Embedded Files
Enkhuizen
EnkhuizenPlaats in Noord-Holland. Ook Enckhusaalgemeen=naam waarschijnlijk te herleiden naar "eng" en "huizen", als plaats waar de huizen dicht opeen stonden en weinig in aantal waren [Kok13, blz. 303]=de bewoners van Enkhuizen en omgeving werden "Dregter-Vriezen" genoemd. Ze deden in 1155 een inval in Kennemerland, doch door die van Haarlem teruggeslagen. Floris III sloot in 1161 een verdrag met hen. In 1288 werden ze door graaf Floris V onderworpen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 167]=in 1248 eerste vermelding [Wink, blz. 430]=Oudste vermelding bij Melis Stoke die noemt 1296 als jaar waarin de Westfriezen in Enkhuizen gelegerd waren=rond die tijd stookt de bisschop van Utrecht de Westfriezen op; ze ontmoeten op hun oorlogspad het leger van Jan van Avennes. Hij rukte op naar Friesland en zond de heren van Arkel en van Putten naar Enkhuizen dat snel werd overmeesterd en in brand gezet [Kok13, blz. 317]=in 1309 deden de Hollanders een inval in Friesland; in hun gelederen Westfriezen, die zich flink misdroegen. Uit wraak deden de Friezen een inval in E en richten veel schade aan. E. ging op zoek naar de aanstokers en staken hun huizen in brand. Dat lokte een nieuwe aanval van de Friezen uit Er gingen in de stad 45 huizen in de brand en men nam een grote buit mee [Kok13, blz. 317]=in 1346 genoemd als ambacht of ban =in 1355 na vereniging met Gommers kerspel tot stad verheven door Willem van Beijeren. Hij wilde dat de stad Enkhuizen zou worden genoemd=in 1361 wordt een haven gegraven [Wink, blz. 430]=in de ruzie van Jacoba van Beijeren met ....... kiest E. de kant van de Kabeljauwsen. In 1426 overvalt Jacoba met een scheepsvloot de stad. Meer dan 100 aanzienlijke burgers worden onthoofd [Kok13, blz. 317]=“Tractaet van Harderwijk": Overeenkomst van 11 augustus 1497 tussen Gelre enerzijds en Amsterdam, Hoorn, Enkhuizen en bondgenoten Naarden, Weesp, Monnikendam, Edam, Muiden en de dorpen van Waterland [Gonnet, Inventaris, blz. 13]=in 1537 wilde hertog Karel van Gelre met vijf vol uitgeruste schepen E. innemen. Laag water verhinderde hun komst. Na enige tijd voor anker te hebben gelegen vertrok men [Kok13, blz. 317]=in 1590 is de stad vergroot; toen een omvang van tussen 1350 Enkhuizer of Drechterlandse roeden en 1506 roeden en 3 voeten.=in 1572 kiest E. -nadat de burgemeesters lang hadden geprobeerd de Spanjaarden versterking binnen te laten brengen- de zijde van Willem van Oranje. Pieter Buiskens neemt 350 stedelingen in bezoldiging en vraagt graaf van der Mark om meer bezetting. Aan dat verzoek wordt voldaan. Admiraal Boshuizen wordt gevangen genomen, kerken en kloosters beroofd, priesters, monniken en religieuzen verjaagd. Er worden nieuwe burgemeesters aangesteld, die een eed afleggen ten behoeve van Willem van Oranje, als stadhouder van Philips II, en aan de stad. Ze keren zich tegen Alva, de 10e oenning en de Inquisitie [Kok13, blz. 319-321; Wink, blz. 430]=in 1591 is de stad meer dan de helft vergroot [Kok13, blz. 322]=Uit 1593 dateert “Civitates orbis terrarum” waarin op blz. 30 een kort verhaal in het Latijn over de stad=in 1703 worden door de Fransen meer dan 100 haringbuizen in brand gezet [Kok13, blz. 322]=in 1732 zijn er 2605 huizen en wonen er 10.000-11.000 mensen=de omwenteling van 1747 verloopt "zonder merkelijke beweeging", enige beweging was er bij het afschaffen van de verpachting [Kok13, blz. 323]belastingenaccijnzen =een deel van de waag is in 1785 in gebruik als "Stads Exchijnshuis" [Kok13, blz 308]admiraliteit=zetelt beurtelings in Hoorn en Enkhuizenexuerecht=in de jaren 1562-1563 komt E. met de steden Amsterdam, Alkmaar, Hoorn en Monnikendam overeen dat het recht wordt afgeschaft voor de burgers die over en weer in die steden woonplaats kiezen [Kok13, blz. 313]=overeenkomsten van Hoorn met de steden Alkmaar, Amersfoort, Amsterdam, Arnhem, Delft, Enkhuizen, Gorinchem, Gouda, Haarlem, Middelburg, Monnickendam en Zierikzee over het recht van exue. 1525, 1533, 1554, 1562 , 1563, 1567, 1728, 1743-1744, 1783, 1788, 1790 [Gonnet, Inventaris, blz. 35]ontvanger=In 1826 is D.A. de Vries ontvanger der registratie en domeinen in Enkhuizen [Gosselin, blz. XXII]paalkiste=Geding over het paalgeld tussen Amsterdam, en Enkhuizen met Hoorn. 1551 en 1553 [Gonnet, Inventaris, blz. 68]=op 9 februari 1573 door Willem 1 afgenomen van Amsterdam en aan E. verleend om het toen nog Spaanse Amsterdam te straffen. Van alle schepen moest een vuur- en paalgeld worden betaald. Op 8 januari 1578 in dit recht bevestigd, terwijl toen Amsterdam reeds de zijde van Oranje had gekozen. Kort daarna komen de beide steden overeen dat ze elk een aandeel in de opbrengst zoufden genieten. Amsterdam zal dan de vuurbakens onderhouden en Enkhuizen de zeebakens en tonnen leggen en onderhouden [Kok13, blz. 312-313]verponding=in 1739 bedraagt de verponding f 7683:13:8 [Kok 13. blz. 304]
bestuurbuitencollegesadmiraliteit in het Noorderkwartier [1589-1795]=Dirck Admiraal [...-1691] is van 18 juli 1681 t/m 14 mei 1682 gecommitteerde namens Enkhuizen [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Anthony de Jongh [...-1727] was in 1710 en '11 gecommitteerd ter Admiraliteit van Holland en West-Friesland in 't Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 13]gecommitteerde raden van Holland in het Noorderkwartier [1573-1795]=Dirck Admiraal [...-1691 is van 29 oktober 1677 t/m 23 maart 1679 lid namens Enkhuizen [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1774 gecommitteerde raad ter Admiraliteit in West-Friesland en het Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 14]Oost-Indische Compagnie=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1733 burgemeester van Enkhuizen en bewindhebber der O. I . Compagnie ter kamer aldaar [Leeuw1886, blz. 13] Staten-Generaal=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1739 gecommitteerde in de Staten-Generaal [Leeuw1886, blz. 13]
burgemeester=eertijds twee burgemeesters [Kok13, blz. 310]=op 17 maart 1397 handvest hertog Albert: schout en poorters kiezen burgemeesters [Kok13, blz. 311]=op 1 juli 1423 zijn er twee burgemeesters, toen poortmeesters geheten [Kok13, blz. 310]=hertog Filips van Bourgondië graaf van Holland is burgemeester [Kok14,, blz. 512]=in 1496 is Gerrit Entszoon burgemeester [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 189]. Hij is heer van Urk, Ens en Emmeloord [Kok13, blz. 322]=op 23 november 1512 handvest Maximiliaan van 3 naar 4 burgemeesters. Een van de 4 blijft 2 jaar dienen de andere 3 worden jaarlijks vervangen. Op 31 december maken de president burgemeester en twee secretarissen maken 72 biljetten met daarop 3 namen van de gegoedste burgers. Wordt nagezien door alle vier de burgemeesters. Opgevouwen in geheim kastje van de burgemeesters. Op 1 januari 12.00 uur burgemeesters en schepenen bijeen. Biljetten geteld en door president burgemeester aan schepenen gegeven. Elk van de zeven schepenen trekken een biljet. De 21 getrokken personen worden op het stadhuis ontboden. Zij kiezen uit de 16 vroedschappen [20 minus 4 burgemeesters] 3 burgemeesters. De drie kiezen uit de 4 vertrekkende burgemeesters een Oud burgemeester [Kok13, blz. 311]=Anthony Simonse was in de jaren 1572 en 1573 presiderend burgemeester [Leeuw1886, blz. 13]=uit de 20 vroedschappen kiezen de oude en nieuwe burgemeesters drie burgemeesters om naast de oude burgemeester één jaar te dienen [Kok13, blz. 309]=Fredrik de Jongh [......-1691] was raad en burgemeester van Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Frans van Straten was burgemeester [Leeuw1885, blz. 48]=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1733 burgemeester van Enkhuizen en bewindhebber der O. I . Compagnie ter kameraldaar [Leeuw1886, blz. 13]=Nicolaas Ris [......-1730] was raad en oud presiderend burgemeester te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 14]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1769 regerend burgemeester [Leeuw1886, blz. 14]=mr. Adriaen Jonghknecht, Raedt en Oudt-Burgermeester" van Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 24]=in 1785 zijn er 4 burgemeesters [Kok13, blz. 310]=In 1786 is H.W. van Vossen president burgemeester en raad [Chalmot1, blz. VIII]=mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is burgemeester [Roelants, Gulden, blz. 318]
commissarissen=er zijn commissarissen van huwelijkszaken, vijf voor toezicht op de bank van leningfabrijk=er is één fabrijk [Kok13, blz. 312]hoofdofficier=mr Floris Abraham Vaillant [1755-1819] is hoofdofficier van E. [Roelants, Gulden, blz. 318]=dr Christiaan Joannes Vaillant [1782-1863] is hoofdofficier van E. [Roelants, Gulden, blz. 318]magistraat of wet=bestaat in 1785 uit de hoofdschout, vier burgemeesters, zeven schepenen en drie secretarissen [Kok13, blz. 309]=soms maakten twee pensionarissen deel uit van de magistraatpensionaris=er zijn 1 of 2 pensionarissen [Kok13, blz. 312]=Franciscus Maelson [ca 1530-......] was pensionaris [Verwoert2, blz. 44]=mr. Jan Mossel van Stralen [1713-1772[ werd op 12 juli 1745 pensionaris van de stad [Leeuw1885, blz. 48]=in 1753 is mr. C.J.. Vailland pensionaris [Groot Charterboek deel 1 blz. 37]raad=mr. Adriaen Jonghknecht, Raedt en Oudt-Burgermeester" van Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 24]=Fredrik de Jongh [......-1691] was raad en burgemeester van Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Anthony de Jongh [...-1727] was raad en presiderend schepen te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Nicolaas Ris [......-1730] was raad en oud presiderend burgemeester te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 14]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1764 raad in de vroedschap van Enkhuizen[Leeuw1886, blz. 14]
schepen=er zijn zeven schepenen=ze mogen vlg handvest van Willem van Beijeren uit 1355 met de schout een (half)jaar keuren maken. In die tijd zijn er nog geen burgemeesters. De kiesdag is bepaald op 1 januari volgens ordonnanties van Maximiliaan van 30 november 1488 en Philips van 20 december 1492. De verkiezing geschiedde door de schout In 1666 verzochten burgemeesters en vroedschappen met succes de Staten om de burgemeesters te laten kiezen. Onder Willem III gebeurde het door hem uit een dubbel getal (14) Zo bleef het Volgens octrooi van 17 februari 1666 moeten de aftredende burgemeesters aanbevelen 14 capabelste en gequalificeerdste ingezetenen. Hollanders 6 jaar poorter en van de Gereformeerde religie [Kok13, blz. 311-312]=Frans van Stralen [1686-1753] was schepen te Enkhuizen in 1714 [Leeuw1885, blz. 48]=In...is mr. Joan Jacob Duivensz [Chalmot1, blz. IV]=Anthony de Jongh [...-1727] was presiderend schepen te Enkhuizen, dijkgraaf van Diemermeer, en in 1710 en '11 gecommitteerd ter Admiraliteit van Holland en West-Friesland in 't Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 13]
schout=eertijds aangesteld door de graaf of diens stadhouder; in stadhouderloze tijden aangesteld door de Staten voor 3 jaar met evt verlenging of door een nader opgevolgd [Kok13, blz. 310]=in 1588 was Luitge Sieuwertsz schout [Kok2, blz. 581]=gekozen door de burgemeesters met toestemming van de vroedschappen. Vormt met de burgemeesters "één hand" in het bevorderen van rechtszaken. Hij mag niemand kwellen en niets doen tegen het goedvinden van de burgemeesters en zich op geen andere rechter mogen beroepen dan het schepenvonnis. Alles op verbeurte van f 60 voor de stadskas [Kok13, blz. 310]secretaris=er zijn drie secretarissen [Kok13, blz. 312]=mr. Jan Mossel van Stralen [1713-1772] werd in 1734 secretaris van de stad Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 48]=Albert Bruinink is secretaris [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 101]=mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is secretaris [Roelants, Gulden, blz. 318]thesaurier=er is één thesaurier [Kok13, blz. 312]vroedschapalgemeen=op 20 maart 1523 werd de keuze en aanstelling van de vroedschappen door Karel V opgedragen aan de nieuwe en oude burgemeesters; de vroedschappen moeten tenminste 30 jaar zijn. Bij overlijden van een vroedschap mogen de anderen een in zijn plaats kiezen. Er mogen niet tegelijk een vader en zoon, broers of zwagers dienen. Tijdens de regering van de hertogin van Parma werd gevraagd of twee zwagers verkozen mochten worden. In 1572 werd goedgevonden 20 raden te kiezen, boven 30 jaar onder 60 jaar [Kok13, blz. 309]personen=Dirck Admiraal [....-1691] is van 1666-1691 lid van de vroedschap [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Frans van Stralen [1686-1753] werd in het jaar 1739 raad en vroedschap in Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 48]=Op 23 mei 1749 worden de 20 vroedschappen door commissarissen van Prins Willem IV bedankt; 18 werden weer in hun functie hersteld [Kok13, blz. 310]=op 1 maart 1751 wordt mr. Cornelis Francois Duivensz oud burgemeester, als raad benoemd i..p. v. mr. Jan Druif [Kok13, blz. 310]=In Enkhuizen heeft de gemene burgerij nog enige zeggenschap bij de vroedschapskeuze [Rijpperda, Politie42] =mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is lid van de vroedschap [Roelants, Gulden, blz. 318]=in 1785 zijn er 20 vroedschappen of raden, gekozen uit de aanzienlijkste en vermogendste burgers, de zgn Rijkdommen. Uit de [Kok13, blz. 309]=In 1786 is H.W. van Vossen president burgemeester en raad [Chalmot1, blz. VIII]weesmeester=er zijn vijf weesmeesters [Kok13, blz. 312]
economie=de waag dateert van 1394 [Kok13 blz. 308]=vanaf 1420 legt men zich vooral toe op de haringvangst. Op enig moment waren er 450 haringbuizen, maar ook tijden met 60 of minder schepen [Kok13, blz. 315]=de haringvangst begunstigde de scheepsbouw =in 1448 vergunt de koning van Denemarken E naast Staveren het recht om in de Sont te mogen varen jaarlijks darvoor betalend een stuk laken [Kok13 blz. 312]=E. rust in 1547 acht oorlogsschepen uit om de vissersvloot te beschermen (WP8.123)=De Hollanders en Zeeuwen gingen in de havens van Brouage en Rochelle, van Santa Maria en San Lucar zout halen. Hoorn en Enkhuizen, de voornaamste zetels van de haringnering, waren ook hierin de eerste; in 1475 hadden zij een vloot van zeventig met zout bevrachte schepen op zee. Dat ruwe zout moest weer gezoden worden; talrijke zoutziederijen verrezen in de buurt van de vissersplaatsen; rondom Enkhuizen alleen telde men er veertien; en de Zeeuwen overtroffen de Hollanders in de zoutnering nog verre; bij een brand in 1526 werden te Zieriksee zevenenzeventig zoutketen in de as gelegd [Fruin, Tien, blz. 194]=de stad beschikt over linnenwevers, houtzagers, metselaars, bakkers, scheepstimmerlieden, lakenkopers, glazenmakers, etc [Kok13, blz. 314]=in 1614 was er een bloeiende koophandel en zeevaart [Kok13, blz. 315]=de oorlogen met Frankrijk en Engeland hebben handel en scheepvaart ernstige schade toegebracht=in 1764 werd in Enkhuizen een flessenblazerij opgericht [Arendonk, blz. 19]
financiën=in 1535 steunt E. Karel de V met vier oorlogsschepen op zijn tocht naar Tunis [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1603 wordt de munt van West-Friesland voor het eerst naar Enkhuizen overgebracht. De Munt wordt om de 10 jaar verplaatst in de volgorde Hoorn, Enkhuizen en Medemblik [Kok13, blz. 308]=Frans Jan baron van Heeckeren [1694-....] is heer van Enkhuizen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 287]
gemeentealgemeen=in 1910 groot 1166 hectare met 7660 inwoners [Wink, blz. 430]=in 1968 waren er 11.500 inwoners; de gemeente omvat Oosterdijk en Westeinde [ter Laan, blz.112]
heerlijkheid=Enkhuizen bezit een aantal heerlijkheden: de stad Grootebroek en de dorpen Bovenkarspel, Lutjebroek, Hoogkarspel, Hem en Venhuizen, Oost- en West-Friesland, het eiland Texel etc [Kok13, blz. 314]
oorlog=in 1279 wordt E. door Nicolaas van Putten in brand gestoken [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1309 is er een inval van de Friezen [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1426 ingenomen door de Kennemers [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=de schutterij neemt een belangrijke plaats in. Vier vroedschappen maken er deel van uit. De schutterij treedt in bestuurlijke zin wel eens samen op met de burgemeesters. =Brief uit 1492 van Hoorn aan stadhouder Egmond, dat de stad evenals Enkhuizen, Drechterland, Zijbekarspel en anderen heeft geweigerd met de oproerlingen van 1491 te Alkmaar de schuld van het gebeurde op zich te nemen [Gonnet, Inventaris blz. 9]=in 1537 mislukt een aanval van Karel van Gelre [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=In 1549 beschikt de schutterij over de vergaderruimte Grootschool.=In 1665 wordt door de magistraat een drilmeester aangenomen =In 1672 komen er twee drilscholen,, maar na die tijd raakt de schutterij zoals in veel andere plaatsen in verval [Kok13, blz. 314]=in 1799 een invasie van Engelsen en Russen [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]
rechtspraak=in 1398 wordt door hertog Albert bepaald dat misdaden buiten de vrijheid van de stad gepleegd door een onderzaat van Enkhuizen wereldlijk of geestelijk niet mogen worden berecht door de deken van Hoorn of de Proost van West-Friesland [Kok13, blz. 313]=in 1488 wordt door Maximiliaan en bevestigd in 1492 door Philips het rechtsgebied van de stad verruimd [Kok13, blz. 313]
waterstaat=in 1515 is er een grote watersnood in heel Holland. In E. Vele huizen, bolwerken en een deel van de stadsvesten worden weggespoeld [Kok13, blz. 317]BRONNENliteratuurAkerlaken, D. van, Mr. Hendrik van Stralen, aanteekeningen uit zijne nagelaten geschriften, ‘s Gravenhage 1878Allan, EnkhuizenArendonk, Bert, De Glasblazerijen, De geschiedenis van de Nederlandse glasblazerijen en de productie van gebruiksflessen in de 17e, 18e en 19e eeuw, in: Ons Voorgeslacht, DigitheekAssen, Collegie, p. 97 (17e e)
Becht, Statistische, pp. 58 (1652-57), 59 (17e e), 62 (1643-47), 141(1591), 196 e.v. (1629)Bergh, Handboek, blz. 50, 53 (755)Blécourt, Welgeborenen, p. 350 (1346)Braun, Georg/Hogenberg, Franz, Civitates orbis terrarvm: Vrbivm Praecipvarvm Totivs Mvndi Liber Tertius, Coloniae Ubiorum, 1593, blz. 30 [DDB]Brouwer, Enkhuizen (1514)
Dillen, Stukken, p. 71(1681)
Engels, Geschiedenis, pp.14-15(1411), 51 (1553), 66 (1557)zoo bepaalde Graaf Willem in 1411 dat die van Enkhuizen, in plaats van de tiende, eenen ouden Wilhelmus, Hollandschen gulden zouden opbrengen [blz 14-15]
Fruin, Informacie, blz. XXX-XXXI (1514), 89 (1514), 95 (id), 99-104 (id)Fruin, R., De tachtigjarige oorlog. Tien jaren uit den tachtigjarigen oorlog 1588-1598, 7e druk, Martinus Nijhoff, ‘s-Gravenhage 1899, blz. 194
Goede, Swannotsrecht I, p. 28 (1369)Goes, Register I, pp. 32 (1525), 37 (id); IV, p. 74 (1555); V, pp. 93 (1557), 118 (id), 122 e.v. (id), 134 (id), 151 (id)Gosselin, J.J., Alphabetische naamlijst der gemeenten en derzelver onderhoorigheden ...etc, Amsterdam 1826, blz. XXIIGosses, Stadsbezit, p. 34 (1447)Gosses, Welgeborenen, pp. 44 (m.e.), 59 (1369)
Hall, Stedelijke, pp. 584 (1355), 585 (1397)Halma, Tooneel I, p. 423; II, p. 43 (1426-27; 1468)Henne, Histoire VI, p. 90 (1535)
Kok, Jacobus, Vaderlandsch Woordenboek, deel 13 [Dr-En] met kaarten, plaaten en pourtraitten, Johannes Allart, Amsterdam 1785, blz. 302-323
Meerkamp van Embden, Goudsche, p. 108 (1525)Meyroos, Onze, p. 8 (1515)
Oldewelt, Beroepsstructuur, pp. 94 (1742), 181 e.v. (id)
Pols, Westfriesche I, p. LI (m.e.); II, pp. 197 (15e e), 199 (id), 205 (id), 211 (id), 220 (id)
Rees, Geschiedenis I, pp. 67 (1573), 74 (1505), 93 (1573)
Smidt/Strubbe, Chronologische I, p. 333 (1498)Soutendam, J., Oude keuren van Enkhuizen, in: Nieuwe bijdragen voor rechtsgeleerdheid 1878, blz. 1-33
Verhees, Niederlandische, p. 200 (16e e)Verwoert, Hermanus, Handwoordenboek der vaderlandsche geschiedenis volgens de nieuwste en beste bronnen bewerkt, deel 1 [A-K], Nijmegen 1851, blz. 101, 167
Wijnpersse, Statistiek, p. 386 (1854)Winkler Prins, A. Geïllustreerde Encyclopedie (H-IYNX), deel 8, Amsterdam 1876, blz. 123
bestuurbuitencollegesadmiraliteit in het Noorderkwartier [1589-1795]=Dirck Admiraal [...-1691] is van 18 juli 1681 t/m 14 mei 1682 gecommitteerde namens Enkhuizen [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Anthony de Jongh [...-1727] was in 1710 en '11 gecommitteerd ter Admiraliteit van Holland en West-Friesland in 't Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 13]gecommitteerde raden van Holland in het Noorderkwartier [1573-1795]=Dirck Admiraal [...-1691 is van 29 oktober 1677 t/m 23 maart 1679 lid namens Enkhuizen [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1774 gecommitteerde raad ter Admiraliteit in West-Friesland en het Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 14]Oost-Indische Compagnie=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1733 burgemeester van Enkhuizen en bewindhebber der O. I . Compagnie ter kamer aldaar [Leeuw1886, blz. 13] Staten-Generaal=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1739 gecommitteerde in de Staten-Generaal [Leeuw1886, blz. 13]
burgemeester=eertijds twee burgemeesters [Kok13, blz. 310]=op 17 maart 1397 handvest hertog Albert: schout en poorters kiezen burgemeesters [Kok13, blz. 311]=op 1 juli 1423 zijn er twee burgemeesters, toen poortmeesters geheten [Kok13, blz. 310]=hertog Filips van Bourgondië graaf van Holland is burgemeester [Kok14,, blz. 512]=in 1496 is Gerrit Entszoon burgemeester [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 189]. Hij is heer van Urk, Ens en Emmeloord [Kok13, blz. 322]=op 23 november 1512 handvest Maximiliaan van 3 naar 4 burgemeesters. Een van de 4 blijft 2 jaar dienen de andere 3 worden jaarlijks vervangen. Op 31 december maken de president burgemeester en twee secretarissen maken 72 biljetten met daarop 3 namen van de gegoedste burgers. Wordt nagezien door alle vier de burgemeesters. Opgevouwen in geheim kastje van de burgemeesters. Op 1 januari 12.00 uur burgemeesters en schepenen bijeen. Biljetten geteld en door president burgemeester aan schepenen gegeven. Elk van de zeven schepenen trekken een biljet. De 21 getrokken personen worden op het stadhuis ontboden. Zij kiezen uit de 16 vroedschappen [20 minus 4 burgemeesters] 3 burgemeesters. De drie kiezen uit de 4 vertrekkende burgemeesters een Oud burgemeester [Kok13, blz. 311]=Anthony Simonse was in de jaren 1572 en 1573 presiderend burgemeester [Leeuw1886, blz. 13]=uit de 20 vroedschappen kiezen de oude en nieuwe burgemeesters drie burgemeesters om naast de oude burgemeester één jaar te dienen [Kok13, blz. 309]=Fredrik de Jongh [......-1691] was raad en burgemeester van Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Frans van Straten was burgemeester [Leeuw1885, blz. 48]=mr. Joan de Jongh van Persijn [1694-......] werd in 1733 burgemeester van Enkhuizen en bewindhebber der O. I . Compagnie ter kameraldaar [Leeuw1886, blz. 13]=Nicolaas Ris [......-1730] was raad en oud presiderend burgemeester te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 14]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1769 regerend burgemeester [Leeuw1886, blz. 14]=mr. Adriaen Jonghknecht, Raedt en Oudt-Burgermeester" van Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 24]=in 1785 zijn er 4 burgemeesters [Kok13, blz. 310]=In 1786 is H.W. van Vossen president burgemeester en raad [Chalmot1, blz. VIII]=mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is burgemeester [Roelants, Gulden, blz. 318]
commissarissen=er zijn commissarissen van huwelijkszaken, vijf voor toezicht op de bank van leningfabrijk=er is één fabrijk [Kok13, blz. 312]hoofdofficier=mr Floris Abraham Vaillant [1755-1819] is hoofdofficier van E. [Roelants, Gulden, blz. 318]=dr Christiaan Joannes Vaillant [1782-1863] is hoofdofficier van E. [Roelants, Gulden, blz. 318]magistraat of wet=bestaat in 1785 uit de hoofdschout, vier burgemeesters, zeven schepenen en drie secretarissen [Kok13, blz. 309]=soms maakten twee pensionarissen deel uit van de magistraatpensionaris=er zijn 1 of 2 pensionarissen [Kok13, blz. 312]=Franciscus Maelson [ca 1530-......] was pensionaris [Verwoert2, blz. 44]=mr. Jan Mossel van Stralen [1713-1772[ werd op 12 juli 1745 pensionaris van de stad [Leeuw1885, blz. 48]=in 1753 is mr. C.J.. Vailland pensionaris [Groot Charterboek deel 1 blz. 37]raad=mr. Adriaen Jonghknecht, Raedt en Oudt-Burgermeester" van Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 24]=Fredrik de Jongh [......-1691] was raad en burgemeester van Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Anthony de Jongh [...-1727] was raad en presiderend schepen te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 13]=Nicolaas Ris [......-1730] was raad en oud presiderend burgemeester te Enkhuizen [Leeuw1886, blz. 14]=Anthony Jacob de Jongh van Persijn [1734-.....], werd in 1764 raad in de vroedschap van Enkhuizen[Leeuw1886, blz. 14]
schepen=er zijn zeven schepenen=ze mogen vlg handvest van Willem van Beijeren uit 1355 met de schout een (half)jaar keuren maken. In die tijd zijn er nog geen burgemeesters. De kiesdag is bepaald op 1 januari volgens ordonnanties van Maximiliaan van 30 november 1488 en Philips van 20 december 1492. De verkiezing geschiedde door de schout In 1666 verzochten burgemeesters en vroedschappen met succes de Staten om de burgemeesters te laten kiezen. Onder Willem III gebeurde het door hem uit een dubbel getal (14) Zo bleef het Volgens octrooi van 17 februari 1666 moeten de aftredende burgemeesters aanbevelen 14 capabelste en gequalificeerdste ingezetenen. Hollanders 6 jaar poorter en van de Gereformeerde religie [Kok13, blz. 311-312]=Frans van Stralen [1686-1753] was schepen te Enkhuizen in 1714 [Leeuw1885, blz. 48]=In...is mr. Joan Jacob Duivensz [Chalmot1, blz. IV]=Anthony de Jongh [...-1727] was presiderend schepen te Enkhuizen, dijkgraaf van Diemermeer, en in 1710 en '11 gecommitteerd ter Admiraliteit van Holland en West-Friesland in 't Noorderkwartier [Leeuw1886, blz. 13]
schout=eertijds aangesteld door de graaf of diens stadhouder; in stadhouderloze tijden aangesteld door de Staten voor 3 jaar met evt verlenging of door een nader opgevolgd [Kok13, blz. 310]=in 1588 was Luitge Sieuwertsz schout [Kok2, blz. 581]=gekozen door de burgemeesters met toestemming van de vroedschappen. Vormt met de burgemeesters "één hand" in het bevorderen van rechtszaken. Hij mag niemand kwellen en niets doen tegen het goedvinden van de burgemeesters en zich op geen andere rechter mogen beroepen dan het schepenvonnis. Alles op verbeurte van f 60 voor de stadskas [Kok13, blz. 310]secretaris=er zijn drie secretarissen [Kok13, blz. 312]=mr. Jan Mossel van Stralen [1713-1772] werd in 1734 secretaris van de stad Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 48]=Albert Bruinink is secretaris [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 101]=mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is secretaris [Roelants, Gulden, blz. 318]thesaurier=er is één thesaurier [Kok13, blz. 312]vroedschapalgemeen=op 20 maart 1523 werd de keuze en aanstelling van de vroedschappen door Karel V opgedragen aan de nieuwe en oude burgemeesters; de vroedschappen moeten tenminste 30 jaar zijn. Bij overlijden van een vroedschap mogen de anderen een in zijn plaats kiezen. Er mogen niet tegelijk een vader en zoon, broers of zwagers dienen. Tijdens de regering van de hertogin van Parma werd gevraagd of twee zwagers verkozen mochten worden. In 1572 werd goedgevonden 20 raden te kiezen, boven 30 jaar onder 60 jaar [Kok13, blz. 309]personen=Dirck Admiraal [....-1691] is van 1666-1691 lid van de vroedschap [Bonke,Heren, blz. 128; Bossaers,Kintsbeen, blz. 239; Leeuw1971, blz. 288; Repertorium]=Frans van Stralen [1686-1753] werd in het jaar 1739 raad en vroedschap in Enkhuizen [Leeuw1885, blz. 48]=Op 23 mei 1749 worden de 20 vroedschappen door commissarissen van Prins Willem IV bedankt; 18 werden weer in hun functie hersteld [Kok13, blz. 310]=op 1 maart 1751 wordt mr. Cornelis Francois Duivensz oud burgemeester, als raad benoemd i..p. v. mr. Jan Druif [Kok13, blz. 310]=In Enkhuizen heeft de gemene burgerij nog enige zeggenschap bij de vroedschapskeuze [Rijpperda, Politie42] =mr Christiaan Joannes Vaillant [1719-1781] is lid van de vroedschap [Roelants, Gulden, blz. 318]=in 1785 zijn er 20 vroedschappen of raden, gekozen uit de aanzienlijkste en vermogendste burgers, de zgn Rijkdommen. Uit de [Kok13, blz. 309]=In 1786 is H.W. van Vossen president burgemeester en raad [Chalmot1, blz. VIII]weesmeester=er zijn vijf weesmeesters [Kok13, blz. 312]
economie=de waag dateert van 1394 [Kok13 blz. 308]=vanaf 1420 legt men zich vooral toe op de haringvangst. Op enig moment waren er 450 haringbuizen, maar ook tijden met 60 of minder schepen [Kok13, blz. 315]=de haringvangst begunstigde de scheepsbouw =in 1448 vergunt de koning van Denemarken E naast Staveren het recht om in de Sont te mogen varen jaarlijks darvoor betalend een stuk laken [Kok13 blz. 312]=E. rust in 1547 acht oorlogsschepen uit om de vissersvloot te beschermen (WP8.123)=De Hollanders en Zeeuwen gingen in de havens van Brouage en Rochelle, van Santa Maria en San Lucar zout halen. Hoorn en Enkhuizen, de voornaamste zetels van de haringnering, waren ook hierin de eerste; in 1475 hadden zij een vloot van zeventig met zout bevrachte schepen op zee. Dat ruwe zout moest weer gezoden worden; talrijke zoutziederijen verrezen in de buurt van de vissersplaatsen; rondom Enkhuizen alleen telde men er veertien; en de Zeeuwen overtroffen de Hollanders in de zoutnering nog verre; bij een brand in 1526 werden te Zieriksee zevenenzeventig zoutketen in de as gelegd [Fruin, Tien, blz. 194]=de stad beschikt over linnenwevers, houtzagers, metselaars, bakkers, scheepstimmerlieden, lakenkopers, glazenmakers, etc [Kok13, blz. 314]=in 1614 was er een bloeiende koophandel en zeevaart [Kok13, blz. 315]=de oorlogen met Frankrijk en Engeland hebben handel en scheepvaart ernstige schade toegebracht=in 1764 werd in Enkhuizen een flessenblazerij opgericht [Arendonk, blz. 19]
financiën=in 1535 steunt E. Karel de V met vier oorlogsschepen op zijn tocht naar Tunis [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1603 wordt de munt van West-Friesland voor het eerst naar Enkhuizen overgebracht. De Munt wordt om de 10 jaar verplaatst in de volgorde Hoorn, Enkhuizen en Medemblik [Kok13, blz. 308]=Frans Jan baron van Heeckeren [1694-....] is heer van Enkhuizen [Verwoert, Handwoordenboek I, blz. 287]
gemeentealgemeen=in 1910 groot 1166 hectare met 7660 inwoners [Wink, blz. 430]=in 1968 waren er 11.500 inwoners; de gemeente omvat Oosterdijk en Westeinde [ter Laan, blz.112]
heerlijkheid=Enkhuizen bezit een aantal heerlijkheden: de stad Grootebroek en de dorpen Bovenkarspel, Lutjebroek, Hoogkarspel, Hem en Venhuizen, Oost- en West-Friesland, het eiland Texel etc [Kok13, blz. 314]
oorlog=in 1279 wordt E. door Nicolaas van Putten in brand gestoken [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1309 is er een inval van de Friezen [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=in 1426 ingenomen door de Kennemers [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=de schutterij neemt een belangrijke plaats in. Vier vroedschappen maken er deel van uit. De schutterij treedt in bestuurlijke zin wel eens samen op met de burgemeesters. =Brief uit 1492 van Hoorn aan stadhouder Egmond, dat de stad evenals Enkhuizen, Drechterland, Zijbekarspel en anderen heeft geweigerd met de oproerlingen van 1491 te Alkmaar de schuld van het gebeurde op zich te nemen [Gonnet, Inventaris blz. 9]=in 1537 mislukt een aanval van Karel van Gelre [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]=In 1549 beschikt de schutterij over de vergaderruimte Grootschool.=In 1665 wordt door de magistraat een drilmeester aangenomen =In 1672 komen er twee drilscholen,, maar na die tijd raakt de schutterij zoals in veel andere plaatsen in verval [Kok13, blz. 314]=in 1799 een invasie van Engelsen en Russen [Verwoert, Handwoordenboek I. blz. 188]
rechtspraak=in 1398 wordt door hertog Albert bepaald dat misdaden buiten de vrijheid van de stad gepleegd door een onderzaat van Enkhuizen wereldlijk of geestelijk niet mogen worden berecht door de deken van Hoorn of de Proost van West-Friesland [Kok13, blz. 313]=in 1488 wordt door Maximiliaan en bevestigd in 1492 door Philips het rechtsgebied van de stad verruimd [Kok13, blz. 313]
waterstaat=in 1515 is er een grote watersnood in heel Holland. In E. Vele huizen, bolwerken en een deel van de stadsvesten worden weggespoeld [Kok13, blz. 317]BRONNENliteratuurAkerlaken, D. van, Mr. Hendrik van Stralen, aanteekeningen uit zijne nagelaten geschriften, ‘s Gravenhage 1878Allan, EnkhuizenArendonk, Bert, De Glasblazerijen, De geschiedenis van de Nederlandse glasblazerijen en de productie van gebruiksflessen in de 17e, 18e en 19e eeuw, in: Ons Voorgeslacht, DigitheekAssen, Collegie, p. 97 (17e e)
Becht, Statistische, pp. 58 (1652-57), 59 (17e e), 62 (1643-47), 141(1591), 196 e.v. (1629)Bergh, Handboek, blz. 50, 53 (755)Blécourt, Welgeborenen, p. 350 (1346)Braun, Georg/Hogenberg, Franz, Civitates orbis terrarvm: Vrbivm Praecipvarvm Totivs Mvndi Liber Tertius, Coloniae Ubiorum, 1593, blz. 30 [DDB]Brouwer, Enkhuizen (1514)
Dillen, Stukken, p. 71(1681)
Engels, Geschiedenis, pp.14-15(1411), 51 (1553), 66 (1557)zoo bepaalde Graaf Willem in 1411 dat die van Enkhuizen, in plaats van de tiende, eenen ouden Wilhelmus, Hollandschen gulden zouden opbrengen [blz 14-15]
Fruin, Informacie, blz. XXX-XXXI (1514), 89 (1514), 95 (id), 99-104 (id)Fruin, R., De tachtigjarige oorlog. Tien jaren uit den tachtigjarigen oorlog 1588-1598, 7e druk, Martinus Nijhoff, ‘s-Gravenhage 1899, blz. 194
Goede, Swannotsrecht I, p. 28 (1369)Goes, Register I, pp. 32 (1525), 37 (id); IV, p. 74 (1555); V, pp. 93 (1557), 118 (id), 122 e.v. (id), 134 (id), 151 (id)Gosselin, J.J., Alphabetische naamlijst der gemeenten en derzelver onderhoorigheden ...etc, Amsterdam 1826, blz. XXIIGosses, Stadsbezit, p. 34 (1447)Gosses, Welgeborenen, pp. 44 (m.e.), 59 (1369)
Hall, Stedelijke, pp. 584 (1355), 585 (1397)Halma, Tooneel I, p. 423; II, p. 43 (1426-27; 1468)Henne, Histoire VI, p. 90 (1535)
Kok, Jacobus, Vaderlandsch Woordenboek, deel 13 [Dr-En] met kaarten, plaaten en pourtraitten, Johannes Allart, Amsterdam 1785, blz. 302-323
Meerkamp van Embden, Goudsche, p. 108 (1525)Meyroos, Onze, p. 8 (1515)
Oldewelt, Beroepsstructuur, pp. 94 (1742), 181 e.v. (id)
Pols, Westfriesche I, p. LI (m.e.); II, pp. 197 (15e e), 199 (id), 205 (id), 211 (id), 220 (id)
Rees, Geschiedenis I, pp. 67 (1573), 74 (1505), 93 (1573)
Smidt/Strubbe, Chronologische I, p. 333 (1498)Soutendam, J., Oude keuren van Enkhuizen, in: Nieuwe bijdragen voor rechtsgeleerdheid 1878, blz. 1-33
Verhees, Niederlandische, p. 200 (16e e)Verwoert, Hermanus, Handwoordenboek der vaderlandsche geschiedenis volgens de nieuwste en beste bronnen bewerkt, deel 1 [A-K], Nijmegen 1851, blz. 101, 167
Wijnpersse, Statistiek, p. 386 (1854)Winkler Prins, A. Geïllustreerde Encyclopedie (H-IYNX), deel 8, Amsterdam 1876, blz. 123
Page updated
Google Sites
Report abuse