HarderwijkStad in Gelderland.algemeenin 1229 laat Otto II. graaf van Gelre, laat H. ommuren [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 279)In 1318 schenkt Reinoud I, zoon van graaf Otto, privileges aan de stad [ANF1888, blz. 67]in 1379 vestigt Willem I, graaf van Gelre er de munt [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 279)in 1704 en 1787 opschudding [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 279)in 1775 en 1825 watervloeden [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 280)
belastingenontvanger=Willem Herman tot de Quickborn en de Beele [1745-1788] is ontvanger der convyen en licenten [ANF1888, blz. 69]tollen=vroegere vermeldingen van lakens uit Harderwijk geven echter geen zekerheid omtrent export omdat het daarbij kan gaan om door Harderwijkse schippers vervoerde lakens van elders. Daarbij komt nog, dat de tolregisters ons in het onzekere laten omtrent de herkomst van lakens, daar men soms ter verlichting van de tollasten een andere dan de werkelijke herkomst opgaf. Leidse of Amsterdamse lakens werden vanwege de betere kwaliteit namelijk zwaarder belast dan Harderwijkse lakens. [Alberts, W. Jappe, Van heerlijkheid tot landsheerlijkheid, Maaslandse Monografieën nr. 24, Van Gorcum Assen 1978, blz. 185-186]vrijdom=de Resolutie van 11 augustus 1648 stelt de professoren en studenten aan de provinciale academie vrij van de accijns op één oxhoofd wijn en zes tonnen bier; op 13 juni 1649 verhoogd voor iedere hoogleeraar, tot 2 oxhoofden wijn en 15 tonnen bier [Kok1, blz. 163]
bestuuralgemeen=in 1883 is Jacob van Brienen, ridder, lid van de regering van Harderwijk, heer van de Lathmer en lid van de Gelderse ridderschap (Leeuw1883, blz. 34)buitencollegesStaten van het Kwartier van de Veluwe =Bastiaan van Aken [1755-1826] is provisioneel representant van 8 september 1795 t/m 19 september 1795 namens Harderwijk [Repertorium]burgemeester =N. Voet was burgemeester van Harderwijk [Leeuw1884, blz. 86]=Johan van Brienen, heer van Rijssel, ridder, burgemeester van Harderwijk in 1480 [Leeuw1884, blz. 65] =Willem of Adam van Broeckhuysen is burgemeester van 1502-1526 [Adel1925, blz. 33; ANF1888, blz. 68; Werner]=zoon Willem van Broeckhuisen is burgemeester van 1538-1547 [ANF1888, blz. 68; Werner]=Wilt van Broeckhuisen was in 1566 burgemeester van Harderwijk [Werner]=Rutger van Haersolte (1528-1585) is burgemeester van H. (WP8.22; Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 273)=Willem van Broeckhuisen tot Eeschate [1520-....] is burgemeester [ANF1888, blz. 69]-Hendrik Boonen is burgemeester in Harderwijk [NNBW 1911, blz. 409]-Dirk Boonen is burgemeester van Harderwijk [NNBW 1911, blz. 410]=Willem Herman tot de Quickborn en de Beele [1745-1788] is burgemeester [ANF1888, blz. 69]=....Elspeet is burgemeester in Harderwijk [Leeuw1885, blz. 48]=Roelof Wolter Herman baron van Broeckhuisen [1774-1833] is burgemeester [ANF1888, blz. 69; Werner, blz. 63 ]=In 1786 is mr. D. Boonen burgemeester [Chalmot1, blz. III]schepen=Hendrik van Brienen [1430-......] is schepen [Adel1925, blz. 32]=Jacob van Brieven is lid van de regering van Harderwijk [Leeuw1883, blz. 34]schout=in 1527 is Werner van Grol schout van Harderwijk en kastelein van ter Eem [Kok13, blz. 131]secretarisin 1709 werd Johannes Schrassert secretaris [Alberts, W. Jappe, Van heerlijkheid tot landsheerlijkheid, Maaslandse Monografieën nr. 24, Van Gorcum Assen 1978, blz. 268]
economie=de lakennijverheid van Harderwijk komt in de 15de eeuw op de voorgrond. Een stedelijke keur van 1434 vermeldt, dat de Harderwijkse lakenbereiders naast Spaanse en Schotse wol ook wol van de Veluwse schapen verwerken. 62 Gelijk uit een raadsbesluit van 1448 blijkt, was het aan de wolwevers toegestaan een gilde te vormen. In hoeverre de Harderwijkse lakens tot export komen is niet geheel duidelijk. In een toltarief van de Duitse Orde van omstreeks 1450 worden dergelijke lakens vermeld [Alberts, W. Jappe, Van heerlijkheid tot landsheerlijkheid, Maaslandse Monografieën nr. 24, Van Gorcum Assen 1978, blz. 185]=Over het bezoeken van de markt te Harderwijk en het verbod naar die van Deventer te gaan, 1463 [Gonnet, Inventaris, blz. 66]
financiëndomeinRoelof Wolter Herman baron van Broeckhuisen [1774-1833] is rentmeester der domeinen [ANF1888, blz. 69; Werner, blz. 63 ]
gemeentealgemeen=In 1876 rond 7.000 inwoners (WP8.117)=in 1910 groot 2384 hectare met 7457 inwoners. Omvat Hierden en Tonsel [Wink, blz. 556]=in 1968 waren er 23.000 inwoners; de gemeente omvat Duinen, Frankrijk, Hierden en deels Tonsel [ter Laan, blz. 159]
burgemeester=Roelof Wolter Herman baron van Broeckhuisen [1774-1833] is burgemeester [ANF1888, blz. 69]=mr. Gerrit Abraham de Meester van 's-Heerenlo [1817-1884] was burgemeester van Harderwijk, lid van de provinciale staten van Gelderland, lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal [Leeuw1884, blz. 28]
raadslid=Jan Otto Arntzenius is tot 1820 raadslid [Kobus/Rivecourt1.59]
wethouder-Roelof Wolter Herman baron van Broeckhuisen [1774-1833] is wethouder [ANF1888, blz. 69]-Johan Daniel Cornelis Carel Wilhelm de Mol [1800-1875] is wethouder [ANF1888, blz. 70]onderwijsIn 1503 komen bij een brand 45 leerlingen van de Latijnse School om het leven (WP8.117). In 1600 wordt de Latijnse School door de Staten van het kwartier Veluwe vernieuwd en genaamd "Gymnasium Nassavico-Velavicum [Kok1, blz. 162; WP8.117]De hogeschool dreigde te moeten stoppen omdat onvoldoende middelen ter beschikking waren om de hoogleraren te betalen. De Staten van Gelderland besluiten op 1 juni 1647 op verzoek van de curatoren Seger van Arnhem en Johan van Wijnbergen er een provinciale academie van te maken. Er worden zeven hoogleraren aangesteld. Voor de financiering van de academie hebben de drie kwartieren een jaarlijkse som vastgesteld [Kok1,blz. 162; WP8.117]=in 1651 begint het kwartier Nijmegen bezwaar te maken tegen het betalen van hun deel. Er ontstaan daardoor regelmatig problemen. Dit leidt ertoe dat de Staten van Gelderland uiteindelijk op 24 april 1675 besluiten m.b.t. de professoren een uitsterfbeleid te gaan voeren en de academie daarna te sluiten. Op voorspraak en door de invloed van stadhouder Willem III werd de academie op 16 juni 1692 weer geopend [Kok1, blz. 163]In 1811 wordt de Academie door de Fransen gesloten (WP8.117). In 1815 wordt een athenaeum opgericht; in 1818 werd het reeds opgeheven (WP8.117).oorlogIn 1522 wordt H. door Karel V veroverd (WP8.117)in 1528 door Floris van Egmond, graaf van Buren belegerd en ingenomen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 279)in 1528 toch weer in handen van Karel V [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 279)In 1572 worden de Spanjaarden verjaagd (WP8.117)In 1672 wordt H. door de bisschop van Münster ingenomen (WP8.117)In 1674 wordt H. door de Fransen in brand gestoken (WP8.117)
BRONNENliteratuurDe Nederlandsche Leeuw 1883, nr. 1, blz. 34Kobus, J.C./jkhr W, de Rivecourt, Biographisch Handwoordenboek van Nederland, Zutphen 1870, deel 1 [A t/m H], blz. 59Alberts, Rekening, p. 142 (1447-48)Avis, Directe, p. 108 (1497)Baelde, Domeingoederen, p. 151 (1551)Becht, Statistische, pp. 115 (1580), 117 (16e e), 140(1580) Commissie, Statistieke, p. 483 (1650; 1810) Doorman, Brouwerij, pp. 84 (1431; 1435-39), 85 (1450-55), 86 (1636) Francken, Leven, p. 222 (1581) Fruin, Informacie, blz. 78 (1514)Gosses, Stadsbezit, pp. 24 (1434), 28 (1470) Haak, Plooierijen, p. 114(1706) Henne, Histoire VII, p. 313 (1541) Kok, Jacobus, Vaderlandsch woordenboek, Eerste deel [AA-AD], 2e druk, Amsterdam, Johannes Allart 1785, blz. 163Leeuw 1883, nr.1, blz. 34Meester, Geschiedenis I, pp. 28 (1320; 1340), 107(1490) Navorscher XLVIII, p. 253 (18e e) Niermeyer, Honderd, p. 77 (1394) Schevichaven, Memoriën, p. 286 (1320)Schevichaven, Rijk, p. 49 (14e e) Schrassert, Codex, pp. 16 (1648-49), 23 (1732) Schrassert, J., Beschrijving van Harderwijk, Algemeen publiciteitskantoor 1931Sonke, A., Gids voor Harderwijk T.S. Overijssel I, p. 9 Wijnpersse, Statistiek, p. 385 (1854) Winkler Prins, A. Geïllustreerde Encyclopedie (H-IYNX), deel 8, Amsterdam 1876, blz. 22, 117