blz. 287]=Vooral de gemene stand lijdt zeer: maar om daarin te voorzien, wordt er opvolgende in de steden en ten plattenlande, aanzienlijke collecten langs de huizen der ingezeten gedaan; zoo hadden onder anderen de diakenen en armvoogden dezer plaats, om tot ondersteuning van de noodlijdende, vereenigd om langs de huizen der hervormden en mennisten bij wege van collecte een inzameling te doen tot eene extra bijdrage te verstrekken, waarvan verleden Zondag door onzen predikant van de predikstoel na het eindigen van den godsdienst een aankondiging gedaan werd, ten gevolge daarvan hebben diakenen en armvoogden langs de huizen voors. rond 21 februari 1845 ongeveer 250 Guld. gecollecteerd, en zijn alzoo in staat gesteld om een extra uitdeeling aan de armen alhier te doen. =Wij melden bevorens dat de collecte 250 Gld. bedroeg, maar is sedert vermeerderd tot 313 Gld. en 35 Cents. Waarvan een welgestelde boer Gerlof Alberts Hooghiemstra woonende op een eigen plaats, en tevens een kleine plaats tegenover de zijne aan de Swichumer Dijk en Wirdumervaart, staande en gelegen gebruikende dezelfde waarvan wij in vorige jaargang pag. 98 melding maakten, heeft daartoe uit eigen beurs bijgedragen 92 Gld. Wij maken daarom hier melding van, om er selden een voorbeeld bestaat, dat een particulier zoodanig een ruime gifte ten behoeve van noodlijdende armen heeft afgestaan. Huizum heeft dezer dagen ook voor derzelver armen een collecte gedaan en maar 81 Gulden, ingezameld waartoe een Wijbren Dokter, een weduwnaar zonder kinderen in de Schrans en misschien wel 100000 Gld. bezittende 25 Cents heeft bijgedragen. [Algra, Kroniek, blz. 338-339]. =Door de duurte der levensmiddelen heeft zich alhier in november 1853 een commissie gevormd, om langs de huizen een vrijwillige inzameling te doen om de gemeene man en vooral de arbeidersklasse te ondersteunen, welke commissie heden aan mijn huis geweest is, ten doel hebbende door deze inzameling van giften de arbeiders nachtwacht te doen lopen en hen uit dit gezamelde fonds voor dezen dienst uitreiking te doen. Ik heb tot dat einde 30 gulden ingeschreven met bepaling daarvan 10 gulden voor de nachtwake en voor het overige aan de behoeftigste armen de nodige levensbehoeften uit te delen [Algra,Kroniek, blz. 433]
onderwijs=De Kerkvoogden hebben eene aanschrijving van het Grietenie Bestuur: dat voortaan voorgenomen is het tractament van den onderwijzer wegens school en Kerkedienst ter som van f 225-00 altoos door de Kerkvoogdij alhier betaald, voortaan, dat is van den 1 Jan. laatstleden, ten laste der Grietenij te nemen en uit derzelver kas kwartaals gewijze zal voldaan worden, nadien alle gezindten een gelijk belang bij den onderwijzer hebben, behalven wegens den dienst als Koster, Organist enz. mede onder gemelde tractament begrepen, daar voor tot een tegenlast onder de Kerkvoogdij zal verblijven, het gewoon onderhoud van de school en schoolhuizinge benevens de schoolmeubelen [Algra, Kroniek, blz. 99]
BRONNENgeraadpleegde bronnenDDB; GenVerliteratuurAlgra, H. Kroniek van een Friese boer. De aantekeningen (1821-1856) van Doeke Wijgers Hellema te Wirdum, Franeker 1978Kobus/de Rivecourt, Biographisch, blz. 314Postma, Oude, pp. 113 e.v. (16e-18e e)Verwoert, Hermanus, Handwoordenboek der vaderlandsche geschiedenis volgens de nieuwste en beste bronnen bewerkt, deel 1 [A-K], Nijmegen 1851, blz 114
belastingenaccijns op het geslacht=Het slachtvee voor eigene provisie der Ingezetenen is meest al geslacht, behalven dat er nog gemest worden, de varkens bij deze en geene voorhanden zijn, welke te zamen met die gene welke reeds geslacht zijn, een aanmerkelijk aantal bedragen; hier van uitgezonderd de slachters welke weekelijks een aanzienlijk aantal schapen slachten, om te Leeuwarden ter markt verkoopen. De schrijver heeft onder ander een bulle eene vette koe, welke 140 lb. smeer hadde, en twee varkens geslacht – Mogelijk dat wij het geheele getal beesten van allerleijen aart in dit district van ontvang n.l. van Wirdum en Zwichum, in dit loopende jaar, van den 1 Jan. tot den laatsten December 1825, geslacht, wel eens aanteekenen. Het slachten is aan zeer veel moeite onderworpen, niemand mag een beest van wat aart en waarde het ook moge zijn slachten alvoorens het geschat worde; de schatter van den Lande aangesteld, komt ten dien einde tweemaal in de week alhier, en heeft dan zeer veel drukte, om al het aangegevene vee uit de geheele uitgestrektheid verstrooit, te schatten, waar na een ieder dog moet wachten dikwijls tot groot ongerief, het beest geschat en gemerkt zijnde, wordt een schatbillet van den schatter opgegeven, en hiermede komt de belanghebbende aan het kantoor, men geeft daar op een accijns billet te rug, behelzende de Impost van de waarde volgens schatbillet van het veraccijnsde vee, de tijd van in te slagten het het verimposte, hetwelk zoo lang moet aanwezig zijn, tot dat het daar op vermelde vee geslagt en afgehouwen is. Gedurende deze slachtmaanden is het zomwijlen zeer druk aan het kantoor van den schrijver, en wordt daar door zeer veel geld voor het land ingezameld [Algra, Kroniek, blz. 39]=Op 1 november 1832 wordt opgemerkt: De werkzaamheden van de accijnsen onder anderen van het geslagt vermeerderen dagelijks, wijl de boeren reeds aanvangen om de stieren te slagten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.62] =De schatter van het slachtvee heeft heden bij ons drie varkens gepriseerd, waar van een oude en twee spallingen, te zamen geschat op 78 Gld. Wij mesten altoos met beversche aardappelen waar van wij 30 korven a 25 Cents de korf opsloegen, dus zijn de kosten wegens de mesting zeer gering, als men de zuip niet rekent. De schatter oordeeld datze te zamen 900 oude ponden zullen weegen https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.73] De bulle hebben wij op 29 oktober 1835 geslagt, hij was op f 16 geschat, waarvan de accijns f 3,33 [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.66] De accijns loopt zeer hoog, bij voorbeeld ons beest dat thans aan de balk hangt is op 75 Gulden geschat, waarvan de accijns 17 Gld. en 5 Cent bedraagd, al het overig naar rato, en brengt dus een schat op aan het Rijk en Gemeenten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.120] =In oktober 1841 is ons bulle geslacht op 28 gulden geschat, de huid woog over de 70 oude lb. waarvan de prijs 13 centen per lb. De impost bedroeg 6 Gulden 35 Cent [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.1.115] =Op 11 november 1843 slachtten wij onze weidkoe, door den schatter op 105 Gld. geschat, en betaald daarvoor aan accijns 23 Gld. 81½ Cents [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.1.76] =De schatter van het slachtvee was hedenmorgen om de varkens te schatten, die wij zullen slachten, waarvan hij de beste op 50 en de minste op 35 gulden heeft geschat. Met dit afgegeven schatbijlet, moeten wij naar de Ontvanger van ‘s Rijks Belastingen om de accijns naar de schatprijs berekend te betalen, deze geeft daarvan een accijnsbiljet en ontvangt de belasting. Van dit biljet voorzien, kan men veilig slachten. Het een en ander geeft nogal veel omslag en moeite eer men tot de slachting kan overgaan; want eerst moet de schatter kennis gegeven worden, en dan is men nog onzeker op wat tijd van de dag hij komt wijl hij dikwijls, een aantal moet schatten, dit gedaan zijnde, moet men naar de ontvanger en daar kan men bepaalde tijden alleen te regte komen. Zodat men alvorens in onzekerheid is, om met de slachting aan te vangen. De schatter is in plaats van zijn vader en woont te Huizum; voor de gehele grietenij is hij aangesteld; tweemaal des weeks komt hij op bepaalde dagen te Wirdum, en dan heeft hij telkens de gehele dag werk, vooral als het op het drukste van den slachttijd is [Algra, Kroniek, blz. 373].
afschrijving=Het Gouvernement heeft in november 1825 een aanmerkelijk afslag in de belasting verleend, aan zulke plaatsen en deelen waar de meeste rampen door de overstroming getroffen hebben, waar van zommige landen geheel en andere naar rato van de grondlasten zijn vrijgesteld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/152
algemeen=De kohieren van de verponding over 1826 zijn reeds in werking in deze gemeente, de billetten van den aanslag uitgereikt om in deze maand te ontvangen, ook zijn de kohieren van het Personeel en de patenten door ons opgemaakt en ingezonden om executoir verklaard te worden, ten einde zoo mogelijk in deze maand nog het 1/12 gedeelte te ontvangen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/172]=De kennisgeving van de aanslagen der Grondlasten, Personeel en van de Patenten over 1826 uitgegeven zijnde, is het gedeelte van het verschuldigde der belastingschuldigen op het einde van Januarij betaald, en door den Schrijver verantwoord; alle deze belastingen, waar van de Kohieren van het Personeel door ons ook opgemaakt in werking te brengen de kennisgevingen daar van te vervaardigen en uit te geven, en dan nog te ontvangen, geeft een onbegrijpelijken drukte, waar van mijn zoon het voornaamste deel heeft, zoo was de schrijver de laatste dagen en nachten van Januarij aan het Kantoor ten huize van mijn zoon, en wij werkten tot laat in den nacht, ook tevens nog met behulp van mijn zwager P. Hiemstra, als den derden man. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/176]=De kohieren van de verponding en van het personeel zijn voor deze gemeente executoir verklaard, en de schrijver als ontvanger gelast, de kennisgevingen aan de contribuabelen uit te reiken en alzoo in deze maand een aanvang met het ontvang te maken, met de verschenen termijnen. Bevoorens liep het wel tot mei en wijders eer de Kohieren der belastingen aan de ontvangers ter invordering gezonden wierden, tot groot ongerijf der belasting schuldigen, welke in eens de verschenen termijnen zoo niet konden betalen; veel liever wil men bij 3/12 betalen, zoo wil de Koning althans ook dat het zooveel mogelijk zal geschieden. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.16]=Op 2 februari 1829 verantwoordden wij de ontvangene Rijks belastingen; de Kohieren wierden voormaals na verloop van drie a vier maanden eerst executoir verklaard, waar door de belasting schuldigen ook de belastingen met meerder moeite wegens de grooter sommen bij een bragten, en betaalden, maar het tegenwoordig Gouvernement heeft er anders in voorzien, ten einde zoo veel mogelijk zonder tusschen tijd het 1/12 telkens kan betaald worden, van den aanvang van het jaar af; jammer is het maar dat men niet naauwgezet de Kohieren opzichtens de namen der belastingschuldigen inricht; het is telkens zeer moeijelijk vele namen die verkeerd gesteld zijn uit te vinden; alle jaren worden de staten van veranderingen tevens met alle verkeerde namen opgemaakt en ingezonden; maar het schijnt dat er geen gebruik van wordt gemaakt [Algra, Kroniek, blz. 99-100]=Hellema heeft de gemeente bij aanplakking laten bekend maken dat de belastingschuldigen namens Z.M. verzogt worden, om hun nog verschuldigde in de grondlasten, het personeel en het patentregt over den loop van dit jaar, in eens aan te zuiveren [Algra, Kroniek, blz. 130] . Onder de gemene stand heerscht groot gebrek, de belastingen zijn drukkend en konnen bezwaarlijk geïnd worden, zoo als wij in het laatst der voorgaande maand bij het ontvangen van ‘s Rijks Belastingen ondervonden, er bestaat een aanmerkelijk te kort over 1833. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.3] De geldelijke toestand der Ingezetenen alhier schijnt eenigzins verbeterd te zijn, want in het begin des vorigen jaars bestond er over 1833 een tekort van eenige honderden guldens, daar thans de grondlasten en de verschenen termijnen van het personeel over 1834 aangezuiverd zijn [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.2] =Er bevinden zich thans onder Wirdum zes en dertig Phaetons vier en veertig Chaisen negen en negentigaardkarren, honderd agt en dertig hooiwagens, zeven bolderwagens honderd en elf paarden vijftien honderd drie en negentig koeijen twaalf honderd vier en vijftig schapen een en tagtig varkens tezamen met Swigchum, 37 Phaetons 50 Chaisen 110 aardkarren 153 hooiwagens 8 bolderwagens 122 paarden 1737 koeijen 1365 schapen 90 varkens. Te Wirdum wordt gebruikt 5239½ greidland 7 pondemate bouwland, tezamen met Swigchum 5746 pondem. greidland, 7 pondem. bouwland; te Wirdum 7 geheele en gedeeltelijk overdekte vaartuigen, tezamen inhoudende 26 lasten Swichum 1 honderd 21/3 lasten [Algra, Kroniek, blz. 237]. =De Rijks provinciaalse en gemeentelasten zijn drukkende voor de gemeene menschen die hun eigen brood eeten vooral de patent en personeele belastingen schuldingen, en het was te wenschen dat er een aanmerkelijke wijzinge op de wetten dezer belastingen voor de gemeene man, door de Staten Generaal in hunne tegenwoordige beraadslagingen mogte worden daargesteld, teneinde de arbeid en werkman zoo niet geheel dezer belasting ontheven, althans aanmerkelijk mogten verligt worden. Grootelijks schrijf ik het daaraan toe, dat de armen daardoor vermenigvuldigen; want alwaar men zucht om water en brood, moeten de belastingen zonder genade betaald worden veelal door dwang en hatelijke middelen, de kosten bovendien veroorzaakt, nog moetende betalen.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.1.69] De belastingen op de gebouwde en ongebouwde eigendommen zullen deze 6 eerste maanden van 1840 gelijk over 1839 geheven worden; tot dezen maatregel hebben de Staten Generaal besloten, omdat men dat men over de begrootingswetten met de Regering niet overeenstemde, wijl men grooter sommen vroeg, dan men meende thans bij de eindschikking met Belgien benoodigd te zijn. De Staten Generaal beklagen zich bij hunne adviesen in derzelver vergaderingen, dat men den finatiëlen toestand des vaderlands voor hen verborgen heeft gehouden. En van de geldmiddelen een ander en veel grooter gebruik heeft gemaakt, dan waartoe zij bestemd waren [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.19] =Niettegenstaande in alle de Nederlandse gewesten een uitwendige rust bestaat heerst er toch een inwendige wrok, vooral in de midden en gemeenen stand; men hoort dit soms uit de vrije gesprekken, welke men zich veroorlooft over de drukkende belastingen, het beheer de toenemende verarming enz. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XII.2.63]
belasting in naturainkwartieringGister 5 november 1830 marktdag was het zeer levendig in de stad wegens de menigte der schutters en vrijwilligers, waarvan de meeste gemonteerd, en bij de burgers ingekwartierd, uit alle oorden steden en plaatsen van ons gewest aldaar verzameld, om maandag van Harlingen met veerschepen, naar Amsterdam en wijders naar ‘s Hertogenbosch getransporteerd te worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.75] requisitieEen requisitie van 60 paarden en 30 wagens, wordt heden Wirdum en Swichum aangekondigd, op nog nader te bepalen tijd, te moeten leveren met voerman en al. Om het krijgsvolk ten minsten op het Heerenveen zo niet naar Zwol te transporteren [Algra, Kroniek, blz. 127].belasting op beluiden der dodenDewijl bij voorige tijden, opvolgende eene belasting op het beluiden der dooden alhier plaats heeft gehad, doch sedert onheuglijke tijden in onbruik, is er met den 1 Jan. dezes jaars weder eene belasting beraamd. [...] Thans , in 1826, is het gebruik van een meerderjarige 1½ uur en van een minderjarige doode 3 kwartiers uurs te luiden op onbepaalde uren van den dag; doch volgens het tegenwoordig gearresteerd Reglement op het beluiden nu van ‘s morgens 8 tot 9 of van 9 tot 10 uur, waar van ieder half uur moet betaald worden 1½ Gulden, maar van een vol uur, doch nooit langer 3 Gulden [Allgra, Kroniek, blz. 45-46]
deurwaarderDezer dagen is Marten Tijmens Jelgersma in den ouderdom waarschijnlijk wel 70 jaren overleden, hij was boer, zonder eenig vermogen, maar die sedert 1795 altoos in dorps bediening was, eerst aangesteld tot dorpregter daar na veldwachter Deurwaarder van de Dir. Belastingen ook Brandmeester tijdens den schrijver; sedert enige jaren als Deurwaarder honorabel ontslagen, bevorens zeer veel bij mij in dienst geweest ambtshalve, thans door ouderdom maar vooral door de zwakheid van zijn gezicht, onbekwaam zijnde openbare diensten waar te nemen, echter als particulier werd hij van enige ingezetenen maandelijks belast om de verponding voor hen te betalen, zoo als hij in het laatst der voorgaande maand in persoon aan het Kantoor nog verrigte, ik sprak toen buiten dat met hem over onverschillige dingen, nadien wij zeer familiair met elkander plachten te zijn; maar dagte toen niet, dat dit de laatste keer was, dat ik hem zien en met hem spreken zoude, want hij was overleden, eer ik gehoord had dat hij ziek was, hetwelk ook maar enige dagen heeft geduurd, schoon maar een geringe boer was was hij bij het algemeen zeer geacht, wegens zijn goed en oprecht karakter [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.67-68]
dorpslasten=De dorpslasten werden geïnd en beheerd door het bestuur van de grietenij, maar afzonderlijk geadministreerd voor elk dorp. De aanslag geschiedde door een college van zetters naar de geschatte welstand van iedere contribuabele [Algra, Kroniek, blz. 42]. =in het vorige jaar 1847 betaalde ik in de dorpsomslag […] meer dan in het voorvorige jaar, en in dit jaar 1848 meer dan het dubbelde als in het vorige jaar [Algra, Kroniek, blz. 404-405]
drankenbelastingDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80]
gemaalaccijnsDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =De Regering heeft eene wet de Staten Generaal aan geboden tot opheffing van den accijns op gemaal van de rogge, om bij de tegenwoordige duurte der levensbehoeften, de arbeidzame klasse te verligten .[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XII.1.57]
grafgeld=Volgens de bestaande order wordt het kerkhof zeer goed onderhouden, en daarvoor van ieder graf door de eigenaars jaarlijks 2 stuivers betaald, zo haalde de doodgraver gisteren de belastingen van de vijf graven die mij in eigendom behoren; het een en ander, geeft de doodgraver, door de menigte der graven een aanzienlijk inkomen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.13] .
inkomstenbelasting=Een vrijwillige leningswet en als die niet doorgaat een belastingwet op de bezittingen en inkomsten ter bekoming van 127 millioenen als een behoefte voor het Rijk, zijn bij meerderheid der Staten Generaal en door den Koning den 6 maart 1844 aangenomen, om ten uitvoer gelegd te worden. Men heeft gedurende de beraadslagingen aangaande deze belastingwet, opvolgende aan de Staten onderscheidene bezwaren ingezonden ten einde, zoo mogelijk de aanneming dezer wetten van de hand te wijzen, dog alle de menigvuldige adressen zijn door de Staten ter griffie gelegd, en dus geen gehoor verleend. – Het schijnt dus uit het een en ander, dat de nood des vaderlands, dringend is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.32] =Gedurende dit tijdvak van leening, welke den 26 zal gesloten zijn, wanneer als dan tot 127 millioenen niet ingeschreven zal zijn, moetende zich dan een gedwongene heffing don gratuit onderwerpen, wordt er thans bijkans door de belanghebbenden niet gesproken dan over deze wet onder de 3000 aan kapitaal en inkomsten bezittende zijn vrij. Met hoop en vrees wordt den afloop dezer termijn tegemoet gezien. Ik ben nog tot geen besluit om in de leening of in don gratuit te deelen, het eerste wordt algemeen voor verkieslijk gehouden, in gemakkelijk termijnen, te betalen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.33]
omslag =zie hierna onder maatschappelijke hulpverlening=In de verleden week heeft de Grietenije Ontvanger alhier zitting gehouden tot ontvangen van den dorps omslag waar toe de schrijver heeft gecontribueerd 21 Gulden, bedragende het geheele montant alleen het dorp Wirdum bij wege van repartitie over derzelver Ingezetenen 1300 Gulden over 1825. Zijnde eene belasting tot onderhoud van de dorpsarmen. Deze quotisatie door eenige daar toe gestelde lieden, gaat over alle ingezetenen zonder onderscheid van godsdienst. Doch volgens bestaande overeenkomst tusschen de Roomschen en gereformeerden genieten de Roomschen alle de gelden door hunne gezindheid daar toe gecontribueerd tot onderhoud van hunne eigene armen, wordende overigens naar aftrek van dit gedeelte de ingezamelde gelden aan de gereformeerde armvoogdije bekeerd [Algra, Kroniek, blz. 36].=Op 15 november 1826 was de veldwachter alhier namens het Grietenijbestuur van Leeuwarderadeel gelast, het aantal zieken onder het behoor van Wirdum op te nemen. Niet tegenstaande onder ons vele hulp behoevende lieden bestaan, welke tot de voors. Commissie, een vrije toegang om den nood welke hen wegens de aanstaande Winter dreigt, zouden konnen aangeven, ingevolge uitnoodiging, onderstand tevens daar van te verkrijgen, maar men heeft besloten deze behoeftige lieden, daar van te rug te houden, onderstellende dat als de nood daar is, het alhier aan mildadige ingezetenen niet zal ontbreken, om ook dezen eenigen onderstand te verlenen, zoo als het bij nijpende Winters als anderzins, te Wirdum nooit aan mildadigheid heeft ontbroken, en dieswegen te onteerende voor deze deugd zoude zijn, tot vreemde hulp zijn toevlugt te moeten nemen; schoon Wirdum aanzienlijk Landswege belast is, heeft behalven dat en het gewoon onderhoud der armen, een algemeen dorpsomslag aan de Grietenie Ontvanger den 10den alhier zitting houdende f 1300 gecontribueerd [Algra, Kroniek, blz. 54] .=Op 9 februari 1831 hebben Palsma, Hooghiemstra en ik (Hellema) de dorpsomslag gemaakt, dat is een quotisatie over de ingezetenen, ter som van driehonderd gulden gearresteerd, van het Grietenijbestuur, daartoe aangeschreven en gemachtigd, strekkende tot onderhoud van de buitenarmen. Het bedrag dezer heffing is gelijk aan die van het voorgaande jaar [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.14-15] Van het Grietenijbestuur van Leeuwarderadeel gecommitteerd benevens A. Palsma en A. Hooghiemstra, hebben wij gister 11 april 1832 in de Herberg te Wirdum, een omslag gemaakt om in de Grietenij of dorpsbehoeften te voorzien ter som van vijfhonderd en dertig Gulden, dus tweehonderd en dertig Gulden meer, dan in het verleden jaar, welke staat morgen bij het bestuur zal worden ingediend en als dan executoir verklaard aan de Grietenij ontvanger ter executie aanbevolen worden. Gemelde omslag bepaald van 1½ tot ruim 20 Gulden over de Ingezetenen, zullen wel de eene meer en de andere minder passen, en diensvolgens zeer drukkende zal zijn. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.27] =Ingevolge aanschrijving van het Grietenijbestuur zijn Palsma, Hooghiemstra en ik heden in de Herberg te Wirdum vergaderd geweest, om de dorpsomslag ter som van vierhonderd en vijftig gulden bij wege van repartitie over de ingezetenen alhier om te slaan dus tagtig gulden minder als in het voorgaande jaar naar ons best geweten zulks gedaan te hebben, werden de stukken in order geschreven en aan het Grietenijbestuur ingezonden, om executoir verklaard te worden. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.66] =De Grietenij Ontvanger, ontving op den 16 november 1833 in de Herberg te Wirdum de dorpsomslag ter somme van vier honderd en vijftig Gulden, waar op de Ingezetenen alhier gegirotificeerd waren, zie onze vorige aantekening; na dat deze quotisatie ter visie van de ingezetenen op het Grietenij huis voor een bepaalden tijd hadde gelegen, ten einde zich daarover bezwaard vindende te mogen beklagen over deszelfs aanslag; dog gene bezwaren ingekomen zijnde is deze quotisatie executoir verklaard, en de Grietenij Ontvanger ter invordering aanbevolen geweest [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.86] =Op dinsdag 4 april 1837 hebben wij in de herberg de omslag tot ‘s dorps behoeften, of de dorpsomslag, gemaakt ter som van 820 gulden, door het grietenijbestuur daartoe benoemd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.40] Het grietenijbestuur had een aanmerking op onze onlangs gemaakte repartitie, de Heer Middachten namelijk hadden wij te laag in evenredigheid tot de andere ingezetenen huns bedunkens te laag gekwotiseerd, en verzogten daarom te verhogen, en dit was de reden waarom ik verzogt wierd op 8 april 1837 in de herberg te komen, de Commissie welke bestond uit de navolgende persoonen als A. Palsma Assessor J. Greben lid van de Grietenijraad, Pier Stornebrink landbouwer en ik toen vergaderd, hebben gemelden Heer 15 gulden verhoogd en gebragt op 50 gulden, waardoor wij deze 15 gulden in mindering van andere ingezetenen pro kwota omsloegen, en scheidde deze vergadering ‘s avonds 7 uur [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.41]
oninbare postVoormaals had ontvanger Doeke Hellema nimmer een oninbare post, en was dus in de gelegenheid om op de laatste dag van het jaar te sluiten; wanneer een over ander minvermogende niet in staat ware eindelijk zijn verschuldigde te voldoen, vulde dit dan uit zijn private beurs aan, zodat bij de laatste verantwoording van het jaar, alles verantwoord was, zonder een penning schuldig te blijven; dit was voor de schrijver, een aangenaam gevoel en tevredenheid, dat deze gemeente met het land liquit ware, en niets om te verantwoorden schuldig bleef. – Maar sedert de invoering van de personele belasting, blijven er altoos oninbare posten overig, meestal door de gealimenteerden veroorzaakt, welker woningen door de schatters als schatpligtig beschouwd worden, en zulks altoos tot nadeel van het land. Indien de eigenaars dier wooningen er niet door bevoordeeld wierden, moesten de gealimenteerden van onderscheiden armen door de schatters beneden gesteld worden [Algra, Kroniek, blz. 95].
ontvanger=Doeke Wijgers Hellema [1766-....] is in de jaren 1805-1838 ontvanger van 's Rijks belastingen te Wirdum. Het Gouvernement heeft op 1 september 1827 zijn zoon gemachtigd tot de Administratie van ‘s-Rijks Kantoor gedurende de ziekte of zwakheid van Doeke [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.61] [Algra, Kroniek, blz. 277]=Toen waren wij Franschen onder het beheer van Buonaparte, ik kreeg namens den Keizer mijne aanstelling van percepteur of ontvanger van alle de belastingen alhier ook als gemeenteontvanger in den jare 1811 [Algra, Kroniek, blz. 278]=Onder de Fransche overheersching was ik als Rijks Ontvanger gehouden de registers in die taal te houden, waartoe mijn zoon Wijger mij behulpzaam was, welke benevens mijn behuwdzoon Pieter Hiemstra op de Fransche school te Leeuwarden gingen en goede vordering gemaakt hadden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.19] =In 1813 proclameerde de vorst alles vergeten en vergeven, alle harten wierden verheugd, vriend en vijand neigde zich tot eensgezindheid, die ambtenaren welke staatsambten bekleedden wierden provisioneel in hunne posten bevestigt, ook de ontvangers der directe en indirecte belastingen [Algra, Kroniek, blz. 278]=Gedurende de laatste dagen van Maart hebben wij [Hellema] ons onledig gehouden met het ontvangen der maandelijkse verponding en het personeel; na de afloop heeft mijn zoon de staten opgemaakt, welke heden naar Leeuwarden om te verantwoorden getrokken is, gedurende deze winter hebben wij maandelijks, het geld op het paard, door een van mijn knechten naar Leeuwarden laten brengen, zo ook heden. Het geeft altoos eenig rust en genoegen als de maand weder verantwoord is.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.109-110] =W.D. Hellema, Doeke's zoon, is in augustus 1828 plaatselijk ontvanger [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/II.91=Op 8 augustus 1829 heeft de controleur Bouricius Hellema’s kantoor geviseerd, dit was reeds de derde maal in de loop van dit jaar, onlangs was de hoofdinspecteur Veening hier tot hetzelfde einde. Telkens bevond men alle papieren en stukken tot het kantoor der directe belastingen en accijnsen betrekkelijk volkomen te sluiten. – Dit geeft altoos een aangename gewaarwording en tevredenheid in het gemoed; gerust kan men altoos hoe onverwacht ook zijne superieuren afwachten, deze juistheid in de administratie heb ik grotendeels aan mijn zoon te danken, hoewel ik mij niet behoef te beklagen, dat ik voormaals toen alleen het kantoor in de kragt van mijn leven, bestuurde, minder juist en actief ware als thans [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.56] =Gedurende het laatst van de maand oktober 1929 hebben wij ons onledig gehouden met het ontvangen van ‘s rijks belastingen en worden heden verantwoord; tevens heeft de controleur volgens een nieuw voorschrift opzettelijk de afschrijvingen der Billetten met die der registers vergeleken, en alles wel bevonden. Deze werkzaamheid vordert veel tijd, doch is een uitmuntend voorzorg der Administratie niet alleen om de fouten die bij ons hier en daar wel in de datums bestonden, maar ook om de fraudes te ontdekken, zoo als de ondervinding leert, dat er nu en dan bestaan en dezulken der ontvangers welke zich daaraan schuldig maakten, doorgegaan zijn. De controleurs moeten dezer wijze alle de Kantoren hunner controles bezoeken, en zal veel werkzaamheid voor hun aanbrengen. Met alle deze voorzorgen is het mij altoos geruststellend dat men zeker wel fouten maar nimmer opzettelijke fraudes zal ontdekken [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.75] =Gister, 28 januari 1830, had ik het ongemeen druk, wijl men kwam de verponding, waar van de aanslagbiljetten reeds voor 1830 bij ons uitgegeven zijn te betalen, tevens wordt het geschatte slachtvee, vee-accijns, schapen en varkens, waarmede de slachters gister mede ter markt trokken, hetzij in stukken of gehele buiken vlees, zoveel ik mij herinnere 19 schapen en 3 varkens, daarbij kwamen de drie bakkers, om het belaste graan ten voordele der Grietenie, zijnde van rijkswege met den aanvang van 1830 onbelast geworden; aan te geven, zoveel ik mij herinnere 5 mudden tarwe en 18 a 19 mud rogge, en dit bij gedeelten, veroorzaakt een verbazende drukte, vooral ten aanzien van het slachtvee omdat het stuk voor stuk verimpost wordt, het lastigste voor mij was de accijnsen en de verponding telkens bij afwisseling te moeten bewerken; het slachtvee en de bakkers zijn wekelijks meer en min wel hetzelfde, maar nu kwam de verponding er midden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.9] =Op 20 maart 1830 heeft de controleur Bouricius, tevens de functie van Inspecteur ad interim waarnemende, de stukken en registers van ons kantoor geviseerd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.28] . =In mijn kwaliteit als ontvanger ben ik benevens de zetters bij het Grietenij Bestuur geconvoceert om eene opgave te doen van de aanslag van eenige Nos uit het Kohier van de gebouwde en ongebouwde eigendommen, om elf uur daar mede begonnen zijnde, waren de werkzaamheden om 12 uur afgeloopen, en keerde staande naar Wirdum te rug [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.64] .=Niettegenstaande de geldeloze tijd heeft het mij verwonderd, dat de ingezetenen de belastingen zo nabij hebben aangezuiverd ook ten aanzien der geldlening, schoon er onder de Roomsen zijn die wegens de geldlening geen cent nog betaald hebben en onder deze de Heer Middachten, welke in het geheel bijna 700 Gulden moet voldoen; tot mijn leedwezen zal ik mijn toevlucht tot dwangmiddelen moeten nemen om dezulken tot betaling te noodzaken [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.88-89] =Mijn zoon [Hellema] en behuwdzoon, zijn in januari 1831 in de gemeente van Stiens of Hijum, bezig om het Personeel te schatten. – Ik heb mij dien ten gevolge onledig gehouden om de werkzaamheden aan het Kantoor waar te nemen en de geldleening waar van nog eenige wegens het laatste termijn nog schuldig waren, ontvangen, zoo dat gemelde geldheffing alhier geheel effen en aangezuiverd is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.7] =Alle Amptenaren ontvangen thans hunne traktamenten in schatkist billetten, welke in de belastingen voor de waarde weder opgenomen worden, ook maar de genen welke in de grondlasten aangeslagen zijn, zoo is de schrijver ongeveer voor 400 Gulden belastingen schuldig, dog ontvangt zijne ontvang loonen in schatkist billetten en kan die tot gemelde som weder uitreiken evenwel dezelve alvorens bij de Rijks Administrateur aangevraagd, en bij den Agent in kontanten betaald te hebben[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.43] =Op 5 april 1831 kreeg ik berigt van den Hoofd Inspecteur dat hij heden morgen aan mijn huis wilde komen, om dan te zamen naar Wirdum te gaan ter inspectie van het Kantoor en heden morgen kreeg ik weder berigt, dat hij in plaats nademiddag om 3 uur bij mij zijn zoude. Ook hadde de Controleur aan het Kantoor kennis gegeven, dat hij tot einde heden morgen zich te Wirdum zoude laten vinden, maar weder ook afgeschreven. Gaarn hadde ik wel gewenscht! dat zij beide zonder van elkanderen te weten op gelijken tijd aan het Kantoor geweest waren https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.45] =Hedenmorgen 18 januari 1832 het Kantoor waarnemende, boden zich twee commiesen aan, om in het register № 5 te tekenen, dat zij tegenwoordig geweest waren, namens de arrondissementsinspecteur [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.7] =Heden 16 juni 1832 heeft de controleur Bouricius het Kantoor geviseerd en alles wel bevonden, op bekomen bericht, haalde ik zijn Ed. met de wagen uit de stad, en na gedane visitatie weder terug naar de stad [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.35] =De Controleur kwam mij hedenmorgen 8 september 1832 met de Chais van Wirdum tegen, terwijl ik daar naar toe de Werp even voorbij was te voet, hij wenkte mij, hij hadde het Kantoor geviseerd, en verzogt mij te teekenen, ik liep even bij een boer op de werp en teekende het proces verbaal [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.53] =Er zal een merkelijk deficit op het montant der belastingen over 1832 alhier bestaan. Nimmer was ik bevorens zulks gewoon, want bij het sluiten der registers op den laatsten December, waren altoos de Belastingen binnen en aangezuiverd; thans moeten wij tegen mijnen wil, onzen toevlugt gedurig tot dwangmiddelen nemen, zoo als thans het geval ook zal zijn van de nog te innene p.l. 400 Gld. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.83] =De belastingen gaan het vermogen van den middenstand te boven, althans heb ik nimmer zoo veel (tot mijne smart) dwangmiddelen moeten in het werk stellen dan thans, begin 1833. Bij vorige jaren was de belasting bijkans op het einde van het jaar aangezuiverd daar er thans over 1832 een aanmerkelijk tekort bestaat en niet als met dwang zal binnen komen, evenwel zoodanig, om de ingezetenen voor meerder druk te bewaren, dat dezelve eerder eene aanmaning schijnen dan dwang, om de kosten en bezwaren daar uit voor de onvermogenden te ontstaan [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.2] =Wij volgen altoos deze gewoonte, dat die gene welke eerst aan het Kantoor komt, ook eerst gered worde een ieder wacht dus zijn beurt of zijn er ook 10 te gelijk aan het Kantoor, nooit is hier eenig verschil over, niettegenstaande somtijds uren wachtens, komen vele belastingenschuldigen altoos echter op den laatsten dag der maand, daar zij der vorige dagen altoos zonder verlet konnen gered worden. Wij maken de menschen zoo gerieflijk als zij begeren zonder bepaalde Kantoors uren, als wel elders, maar verledigen ons gedurende den gehelen dag, de belasting te ontvangen. En volgens daar bij gezet deze order: n.l. mijn zoon schrijft ingevolge de aanslag het journal en de kohieren af reikt mij dan de billetten, welke ik afschrijf en teekene, middelerwijl ontvangt hij het geld. Dit is altoos ons vaste regel, om geen abuizen te begaan, zoo dat elk onzer zijn bepaalde werkzaamheden heeft. Meestal laten de belastingschuldigen hunne billetten aan het Kantoor. Zij zijn dan zeker zeggen zij, datze wel bewaard worden, en ontslaat hen van de zorg, om ze wel te bewaren, na de volle betaling ontvangen zij de quit. terug. Na twaalf uur op den laatsten dag der maand sluiten wij de registers, waar na een ieder zich schikt. Mijn zoon, maakt daar na de Kas op, dit gedaan en het geld geteld hebbende, schrijft de staten en wijdere stukken tot de verantwoording, welke wij altoos den 1 der volgende maand doen. Het is daarom noodzakelijk dat wij ‘s middags bevorens sluiten, want gedurende het overige van dien dag, tot zelfs laat in den avond is er noodig, om de staten en alle de stukken tot de verantwoording vereischt wordende wel te stellen en af te schrijven. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.78-79] =Wij volgen altoos deze gewoonte, dat die gene welke eerst aan het Kantoor komt, ook eerst gered worde een ieder wacht dus zijn beurt of zijn er ook 10 te gelijk aan het Kantoor, nooit is hier eenig verschil over, niettegenstaande somtijds uren wachtens, komen vele belastingenschuldigen altoos echter op den laatsten dag der maand, daar zij der vorige dagen altoos zonder verlet konnen gered worden. Wij maken de menschen zoo gerieflijk als zij begeren zonder bepaalde Kantoors uren, als wel elders, maar verledigen ons gedurende den gehelen dag, de belasting te ontvangen. En volgens daar bij gezet deze order: n.l. mijn zoon schrijft ingevolge de aanslag het journal en de kohieren af reikt mij dan de billetten, welke ik afschrijf en teekene, middelerwijl ontvangt hij het geld. Dit is altoos ons vaste regel, om geen abuizen te begaan, zoo dat elk onzer zijn bepaalde werkzaamheden heeft. Meestal laten de belastingschuldigen hunne billetten aan het Kantoor. Zij zijn dan zeker zeggen zij, datze wel bewaard worden, en ontslaat hen van de zorg, om ze wel te bewaren, na de volle betaling ontvangen zij de quit. terug. Na twaalf uur op den laatsten dag der maand sluiten wij de registers, waar na een ieder zich schikt. Mijn zoon, maakt daar na de Kas op, dit gedaan en het geld geteld hebbende, schrijft de staten en wijdere stukken tot de verantwoording, welke wij altoos den 1 der volgende maand doen. Het is daarom noodzakelijk dat wij ‘s middags bevorens sluiten, want gedurende het overige van dien dag, tot zelfs laat in den avond is er noodig, om de staten en alle de stukken tot de verantwoording vereischt wordende wel te stellen en af te schrijven [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =Heden 19 maart 1834 kwam de controleur Bourisius aan ons huis welke te Wirdum het Kantoor geviseerd hadde, om het proces verbaal daar van opgemaakt, door mij te doen teekenen, volgens gewoon gebruik, t’elkens als hij het Kantoor heeft opgenomen, hetgeen volgens de Wet door hem om de 2 of 3 maanden moet geschieden, somtijds ook door den Hoofd Inspecteur. Er is op 19 maart 1834 aan het Kantoor zeer weinig te doen, als alleen het gemaal en nu en dan wordt er een nuchteren kalf aangegeven. De boeren hebben een volstrekten afkeer om nuchteren kalvers te veraccijnsen, alleen om de commiesen in survilleren niet in handen te vallen, wordt er maar zoo min mogelijk door hen veraccijnds; schoon de accijns maar 29 Cents van een nugteren kalf bedraagd.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.21] =wij hebben op 31 juli 1834 onze journalen van het ontvangen der Rijks gelden voor deze maand weder gesloten en bevonden dat er een te kort van 299 Gulden bestond, welke nog voornamelijk over de Grondlasten moesten ontvangen zijn wij zijn dus in de noodzakelijkheid de nalatige belasting schuldigen te sommeren; te meer wijl wij in den loop dezer maand van den Heer Inspecteur een scherpe aanmaning ontvingen, om te zorgen dat de ‘s lands gelden tijdig binnenkwamen, de vorige maand was er een te kort van 8 a 900 Gulden. – Alle de wanbetalingen dient men wel in het oog te houden ontstaan niet zoo zeer uit kwaden wille, maar vooral uit geldgebrek, het welk voornamelijk onder den boerenstand wegens den vorigen agteruitgaanden tijd, nog zoo zeer wordt gevoeld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.43] Hedenmorgen 9 augustus 1834 was ik aan het Kantoor alwaar mijn zoon mij berigte: dat de Inspecteur Generaal of de algemeene Rijks Inspecteur, sedert weeken in deze Provincie om de Kantoors van de Directe en Indirecte Belastingen op te nemen om 7 uur op den avond van den 6 dezer, ons Kantoor ook hadde geviseerd, alles gehoord en gezien te hebben, scheen wel voldaan, althans vertrok om half agt, naar Warga, om dat Kantoor nog te Inspecteren. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.2.45] =De hoofdinspecteur kwam op 28 maart 1835, inspecteerde het Kantoor, bevond alles goed en vertrok van hier naar Roordahuizum om het Kantoor van Idzerda te inspecteren deze mijn vriend wacht eerlangs zijn pensioen, hij is 72 jaren oud en heeft 38 jaren ontvanger geweest [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VI.1.22] =Ik ben thans voluit 30 jaren Rijks Ontvanger geweest en zoude wel mijn pensioen verzoeken ten ware mijn zoon het Kantoor niet met genoegzame kennis administreerde en daarvan door mij niet genoegzaam beloond wierd tot een gedeeltelijk bestaan van zijn groote huisgezin; gevoegd bij zijn naauwkeurige oplettenheid en toeverzigt dat alles in de beste order bij de opnemingen van den Controleur en Inspecteur, tot genoegen bevonden wordt, weerhoud mij, mijn pensioen te vragen [Algra, Kroniek, blz. 209]=Hedenmorgen 13 februari 1838 was de Controleur aan het Kantoor. De registers en het gehele Kantoor naauwkeurig opgenomen en alles wel bevonden hebbende, dronken na de opneming tezamen Koffij bij mijn zoon, waarna de Controleur afscheid nam en vertrok [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.21] =Op 1 juni 1838 heb ik mijn ontslag verzogt bij Request aan Z.M. den Koning; ik heb den post als Ontvanger der Direkte Belastingen en Accijnsen alhier te Wirdum waargenomen waartoe mijn zoon Wijger mij vooral in deze laatste jaren behulpzaam geweest was, zodanig dat ik zonder hem voor enige jaren al moeste bedankt hebben, hij bestuurde geheel het Kantoor, met orde en getrouwheid. Hij heeft dientengevolge Z.M. bij Request verzogt, in mijne plaats als ontvanger te mogen worden benoemd, en daartoe den voorspraak van den Heer Gouverneur verzogt, en schoon wij overtuigd zijn, dat het hem niet baten zal, konnen wij ons evenwel naderhand niet beklagen, alle geoorloofde middelen ter zijner bevordering aangewend te hebben [Algra, Kroniek, blz. 230]=Eind juli 1838 hebben wij ons onledig gehouden om ‘s Rijks belastingen te ontvangen, mogelijk zal dit wel de laatste keer geweest zijn, waarvan het sedert 1806 aangevangen hadde, en dus een tijdkring van ruim 32 jaren, de Rijks ontvangsten, in kwaliteit als rijks ontvanger in deze gemeente en gedurende onafgebroken heb waargenomen; ik heb sedert een paar maanden mijn ontslag aan Z.M. gevraagd, en men zegt, dat ik in een nieuwspapier het handelsblad genaamd, mijn ontslag gekregen hadde: maar tot hier toe heb ik geen officioneel berigt ontvangen, maar verwacht het dus eerstdaags. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.53] =Onlangs stond in het handelsblad, dat Z.M. mij een eervol ontslag, had verleend; op 14 augustus 1838 volgde het besluit van Z.M. waarvan een extract mij geworden is, gisteren stond het in de Leeuwarder Courant; het besluit van Z.M. hield in: dat op mijn verzoek een eervol ontslag verleend is, behoudens aanspraak op pensioen. Dog wanneer ik het Kantoor zal moeten overdragen en aan wien is mij onbekend; van den Heer Gouverneur zal mij het berigt daarvan moeten geworden [Algra, Kroniek, blz. 231]. =In de Courant van 21 augustus 1838 stond onder anderen, dat S. Witteveen tot ontvanger der Directe Bel en Accijnsen benoemd is door Z.M. den Koning; ik heb tot nog toe geen berigt wanneer ik het Kantoor zal moeten overdragen; men zeide gister, dat men besloten hadde, mij tot de overneming van het Kantoor van den nieuwen ontvanger te doen continueren, en dat dit wel tot midden den volgenden maand zal aanloopen; ik zal dan de Rijks ontvangsten tot dien tijd waarnemen, dit duurt nog boven verwachting, omtrent Mei voorleden hadde ik mijn ontslag al verzogt, en meende toen, dat ik met een maand er zoude van ontslagen zijn [Algra, Kroniek, blz. 231] .=Gedurende de 3 laatste dagen ben ik aan het Kantoor werkzaam geweest om ‘s Rijks belastingen voor het laatst te ontvangen. Den 6 Sept. ontving ik van den Gouverneur het berigt dat de Koning mij behoudens aanspraak op pensioen eervol hadde ontslagen, en dat ik eerlang in de gelegenheid zoude gesteld worden, om aan den opvolger S. Witteveen het Kantoor over te dragen. Sedert ging alles den ouden gang, de nieuwe ontvanger kwam een en ander keer te Wirdum, om naar inwooning om te zien. Eindelijk kwam hij en besteedde zich ter inwooning en halve kost bij de wed. Vlaskamp, en huurde elders een kamerke tot een Kantoor, en berigte ons dat hij den 1 November het Kantoor zoude overnemen, waar van wij den 25 Oct. het brigt van den Gouverneur ook ontvingen dat op den gemelden tijd het Kantoor zoude overgaan waarvan ons de Controleur den 29 meldde dat wij op den 1 Nov. het Kantoor zoude moeten overdragen, nadat hij bevorens een model van den inventaris had gezonden verzoekende en kwadriplo daarvan gereed te maken, mijn zoon hadde daarmede veel werk om een vierdubbeld te vervaardigen, te meer wijl wij gedurende de maand October ‘s Rijks belastingen ontvingen. Met een en ander was hij op den laatsten den 31 Oct. tot laat in den nacht bezig, maar had toen alles ook volmaakt in order. Op den 1 begaf ik mij dan weder aan het Kantoor, alwaar de kontroleur benevens de nieuwe ontvanger en zijne klerk (zijnde ‘s daags tevoren gekomen) zich ook vinden lieten. De inventaris alles in orde zijnde, in het proces verbaal opgemaakt, en vanwegen de overdragt en de overneming wederzijdsch geteekend te hebben waren deze werkzaamheden binnen een uur afgeloopen. Het was een regenachtigen dag en somber, ook daarbij was ik zeer verkouden en dus niet zeer opgeruimd eenen post te verlaten en daarvan ontslagen te zijn, welke ik gedurende 32 jaren 9 maanden in het belang van dan Schatkist, maar tevens ook in het belang van de belastingschuldigen hadde waargenomen; met de grootste belangstelling tot een welingerigte en goede Administratie ons altoos op toegelegd te hebben, waarvan ik mijn zoon de grootste eer moet toekennen, niet alleen wegens zijne bekwaamheid maar ook wegens de order in alle de werkzaamheden aan deze Administratie verbonden, waardoor hij bij het viseren van het Kantoor door de opvolgende hoofd en arrondissementsinspecteurs en controleurs nimmer eenige aanmerkingen hoorde maar alles altoos in de beste order bevonden wierd, zooals de controleur hem laatst bij het overgaan van het Kantoor zeer vriendelijk bedankte wegens zijne goede Administratie – Ik bedroefde mij intusschen daar ik dog somber gesteld was, zijnentwege dat de Regering maar vooral de administratie de getrouwe diensten in deze Administratie niet hadde beloond en gewaardeerd, maar in plaats van hem daar hij dringend aan den Koning en den Gouverneur hadde verzogt om geplaatst te worden, een vreemde, een zeeofficier, en dezer wijs geheel onkundig, aangesteld te hebben [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.69-71] =De nieuwe ontvanger bepaalt in november 1838 kantooruren, waardoor de ingezetenen ongewend worden, wij bedienden het Kantoor van den vroegen morgen tot den laten avond, tot gerief der belastingenschuldigen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.69-71] . =Tot nog toe heb ik de Akte van mijn pensioen nog niet ontvangen; trouwens de pensioenen worden ook nog niet betaald; misschien dat mij dezelve in de volgende maand wel uitgereikt wordt, met aanzuivering tot den 1 Januari 1839, ik verwacht althans, dat er ten aanzien van mij alzoo gehandeld zal worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.2.84] . =Bevorens moeste ik mij omtrent dezen tijd aan het Kantoor bezighouden om ‘s Rijks Belastingen te ontvangen, maar daarvan ontslagen, laat ik maandelijks mijne belastingen, door mijn zwager betalen, en daarmede ben ik eraf. De verponding heeft maandelijks over dit jaar 23 en het personeel 2 Gld. en 50 Cents bedragen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.I.77] . =Doeke sprak de heer Bolhuis op het Collegie, over zijn borgtogt, ter somma van 2000 gulden die ik bij den aanvang van mijne bediening als ontvanger van ‘s Rijks belastingen in ‘s Lands kas hadde gestort, zijnde nu rede al bijkans 1½ jaar verlopen, sedert ik deze bediening hadde verlaten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.26] =Mijn zoon in de buren is door den ontvanger Witteveen alhier aangezogt om hem in de werkzaamheden van het Kantoor bij te staan, dewijl zijn klerk Prakken genaamd van de Administratie benoemd is als surnumerair, en thans als zoodanig op het collegie fungeert; zonder alvorens met den ontvanger overeen te komen, rakende den vasten dienst aan het Kantoor, heeft zich provisioneel daartoe laten vinden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.45]=Ontvanger Wittveen is voor een onbepaalden tijd gistermorgen 1 juni 1840 op reis gegaan, misschien om zijne familie te bezoeken en om plaisier, gedurende de afwezigheid van denzelven is mijn zoon van de administratie gematigd om het kantoor van de Rijks ontvangsten alhier waar te nemen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.2.57]=zoon Wijger had op 4 januari 1844 de verantwoording gedaan van des Rijks Belastingen. Hij werkt in vaste dienst aan het Kantoor der Belastingen te Wirdum. De ontvanger Witteveen vertrouwt hem niet alleen het Kantoor toe, waartoe hij gekwalificeerd is, om te tekenen maar, bij zijn uitgaan, zijn geheel huis. Hij woont naast den Heer Witteveen, alleen het pakhuis tusschen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.3] =mijn zoon konde niet best van huis, om het kantoor van de Rijksbelastingen, dewijl het in het laatst der maand is; maar als hij afwezig is, dan is zijn outste zoon Doeke, met goede toestemming van den Heer Witteveen voor hem in plaats, om het kantoor waar te nemen, welke met de administratie bekend is, dog hij doet het liefst zelf [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.25]
personele belasting=Mijn zwager Pieter Eelzes Hiemstra, mijn dochters man te Wirdum woonachtig, als Rijksschatter van het Personeel is thans met zijn mede schatter, in de Gemeenten van Stiens en Jelzum bezig met schatten, om dat het hier gedaan is, hebben wij de Kohieren daar van konnen opmaken [Algra, Kroniek, blz. 45]=De schatters van het Personeel zijn op 23 januari 1827 reeds werkzaam in deze gemeente, doch zeer langzaam waardoor de invordering van de 3/12 dezer belasting voor de maand zal ten agteren moeten blijven, niet tegenstaande dezelve tijdig genoeg door den schrijver in staat gesteld waren, om spoedig dit werk in deze gemeente ten einde te brengen. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/I.45; II.9=de personeel-beschrijvingsbilletten vervaardigd door Hellema's zoon,door het Kantoor van ’s Rijks Belastingen van het Gouvernement gemagtigd gedurende de ziekte van vader, zijn klaar om uitgegeven te worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/ II.90=Sedert de invoering van de personele belasting, blijven er altoos oninbare posten overig, meestal door de gealimenteerden veroorzaakt, welker woningen door de schatters als schatpligtig beschouwd worden, en zulks altoos tot nadeel van het land. Indien de eigenaars dier wooningen er niet door bevoordeeld wierden, moesten de gealimenteerden van onderscheiden armen door de schatters beneden gesteld worden [Algra, Kroniek, blz. 95]. =De belasting van het personeel over 1828 is ten aanzien van enige der gemene lieden nog niet binnen, wij hebben dwangbevelen uitgevaardigd voorzoveel ze niet vatbaar zijn om op de staat der oninbare posten te kunnen worden gebragt. De deurwaarder M.F. Jelgersma, heeft ze reeds vervolgd tot aan arrest; het smart mij, evenals de deurwaarder die een goed medelijdig man is, zo te moeten handelen. Het is veel nodiger deze lieden te geven, vooral in dit saisoen, dan dat zij tot ‘s Rijks belastingen betalen [Algra, Kroniek, blz.102]. Wijders liepen de gesprekken over die der arbeidzame klasse alhier, welke door de aanhoudene winter verhinderd wierden om iets te verdienen, waar onder met een groot huisgezin bezwaard, dat deze nog daar en boven genoodzaakt en gedwongen zouden moeten worden, om het nog verschuldigde van het personeel over 1828 te voldoen welk een hardheid, door noodzakelijkheid opgeleid [Algra, Kroniek, blz. 103]=Daar is weder eene Belasting bij wege van voorschot tegen 6 pro Cents op die wijze zoo als wij bevorens melden, uitgeschreven en waar mede wij rede bezig zijn de nodige uitrekeningen te doen, naar het Personeel over 1830 geheven, en als dan in het Kohier te verzamelen en alzoo aan de Administratie ter executoir verklaringen op te zenden. Deze Belasting hoe klein in het aanzien, zal te Wirdum alleen, nog bijna 2500 Gulden moeten opbrengen [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.44] =de belastingen op de rijtuigen bedragen in 1833 veel minder dan in het voorgaande jaar; toen bedroeg de belasting op rijtuigen op veren of op riemen met de opcenten ongeveer 14 gulden, thans de helft minder, onder de vrijheid bovendien, om met het halve jaar zich te kunnen laten afschrijven, zoals de boeren over het algemeen doen, wanneer de belasting ruim 3 gulden bedraagt, dit is van den 1 mei tot 1 november [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.70] =Ik vertoefde eenigen tijd bij mijn zoon, sprak met hem over des Kantoors aangelegenheden, vooral over de afschrijving van belastbare paarden, hetgeen voor den 1 Nov. moeste geschieden en waar toe ik mij tot belang der belastingschuldigen van modellen wegens die afschrijving met bijvoeging van een request aan de Gedeputeerde Staten om ontslag der belasting voor de zes wintermaanden in welke de landlieden zoo weinig gebruik van hunne rijtuigen konnen maken, hadde voorzien [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.74] =Ons knegt welke hier 14 jaren gediend had is op Mei l.l. van hier in een anderen dienst overgegaan, alleen daarom, dat ik hem voor minder loon, dat in het laatste jaar 120 gulden bedroeg wilde doen continueren, te meer, omdat hij in plaats van werkbode, als dienstbode, dewijl ik ambtenaar was, volgens de vordering der Administratie in het Personeel moeste aangeslagen en dit koste mij bovendien, een kleine 20 gulden [Algra, Kroniek, blz. 217]
slatgeld=Op 28 maart 1837 heeft de executeur van ons Grietenijbestuur zitting in de herberg om de omslag op de florenen te ontvangen wegens het vaart slatten, dat wel op tijd betaald is, door geldschieters tegen rente vanwege het bestuur maar thans door de floreenpligtigen ineens opgebragt, Wirdum heeft ongeveer 2000 florenen, waarvan ik ruim 42 onder en een te Goutum betaalde over het geheel 32 Gld. en 85 Cents. Wij zullen misschien hierna een staatje laten volgen van alle kosten van de slatting der Wirdumer vaart over 1836 [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VII.1.37-38] =De grietenij-ontvanger heeft de aanslagbilletten over de vaartslatting (de Wirdumer vaart) van verleden jaren laten ombrengen, dat hij morgen in de herberg te Wirdum zal vaceren tot het ontvangen dier gelden. Mijn aanslag bedraagt 44 gulden en 75 cent, deze slatting zal ons weinig baten, indien dat gedeelte der ringsloot, hetwelk in den verleden jaren door het inbreken van een dam ongeslatten gebleven is, niet opgeruimd en gezuiverd wordt, het zal dus weder nodig zijn hierover bij het Bestuur te klagen! [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/VIII.1.21]
tollen=Op 26 september 1828 merkt Hellema op dat het druk was langs de straatweg waardoor de inkomsten van de tollen aanmerkelijk zullen zijn, en waarlijk door de houders der rijtuigen een groot bezwaar aanbrengt, hij reist nogal veel met paard en wagentje, om bezigheden naar de stad, en het kost hem telkens in de heen- en de terugreis vier stuivers of twintig cents [Algra, Kroniek, blz. 91] =Marktdag op 3 oktober 1828, waardoor veel rijtuigen de straatweg passeerden; op de vraag aan de tolman, hoeveel op zulk een dag, bij hem aan tol S.C. ontvangen wierd, gaf deze mij ten antwoord: ongeveer 40 Gld. voorwaar een aanmerkelijk bezwaar, voor het houden van rijtuigen, behalve de gewone Rijks belastingen die daarvan betaald moeten worden, komt de rijtuighouders met een paard, doch die twee paarden in de belasting aangeven, nog veel hoger, te staan [Alra, Kronniek, blz. 91]
turfbelastingDe Grietenij genoot in 1832 de belasting op het gemaal, maar is thans weder voor het rijk; sommige grietenijen bevinden zich daar door in de grootste ongelegenheden inzonderheid Leeuwarderadeel, dewijl zich belaste op order van de regeering om een nieuwe school te Stiens te bouwen, welke de Grietenij ongeveer 12 a 13000 zegge dertien duizend gulden koste, andere zeggen tien duizend gulden, indien men dit laatste maar voor waarheid houd, gelijk men zeker moet doen, dan kan men gemakkelijk begrijpen: dat deze Grietenij bij de inkomsten van het gemaal te missen zich in grote ongelegenheid bevond. – De regering heeft daar in voorzien, en de behoeftige Grietenijen toegestaan een belasting op de turf en de dranken te heffen. – Leeuwarderadeel maakte hiervan gebruik en het Bestuur verlangde van de Staten van Friesland, het zelve daartoe te magtigen; het verkreeg dan eindelijk in de maand September van de Gedeputeerden Approbatie, om in het begin van October deze belasting in te voeren toen het merendeel van de Ingezetenen zich rede van turf hadden voorzien, waarom het Bestuur van de Gedeputeerden Staten verlangde om een aanpeiling te mogen doen, maar dit wierd afgeslagen. Het een en ander gaf aanleiding: dat onder zoodanige ingezetenen welke nog turven moesten, een grote ontevredenheid ontstond, men smaalde en lasterde de regering, en zogt op allerlei wijze de belasting te ontduiken; maar het Bestuur hadde op alles zoo goede order gesteld, dat deze belasting geregeld bij mijn zoon welke plaatselijke Ontvanger is, binnenkwam; en zoodanige ingezetenen door aanmaningen als anderszins kwamen te onderwerpen. Het ongenoegen zoude zoo diep niet gevat zijn, indien deze belasting vroeger was ingevoerd zijn geweest; op dat dezelve door alle ingezetenen gelijk gedragen was, of dat er een aanpeiling plaats gehad hadde. Waar van het Bestuur door min kunde beschuldigd wierd. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.79-80] =Van wegen het Bestuur is alhier een belasting op de turf ingevoerd a tien Cents de ton, zijnde gister 17 september 1833 in werking gebragt; dit geeft nog al drukte voor mijn zoon, welke plaatselijke Ontvanger, en veel meer voor mijn behuwdzoon, welke een aanstelling als commies ontvangen heeft, zijnde tevens veldwachter te zamen op een traktament van drie honderd Gulden, welke tevens ook Administrerende armvoogd is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/V.1.67]
veefonds
verpondingIn de vorige maand [januari 1825] zijn de Kohieren der verponding van gebouwde en ongebouwde eigendommen reeds over 1825 executoir verklaard en aan de Ontvangers en dus ook den schrijver ter invordering gezonden; daar dezelve in voorgaande jaren na verloop der 5 of 6 eerste maanden van het jaar in werking konde gebragt worden, en nu reeds in de maand febr. een aanvang over dit jaar zal moeten genomen worden te ontvangen met de 2/12 verschenen gedeelten; in de gemelde belasting is de schrijver over 1825 aangeslagen, op iets meer dan 350 gulden en de geheele gemeente Wirdum en Swichum n.l. salvo calculo 23000 gulden, buiten het Personeel, Patenten, veefonds en de accijnsen; echter is de verponding over dit jaar minder dan in voorgaande jaren, welke altoos bij 1/12 gedeelten of zoo veel maanden er verschenen waren, ontvangen zijn, en thans ook bij zulke gedeelten weder moeten betaald worden, de Kohieren der bevoorens gemelde belastingen zijn noch niet ingezonden en konnen dus met deze maand niet ingevorderd worden, de Accijnzen op het Gemaal en geslacht worden dadelijk bij de aangifte gedurende het geheele jaar betaald [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/45=Zeer bezwaarlijk konden de belastingschuldigen om voorengemelde oorzaken [overstromingen], op het einde dezer maand, aan den schrijver als ontvanger tot dat einde te Wirdum altoos zittingen houdende de verponding voldoen. Daar een ieder evenwel volgens de wet gaarn zijn pligt waarneemt, is boven alle verwachting de verponding ingevolge aanslag van de beide eerste maanden dezes jaars nagenoeg binnengekomen [Algra, Kroniek, blz. 27]=Hellema heeft zich gedurende deze laatste dagen dezer maand januari 1829 bezig gehouden met het ontvangen der verponding, doch wegens den korten tijd sedert het ombrengen van een gedeelte der billetten ook het grootste gedeelte der 1/12 maar ontvangen is. De billetten waren reeds door ons op den 23sten aan den deurwaarder M. Jelgersma ter handen gesteld, maar deze een oud man zijnde heeft in het ombrengen van het voor hem gevoegste weder alleen maar gebruik gemaakt, anders zoude bij een vaardige ombrenging, waarschijnlijk het gehele montant ontvangen zijn. In het ontvangen hadden wij aangenaam weder; indien het zoo koud geweest ware, als voor eenige dagen, dan hadden deze werkzaamheden zeer moeijelijk geweest, vooral bij het schrijven, overboeken en opmaken der staten [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.I.] =De voordragt tot het heffen van 2 a 3% op de bezittingen is niet aangenomen, maar daarvoor is in plaats gesteld, om de verponding over 1831 bij vervroeging dat is tot den 1 Juli te doen betalen, althans zo scheen volgens de Courant de mening te zijn [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.38] =Gedurende de laatste dagen van oktober 1832 hebben wij ons onledig gehouden om de verponding te ontvangen, dit veroorzaakte zeer veel drukte, wijl de belastingen van gebouwde en ongebouwde eigendommen over de negen eerste maanden van dit jaar omgeslagen waren en met het laatst van September expireerden, dog het personeel over de 12 maanden van dit lopende jaar. – Gedurende zijn de Kohieren van gezegde belastingen opgemaakt na den aanslag van het Kadaster ingevolge de nieuwe meeting en taxatie executoir verklaard en ons ter invordering over den loop der drie maanden van dit jaar toegezonden, waarvan telkens de eenderde van dezen aanslag moesten wij nieuwe kennisgevingen in het laatst van October opgemaakt op het allerspoedigste aan de belastingschuldigen uitreiken, dit gevoegd bij het ontvangen dezer belastingen en het personeel, heeft ons verbazende werkzaamheden aangebragt, de ontvangen belastingen worden heden verantwoord [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.62] =Doeke was op 21 november 1842 naar het gebuurte en betaalde de verponding voor de helft ter som van 157 Gld., mijn zoon was aan het kantoor ook de ontvanger; mijn zoon had reeds betaald en ik was de tweede die bij den aanvang van 1842 na het binnenkomen van de kohieren betaalden; de billetten zijn in den loop van deze maand uitgegeven. Mijn zwager was met een paar commiesen in omloop om de patenten op te schrijven in deze gemeente [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.2.27] =De verponding zal thans bij 10de gedeelten worden betaald, het eerste termijn deze loopende maand te verschijnen, ik gaf Lijkle mijn verschuldigde gedeelte gisteravond met, om aan mijn zoon Wijger welke steeds aan het kantoor fungeert te betalen, mijne verponding bedraagt over het geheel ruim 300 gulden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/XI.2.23]
financiënleengoed=Gerrolt van Cammingha krijgt in 1399 van Albrecht van Beijeren als leengoed: de stad Leeuwarden en de dorpen Wirdum, Stiens en Ferwerd, op voorwaarde dat hij 20 paarden gereed zou houden tot 's hertogs dienstlening=De geldleening of zoogenaamde Oorlogskosten, welks bedrag, de helft der grondlasten het geheele personeel en het patentregt alhier S.C. f 75000 Guld. volgens het Kohier, executoir, alhier moet geheven worden; de aanslag beneden zes Guld. is vrij gesteld en beneden de dertig gulden kan bij wege van afkoop met een vijfde gedeelte voldoen – deze belasting of heffing moet in 3 termijnen betaald worden, waar van het eerste voor of op den 15 dezer dog welke in eens betaald, geniet het voorregt van korting van 2 tin honderd der bet. de laatste termijnen, ten 2de ultimo december en het laatste januarij eerstkomende; het voorregt van korting of afkoop is tot den 15 geprolongeerd, dewijl de Kohieren vooral van het arrondissement Leeuwarden voor eenige dagen eerst invorderbaar verklaard, wegens de abuizen door sommige in het opmaken der Kohieren begaan, den 11 l.l. hebben wij het Kohier ontvangen, en van stonden aan ons belast met het invullen der Recipissen en Kennisgevingen en welke laatste, gister en vooral heden omgebragt worden, zoo wel onder het behoor van deze gemeente of die elders behooren, ten einde een ieder in de gelegenheid gesteld worde om voor of op den 15 gebruik te konnen, van het voorregt bij de wet toegekend. Het een en ander heeft verbazend veel drukte bij ons verwekt, en zal ons bij het ontvangen der gelden op morgen en overmorgen, aan de meeste ingespannenheid, en toeverzigt doen bloot staan; indien mijn zoon niet met de nodige kennis, en de meeste bedachtzaamheid begaaft ware, zoude ik zeer tegen de moeijelijkheid van dit werk opzien; eenmaal echter, dat is bij den aanvang der Kon. regering in 1815, hebben wij mede de Oorlogskosten, zijnde toen het gehele bedrag der verponding ontvangen, maar de wijze hoe, is mij vergeten, evenwel staat mij voor dat wij ongeveer in 14 dagen, S.C. tussen de 20 en 30 duizend gulden, alleen uit deze gemeente ontvingen. Het is verwonderlijk dat bij dezen tijd, zoo agter uitgaande bij den landbouw en de drukkende belasting, met alle gewilligheid zoveel geld bijgedragen is, niet tegenstaande alle ingezetenen rijken en middenstand van geld ontbloot, een ieder der belastingschuldigen, over het geheel bij elkanderen gezammeld, om aan derzelver verplichting te voldoen, de maatregelen van het gouvernement wegens de afkoop en de korting van 2%, n.l. van de beide laatste termijnen tevens met den eersten en dus ineens te voldoen, heeft veel bijgedragen tot de spoedige betalinge; die beneden de 6 gulden zijn vrij, beneden de 30 konden door afkoop betalen n.l. met het vijfde gedeelte te voldoen, waarvan de meesten hebben gebruik gemaakt; de afkoop en de korting is tot den 20e geprolongeerd [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/III.2.82-85] =Eene geldleening van 38 millioenen, waar van rede bevorens bij anticipatie opgebragt, wordt thans in werking gebragt, doch alvoorens men daar toe overgaat, zal men eerst eene vrijwillige inteekening beproeven, welkers termijn heden verschijnen zal. Alhier wordt zeer veel ingeteekend om dat men liever vrijwillig dan gedwongen aan deze heffing wil voldoen, mijn aanslag bedraagd f 462 gld [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.66] =Tot de geldlening heeft Friesland vrijwillig bijkans een millioen ingetekend waar van Wirdum, circa Agt duizend Gulden, hoeveel er over het geheel getekend is, heeft men geen berigt=Er is over het geheel agtien millioenen ingeschreven, zodat waarschijnlijk de gedwongene heffing uit of afgesteld zal blijven, waar toe de staten generaal opgeroepen zijn, hoe men de nog te kort zijnde millioenen zal vinden . [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.1.72] =Ten gevolge van de publicatie tot de heffing van honderd agt en dertig millioenen zijn er wegens het gouvernement billetten in deze gemeente aanwezig om aan de ingezetenen uit te reiken; hoeveel een ieder vrijwillig verkiest in te tekenen? [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.7] =Ik was hedenmorgen 21 februari 1832 aan het Kantoor van de Rijkskassier om mijn inschrijving tot de lening te betalen. Het was er bijzonder druk, ik wachtte bijkans een uur, eer ik gered kon worden, de een betaalde meer de andere minder, sommige zoveel als zij dragen konden. Dit is niet te verwonderen, dewijl men heden in de Courant berichtte: dat er over de 40 millioenen in kontanten te betalen ingeschreven was. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.15] =Eene leening van 93 millioenen a 5 prCts. Is door de regeering weder geopend. Wanneer deze niet wordt, zal de regeering tot eene geforceerde geldheffing overgaan [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IV.2.78] =Verleden week februari 1844 is mijn zoon vanwege het Bestuur in conferentie met de drie andere ontvangers dezer grieterij om 24 personen te benoemen die aan het Gouvernement zouden aangeboden worden, om daaruit de geschiktste personen uit te kiezen, om de staan over de aanstaande gedwongene geldheffing op de bezittingen der ingezetenen; ten zelfden einde is mijn zoon weder opgeroepen om op den 26 fdebruari 1844 als voren nog 24 personen van de hoogste belasting beneden de 65 jaren aan het Gouvernement op te geven. Dit zijn de voorbereidende werkzaamheden tot genoemde geldheffing, indien een vrijwillige lening niet toereikende is [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.23] Men heeft die leden der staten die tegen de lening in de Staten Generaal gestemd hadden zeer vereerd, en die leden welke voor stemden in sommige tijdschriften op een lage wijze zeer gesmaad, waaronder vier Friesche afgevaardigden, zijnde de Heren Tromp, Telting, Buma en Brouwer, die ook hun deel bekwamen, alleen Heloma ook één der Friesche afgevaardigden stemde tegen die wet, en deze moest men lauwerkransen, volgens de dagbladen en lasterschriften. Maar alle weldenkenden vereren alle leden zowel uit Friesland als uit andere provinciën zeer hoog, omdat deze zich dit offer tezamen met alle de deelgenoten uit liefde tot het vaderland gaarne getroosten. De tijding verspreidde zich gisteren in de stad dat de lening vol [127 miljoen] ingeschreven zoude zijn, tot grote blijdschap van de gehele bevolking, vooral ook diegene, welke uit een laag beginsel geen deel aan de lening namen, zijnde daardoor in het bezit van hun geld gebleven, en van een dreigende vervolging ontheven [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/X.2.36]
gemeente algemeen=van 1 januari 1812 tot 1 oktober 1816 een zelfstandige gemeente [GenVer]=vanaf 1 oktober 1816 deel van de gemeente Leeuwarderadeel [GenVer]=eind december 1829 waren er 999 inwoners [Algra, Kroniek, blz. 115]=in 1968 deel van de gemeente Leeuwarden [ter Laan, blz. 483]
chirurgijn=Om in de behoeften der Ingezetenen te voorzien, na het overlijden van chirurgijn Vlaskamp is men van stonden aan overeengekomen, dat de chirurgijn Beekhuis te Marsum een broeder der weduwe en nog ongetrouwd, de plaats als chirurgijn en vroedmeester alhier zoude vervullen, en staat van alzoo op het spoedigste over te komen, het traktament van honderd en vijftig gulden, aan dezen post verbonden, en grietenijs wegen betaald, vertrouwd men dezen ook zal toegelegd worden [Algra, Kroniek, blz. 160] grietman=in 1829 is Cammingha grietman van Wirdum [Algra, Kroniek, blz. 106]
godsdienst=De kosten van de kerkelijke-vrijwel uitsluitend hervormde-gemeenschap werden jaarlijks omgeslagen over de floreenplichtigen [Algra, Kroniek]
maatschappelijke hulpverlening =Der Armvoogdije Administratie, dat is de toestand der zoogenaamde buiten armen in onderscheiding van die der Diakonie, is alhier thans in geen gunstige toestand, men berekend dat de tegenwoordige op nieuw jaar afgaande Administrerende Armvoogd Hindrik Andles Palsma aan deszelfs opvolger Wijger Doekes Hellema eene schuld van 1100 Gulden S.C. zal overdragen. Niettegenstaande de behoeftige toestand van dit bovengenoemde Armbestuur, heeft zich voor ongeveer 3 a 4 Jaren alhier een kleermaker van Leeuwarden met een zeer zwaar huisgezin en in zeer behoeftige omstandigheden neergezet, en daar men misschien door behulp van een zoodanig bestuur te Leeuwarden, alwaar hij verjaard is allerlei delaijen gezogt heeft om den man alhier te doen verjaren, hebben gemelde armvoogden met alle devoir aan te wenden het zoo ver gebragt dat de man mei 1824 moeste verhuizen en met de woon zich naar elders te begeven; doch een onzer mede ingezetenen, welke met naam dient genoemt te worden Wijbe Rijpkema een zwager of behuwdzoon van Andle Sjoerds Andringa heeft misschien op belofte van een zware huur, den gen. kleermaker een wooning ingeruimd, tot groot misnoegen van de Wirdumerlievende ingezetenen; ook hebben gen. armvoogden die zaak al weder zoo verre gebragt, dat de kleermaker deze wooning moet ontruimen en wel voor den 12 November, doch vermits zij elders niet een wooning als nog voor hem konnen inruimen, moet hij op hoog bevel alhier huisvesting behouden, gelijk hij tot nog toe heeft, tevens om hem bij provisie onderstand te verleenen, in zijne behoeftige omstandigheden, hoe ver deze zaak zal loopen, of Wirdum ook te eeniger tijd met dit huisgezin zal bezwaard worden, moet de tijd leeren. Intusschen heeft gemelde kleermaker alhier alle gunst verlooren en moet zijn werk van elders zoeken, waardoor zijn armoede des te grooter wordt. Alzoo wordt het nadeelige van de wet op het stuk der verjaring na 4 jaren inwooning, behalven overal, ook hier gevoeld, mogt onzen Koning daar anders in voorzien, op dat de gemeene en behoeftige menschen, reeds arm door de verdrijving van de eene plaats naar de andere, niet daar door tot den bedelstaf gebragt worden; want een handwerksman arbeidsman of eenige neering doende lieden, door de gunst der ingezetenen een sober bestaan genietende, moeten binnen de 4 jaren weder verhuizen, naar elders en dikwijls naar vreemde plaatsen, alwaar men hen niet kent, en dus als vreemdelingen behandelt en daar door al spoedig in de diepste armoede gedompelt worden. Daar komt nog bij dat de Administrateurs, anders zeer menschlievende menschen zijnde, uit kragt van voornoemde wet, de belangen van hunne Administratie zullende voorstaan, gedrongen worden, om hunne behoeftige evenmenschen te verdrijven of uit de plaats hunner inwooning te verjagen; en daar door hun sober bestaan te ontrukken; welke eene hardheid! uit kracht van noodzakelijkheid hen opgeleid! [Algra, Kroniek, blz. 15-16]=De armvoogdije Rekening is op den 27 der verleden maand tot genoegen der ingezetenen gedaan, en tot adjunct den Administrerende toegevoegd Jan Dirks Valkema. Er waren wel veele schulden gemaakt; maar door de voogden opgenomen 1000 Gulden tegen 4½ Intres, en hier mede de schulden niet alleen afgedaan, maar bleef ook nog iets tot de Administratie om handen, ja uit een bijgevoegd balans bleek dat er gedurende een tweejarige Administratie S.C. 40 Gulden ondergeteerd ware, niet tegenstaande de tegenheden zoo door de bevoorens gemelde ziekten en sterfgevallen, de Armvoogdije betreffende als anderzins overgekomen.Tot in standhouding van der Armen Directien n.l. de Armvoogdij is hier weder over de Ingezetenen een omslag gemaakt van 700 Gld. waartoe de schrijver heeft gecontribueerd twaalf Gulden. De voors. 1000 Gld. met de Intressen moeten op den 1 Mei eerst komende weder gerestitueerd worden, welke ten deele uit dezen omslag, door het Grietenije Bestuur ingecasseerd, moeten worden gevonden.[https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/45Het gouvernement neemt namens den Koning, de sterkste maatregels om overal de bedelarij te weeren, de verminkten en bejaarden moeten bij overtreding naar het Bedelaarsgesticht te Hoorn en de overige naar de Bedelaarscolonie opgezonden worden, het is hier reeds afgelezen en wordt 14 dagen daar na in werking gerekend te worden, de bedelarij gaat tot heden zoo wel bij dag als bij den avond nog zijn gang; wij hoopen dat deze bepaling van een gunstige uitwerking voor de lediggangers moge zijn; die werken kan behoord te werken, voor de overigen wordt gezorgd, het platte land en vooral ook hier, worden de armen onderhouden, niemand derzulken bedeld hier; zij bestaan meest in de Stad of uit andere afgelegene oorden [Algra, Kroniek, blz. 45]=Men heeft op 27 januari 1827 besloten, om de aanbieding van levensnoodwendigheden door de Algemene Commissie te Leeuwarden gevestigd, minzaam af te wijzen, doordien Wirdum altoos tot een voorbeeld was, om in tijden van nood, hunne behoeftige ingezetenen te ondersteunen, en ook in dezen tijd geen gebruik wilde maken van vreemde hulp ter verzorging van de door ziekte noodlijdende behoeftigen [Algra, Kroniek, blz. 60]. =Wij hopen dat de voogden en bestuurders, zich op een volgenden tijd zich niet aan eene eenige vrouw, zonder huisgezin [wed. Boomsma] zullen binden, om van deze de arme menschen de turf te doen toevoeren, en deze behoeftige lieden daar door in de grootste ongelegenheden te laten komen, dewijl er meer ingezetenen schippers zijn, wier bedrijf en kostwinning het is altoos met turf te varen, dat is die turfschippers zijn [Algra, Kroniek, blz.113]. =in 1829 is het Besprek een fonds in Wirdum beheerd door de N.H. diaconie, ten behoeve van de algemene armen [Algra, Kroniek, blz. 117]=Gister hadden wij [de Hellema's] hier uit den gemenen arbeidersstand, oude dog zinlijke paren genoodigd om te eeten, welke dan ook opgekomen zijn, behalven de vrouw van Paulus Hiddes arbeider bij de Heer Middagten, Pieter Rientzes Puistertreder en zijne vrouw, Age Dijkstra en zijne vrouw welke de jongste waren benevens Hein Jans klokluider en kommies bij den Brandspuit, lieden van de 68 tot de 70 jaren. Ons doel was om deze menschen eens goed te onthalen, en hen dezer wijs het overvloedig genot van goede spijs te doen smaken, daar zij zich met een zuinig portie altoos moeten tevreden stellen [...]. Een ieder beroemde zich na den afloop, over het gul onthaal genoten. Men keerde zo voldaan na den afloop, ieder naar zijn huis; het genoegen meerderde om dat het voor deze oude lieden om te komen en gaan goed weder ware, zij kwamen des voor de middags om 11 uur en vertrokken des nachts ongeveer een uur naar het gebuur terug.=Maar der behoeftigen toestand is rond maart 1841 door de milddadige gemeenschappelijke en particuliere bijdragen tot ondersteuning, zoo hier als overal aanmerkelijk gelenigd geworden, evenwel zoo niet, of door de langdurigheid van den winter, is de behoefte zeer groot, vooral ten aanzien van turf en brandstoffen, de voorraad daarvan is verteerd, en kan per schuit niet aangevoerd worden [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/IX.!.23] =De bedelaars of eigenlijk arme mensen welke thans niets kunnen verdienen, van vreemde plaatsen komen opvolgende om langs de huizen bij de dag en in de avond gaven en giften te vragen, niemand wordt hier afgewezen. Zij bekomen telkens een stuk brood of op den dag een en bij den avond een paar centen, waarmede zij zich ook tevreden stellen; behalve polderlieden, welke bij open water aan de Sneeker straatweg arbeiden en aldaar en in den omtrek in hutten en tenten logeren, vragen soms in den avond of nacht verscheidene in getal brutaal giften aanzienlijke gaven, en laten zich soms met veel moeite afwijzen, vaak met bedreiging maar zodanig iets is ons niet ontmoet [Algra, Kroniek, blz. 287]=Vooral de gemene stand lijdt zeer: maar om daarin te voorzien, wordt er opvolgende in de steden en ten plattenlande, aanzienlijke collecten langs de huizen der ingezeten gedaan; zoo hadden onder anderen de diakenen en armvoogden dezer plaats, om tot ondersteuning van de noodlijdende, vereenigd om langs de huizen der hervormden en mennisten bij wege van collecte een inzameling te doen tot eene extra bijdrage te verstrekken, waarvan verleden Zondag door onzen predikant van de predikstoel na het eindigen van den godsdienst een aankondiging gedaan werd, ten gevolge daarvan hebben diakenen en armvoogden langs de huizen voors. rond 21 februari 1845 ongeveer 250 Guld. gecollecteerd, en zijn alzoo in staat gesteld om een extra uitdeeling aan de armen alhier te doen. =Wij melden bevorens dat de collecte 250 Gld. bedroeg, maar is sedert vermeerderd tot 313 Gld. en 35 Cents. Waarvan een welgestelde boer Gerlof Alberts Hooghiemstra woonende op een eigen plaats, en tevens een kleine plaats tegenover de zijne aan de Swichumer Dijk en Wirdumervaart, staande en gelegen gebruikende dezelfde waarvan wij in vorige jaargang pag. 98 melding maakten, heeft daartoe uit eigen beurs bijgedragen 92 Gld. Wij maken daarom hier melding van, om er selden een voorbeeld bestaat, dat een particulier zoodanig een ruime gifte ten behoeve van noodlijdende armen heeft afgestaan. Huizum heeft dezer dagen ook voor derzelver armen een collecte gedaan en maar 81 Gulden, ingezameld waartoe een Wijbren Dokter, een weduwnaar zonder kinderen in de Schrans en misschien wel 100000 Gld. bezittende 25 Cents heeft bijgedragen. [Algra, Kroniek, blz. 338-339]. =Door de duurte der levensmiddelen heeft zich alhier in november 1853 een commissie gevormd, om langs de huizen een vrijwillige inzameling te doen om de gemeene man en vooral de arbeidersklasse te ondersteunen, welke commissie heden aan mijn huis geweest is, ten doel hebbende door deze inzameling van giften de arbeiders nachtwacht te doen lopen en hen uit dit gezamelde fonds voor dezen dienst uitreiking te doen. Ik heb tot dat einde 30 gulden ingeschreven met bepaling daarvan 10 gulden voor de nachtwake en voor het overige aan de behoeftigste armen de nodige levensbehoeften uit te delen [Algra,Kroniek, blz. 433]
onderwijs=De Kerkvoogden hebben eene aanschrijving van het Grietenie Bestuur: dat voortaan voorgenomen is het tractament van den onderwijzer wegens school en Kerkedienst ter som van f 225-00 altoos door de Kerkvoogdij alhier betaald, voortaan, dat is van den 1 Jan. laatstleden, ten laste der Grietenij te nemen en uit derzelver kas kwartaals gewijze zal voldaan worden, nadien alle gezindten een gelijk belang bij den onderwijzer hebben, behalven wegens den dienst als Koster, Organist enz. mede onder gemelde tractament begrepen, daar voor tot een tegenlast onder de Kerkvoogdij zal verblijven, het gewoon onderhoud van de school en schoolhuizinge benevens de schoolmeubelen [Algra, Kroniek, blz. 99]
BRONNENgeraadpleegde bronnenDDB; GenVerliteratuurAlgra, H. Kroniek van een Friese boer. De aantekeningen (1821-1856) van Doeke Wijgers Hellema te Wirdum, Franeker 1978Kobus/de Rivecourt, Biographisch, blz. 314Postma, Oude, pp. 113 e.v. (16e-18e e)Verwoert, Hermanus, Handwoordenboek der vaderlandsche geschiedenis volgens de nieuwste en beste bronnen bewerkt, deel 1 [A-K], Nijmegen 1851, blz 114
AFREKENING 1826De grondlasten de landerijen 21.613,20De grondlasten der gebouwen 1.314,00Personeel 2.106,09Patenten 308,17½Veefonds 109,30½Totaal f 25.450,77
De opbrengst der accijnsenGemaal 666,63 Geslacht 1.509,58 Buitenlands gedistilleerd 41,28 Binnenlands gedistilleerd 37,61 Quitantien 143,70 Vervoerbilletten 7,98 Totaal de Accijnsen 2406,78Totaal der Directe belastingen 25450,77 Totaal de Rijksbelastingen 27857,55Opcenten voor de Gemeente 850,00 Totaal f 28707,55
In het Veefonds zijn over 1826 aangegeven: 1738 Runderen boven de 2 jaar, 414 Runderen beneden de 2 jaar, tezamen 2152; 107 Paarden boven de 2 jaar, 11 beneden de 2 jaar tezamen 118. De schapen zijn van deze belasting zooals voorgaande jaren vrijgesteld, welker getal wegens de geringe waarde, in het volgende jaar zeer in mindering zal zijn, nadien de boeren, vele lammen, welke zij anders gewoon waren voor een volgend jaar over te houden, te verkopen, hoe weinig zij ook opbrengen;Wij zouden ieder stuks geslacht vee, wel afzonderlijk konnen melden; maar achten dit ook niet van eenig aanbelang; waarom wij de soorten daar van, maar zullen te zamen trekken en melden dus maar alleen, dat er over 1826 te Wirdum geslacht zijn 1308 stuks vee, bestaande in stieren, koeijen, vaarsen, pinken, kalveren, nuchteren dito, schapen, lammeren, oude varkens, en spalling varkens, zoo wel tot eigen consumptie, als tot verkoping ter markt naar Leeuwarden gediend hebbende.Onder dit district van ontvang is Swichum mede begrepen; wij hebben de moeite niet willen doen om deszelfs aanbreng in vorenstaande belastingen af te trekken; wijl het maar een klein gedeelte bedraagt. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/241-243
De opbrengst der accijnsenGemaal 666,63 Geslacht 1.509,58 Buitenlands gedistilleerd 41,28 Binnenlands gedistilleerd 37,61 Quitantien 143,70 Vervoerbilletten 7,98 Totaal de Accijnsen 2406,78Totaal der Directe belastingen 25450,77 Totaal de Rijksbelastingen 27857,55Opcenten voor de Gemeente 850,00 Totaal f 28707,55
In het Veefonds zijn over 1826 aangegeven: 1738 Runderen boven de 2 jaar, 414 Runderen beneden de 2 jaar, tezamen 2152; 107 Paarden boven de 2 jaar, 11 beneden de 2 jaar tezamen 118. De schapen zijn van deze belasting zooals voorgaande jaren vrijgesteld, welker getal wegens de geringe waarde, in het volgende jaar zeer in mindering zal zijn, nadien de boeren, vele lammen, welke zij anders gewoon waren voor een volgend jaar over te houden, te verkopen, hoe weinig zij ook opbrengen;Wij zouden ieder stuks geslacht vee, wel afzonderlijk konnen melden; maar achten dit ook niet van eenig aanbelang; waarom wij de soorten daar van, maar zullen te zamen trekken en melden dus maar alleen, dat er over 1826 te Wirdum geslacht zijn 1308 stuks vee, bestaande in stieren, koeijen, vaarsen, pinken, kalveren, nuchteren dito, schapen, lammeren, oude varkens, en spalling varkens, zoo wel tot eigen consumptie, als tot verkoping ter markt naar Leeuwarden gediend hebbende.Onder dit district van ontvang is Swichum mede begrepen; wij hebben de moeite niet willen doen om deszelfs aanbreng in vorenstaande belastingen af te trekken; wijl het maar een klein gedeelte bedraagt. [https://kronieken.transkribus.eu/document/367687/pages/241-243
AFREKENING 1827Ongebouwde Eigendommen 21.917,18Gebouwde Eigendommen 1.332,25Personele belasting A Primitief 99,33 B Suppletoir 1.540,92 C Suppletoir 270,90 D Suppletoir 72,24 1.983,39Patenten 282,63 Suppletoir 8,35 2e Suppletoir 6,85 3e Suppletoir 10,33 4e Suppletoir 7,56 315,72totaal f 25.548,54veefonds 102,90 f 25.651,44AccijnsenGemaal 675,41Geslagt 1.640,46Dranken 13,78Zegel 144,12Geld Billetten 6,82Opcenten 885,15perceptiekosten van opcenten 26,55totaal 3.392,31Pensioenfonds 29,51 f 3.421,82Grondlasten enz. 25.651,44totaal de belastingen f 29.073,27
In het veefonds zijn aangegeven: 1456 Runderen boven de twee jaar; 751 beneden de twee jaar 2207 totaalBehalve de voormelde ’s Rijks Belastingen hebben de ingezetenen nog te hoeden de dorpslasten, des dorpsomslag 200 gulden onderhoud van dijken en wegen, vaarten en waterlossingen, Pijpen Zetten, Barten, ganghouten en voetpaden, onderhoud der gealimenteerden, daar te boven ieders privaat onderhoud, en dit alles over een bevolking van ruim 900 zielen
In het veefonds zijn aangegeven: 1456 Runderen boven de twee jaar; 751 beneden de twee jaar 2207 totaalBehalve de voormelde ’s Rijks Belastingen hebben de ingezetenen nog te hoeden de dorpslasten, des dorpsomslag 200 gulden onderhoud van dijken en wegen, vaarten en waterlossingen, Pijpen Zetten, Barten, ganghouten en voetpaden, onderhoud der gealimenteerden, daar te boven ieders privaat onderhoud, en dit alles over een bevolking van ruim 900 zielen
AFREKENING 1828
Het bedrag der grondlasten gebouwde en ongebouwde eigendommen over 1828 23,371,15Personele belastingen 2.278,89Boeten op het personeel 11,84Patenten 1 Suppletoir nog te wagten 345,32 25.997,20Veefonds 102,90totaal f 26.100,10 Accijnsen Gemaal 633,46 Geslagt 1.593,16 buitenl. wijn 43,09 binnenl. gedist. 94,54 Collect. zegel 145,80 Zegel van geld Billeten 5,90 2.513,96Dir. Bel. en Accijnzen f 28.614,06Gemeente opcenten op de accijnsen 1.382,77 3% perceptiekosten op de opcenten 41,48 Pensioenfonds 30,21 1.454,46 f 30.068,53Zodat de Rijks en Gem. lasten behalve de dorps en andere private lasten, in deze Gemeente hebben opgebragt over den jare 1828 Dertig Duizend Acht en Zestig Gld en drie en vijftig Cents.
Het bedrag der grondlasten gebouwde en ongebouwde eigendommen over 1828 23,371,15Personele belastingen 2.278,89Boeten op het personeel 11,84Patenten 1 Suppletoir nog te wagten 345,32 25.997,20Veefonds 102,90totaal f 26.100,10 Accijnsen Gemaal 633,46 Geslagt 1.593,16 buitenl. wijn 43,09 binnenl. gedist. 94,54 Collect. zegel 145,80 Zegel van geld Billeten 5,90 2.513,96Dir. Bel. en Accijnzen f 28.614,06Gemeente opcenten op de accijnsen 1.382,77 3% perceptiekosten op de opcenten 41,48 Pensioenfonds 30,21 1.454,46 f 30.068,53Zodat de Rijks en Gem. lasten behalve de dorps en andere private lasten, in deze Gemeente hebben opgebragt over den jare 1828 Dertig Duizend Acht en Zestig Gld en drie en vijftig Cents.
Page updated
Google Sites
Report abuse