พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประกาศว่า ผู้ที่จะเข้าใจในธรรมะ เข้าใจในกฎของเหตุและผล ต้องประสบกับสัจธรรมนี้ด้วยตนเอง และนี่คือวิธีการที่ท่านสามารถจะทำเช่นนั้นได้ จงก้าวเดินไปตามเส้นทางนี้ ไม่ว่าท่านจะได้ประสบกับอะไรก็ตาม ขอให้ยอมรับมันทีละน้อย ทีละน้อย ด้วยใจที่เปิดกว้าง แล้วท่านจะได้ประสบกับสัจธรรมที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

การที่ท่านพยายามจะค้นหาสัจธรรมเกี่ยวกับรูป นาม และส่วนประกอบของจิตนั้น ไม่ใช่เป็นเพราะความอยากรู้อยากเห็น หากแต่ท่านกำลังค้นหาวิธีที่จะเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของจิตในระดับที่ลึกที่สุด ซึ่งในกระบวนการนี้จะทำให้ท่านตระหนักได้ว่าจิตหรือนามนั้นมีอิทธิพลต่อรูป และรูปมีอิทธิพลต่อจิตหรือนามอย่างไร

ทุกๆ ขณะภายในโครงสร้างของร่างกายจะมีอนุภาคเล็กๆ ที่เรียกว่ากลาปะเกิดขึ้นและดับไปอยู่ตลอดเวลา กลาปะเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร ? สาเหตุของการเกิดนี้จะประจักษ์ชัดต่อเมื่อท่านได้ค้นคว้าหาความเป็นจริงตามอย่างที่มันเป็น โดยปราศจากอิทธิพลจากการปรุงแต่งในอดีต หรือความเชื่อทางปรัชญา สิ่งที่ท่านรับเข้าไป เช่น อาหารที่รับประทาน ก็เป็นสาเหตุหนึ่งของการเกิดอนุภาคกลาปะเหล่านี้ สาเหตุอื่นคือ บรรยากาศรอบๆ ตัว ท่านจะเริ่มเข้าใจว่าจิตหรือนามช่วยให้รูปเกิดขึ้นและดับไปได้อย่างไร บางครั้งรูปก็เกิดจากการปรุงแต่งเก่าๆ ของจิต ซึ่งก็คือสังขารที่สั่งสมมาในอดีตนั่นเอง การปฏิบัติวิปัสสนาจะช่วยให้สิ่งเหล่านี้ปรากฏชัดว่า ในขณะนี้จิตชนิดใดกำลังเกิดขึ้น และส่วนประกอบของจิตเป็นอย่างไร คุณภาพของจิตย่อมเป็นไปตามส่วนประกอบของมัน ยกตัวอย่างเช่น เมื่อจิตเต็มไปด้วยความโกรธ ความใคร่หรือความกลัว ท่านจะสังเกตเห็นว่ามีอนุภาคกลาปะที่แตกต่างกันเกิดขึ้น

เมื่อจิตเต็มไปด้วยราคะ ภายในโครงสร้างของรูปนี้ จะมีอนุภาคเฉพาะชนิดหนึ่งเกิดขึ้น และเริ่มมีกระแสทางชีวเคมีไหลเวียนไปทั่วร่างกาย กระแสทางชีวเคมีชนิดนี้ก่อตัวขึ้น เพราะจิตเต็มไปด้วยราคะเกิดขึ้นหรือที่เรียกกันในภาษาบาลีว่า กามาสวะหรือกระแสของราคะ

ขอให้ท่านปฏิบัติต่อไปดั่งนักวิทยาศาสตร์ คือ เฝ้าสังเกตสัจธรรมที่เกิดขึ้นตามอย่างที่เป็น พิจารณากฎของธรรมชาติ แล้วท่านจะเห็นว่ากระแสชีวเคมีที่เกิดขึ้นจากราคะนี้ มีอิทธิพลต่อจิตในชั่วขณะต่อไป ก่อให้เกิดราคะเพิ่มขึ้น ดังนั้น กามาสวะจึงกลายเป็นกามตัณหาหรือความอยากต่อราคะขึ้นในจิตใจ อันจะไปกระตุ้นกระแสของราคะในระดับร่างกายต่อไป เมื่อราคะอย่างหนึ่งเริ่มมีอิทธิพลและไปกระตุ้นราคะอีกอย่างหนึ่ง ราคะก็จะทบทวีขึ้นเป็นเวลานานหลายนาทีหรือหลายชั่วโมงติดต่อกัน ทำให้จิตมีแนวโน้มที่จะสร้างราคะเพิ่มขึ้น เนื่องจากการสร้างสมของราคะครั้งแล้วครั้งเล่านี้เอง

ไม่เพียงแต่ราคะเท่านั้น ยังรวมถึงความกลัว ความโกรธ ความเกลียด และความอยากด้วย อันที่จริงแล้ว ความไม่บริสุทธิ์ทุกชนิดที่เกิดขึ้นในจิต ล้วนก่อให้เกิดอาสวะหรือกระแสทางชีวเคมีไปด้วยในขณะเดียวกัน และอาสวะนี้ก็จะคอยกระตุ้นกิเลสหรือความไม่บริสุทธิ์นั้น เป็นผลให้เกิดวัฏฏะอันชั่วร้ายแห่งความทุกข์ ท่านอาจเรียกตัวเองว่าเป็นฮินดู มุสลิม เชน คริสเตียน แต่ก็ไม่มีอะไรแตกต่างกัน วิธีการนี้เป็นกฎแห่งความจริงที่สามารถนำไปใช้ได้กับทุกคน โดยไม่มีการแบ่งแยกชนชาติวรรณะ

ลำพังเพียงความเข้าใจโดยผิวเผินหรือแค่ในระดับเชาวน์ปัญญา ไม่อาจช่วยให้เราหลุดพ้นจากวงจรของความทุกข์นี้ได้ อาจจะยิ่งสร้างให้ปัญหามากขึ้นด้วยซ้ำ ความเชื่อถือในประเพณีบางอย่างของท่านอาจมีเหตุผล น่าเลื่อมใส แต่ความเชื่อเหล่านั้นจะเป็นอุปสรรคต่อท่าน ความนึกคิดหรือสติปัญญามีขีดจำกัด ท่านไม่สามารถจะเข้าใจและตระหนักถึงสัจธรรม หรือความเป็นจริงสูงสุดได้ด้วยสติปัญญา หรือความนึกคิดเพียงลำพัง เพราะสติปัญญานั้นมีขอบเขต ขณะที่สัจธรรมไร้ขีดจำกัดและปราศจากขอบเขต ท่านจะเข้าใจสิ่งนี้ได้ด้วยประสบการณ์เท่านั้น ถ้าหากท่านเพียงแต่ยอมรับกฎของธรรมชาตินี้ในระดับเชาวน์ปัญญา โดยที่ยังไม่สามารถเปลี่ยนแปลงรูปแบบพฤติกรรมของจิตได้ ท่านก็ยังคงอยู่ห่างไกลจากการค้นพบความเป็นจริงอันสูงสุด

การยอมรับของท่านจะเป็นไปแค่ในระดับพื้นผิว ขณะที่รูปแบบพฤติกรรมในส่วนลึกของจิตยังคงเหมือนเดิม สิ่งที่เรียกว่าจิตไร้สำนึกนั้น แท้จริงแล้วไม่ได้ไร้สำนึกมันยังคงติดต่อสัมผัสกับร่างกายอยู่ตลอดเวลา และการสัมผัสติดต่อนี้ก็ก่อให้เกิดเวทนาหรือความรู้สึกทางกายขึ้น ท่านรับรู้เวทนาที่ท่านเรียกมันว่าน่าสบาย แล้วมีปฏิกิริยาตอบโต้ออกไป หากในส่วนลึกของจิตท่านมีปฏิกิริยาโต้ตอบออกไปด้วยความชอบหรือความชัง นั่นย่อมเท่ากับว่า ท่านกำลังสร้างสมสังขาร กิเลส ความไม่บริสุทธิ์ต่างๆ อันทำให้กระบวนการเพิ่มพูนความทุกข์ดำเนินต่อไปไม่สิ้นสุด ท่านไม่อาจจะหยุดยั้งกระบวนการนี้ได้ เพราะมีกำแพงใหญ่ขวางกั้นระหว่างจิตสำนึกกับจิตไร้สำนึก หากไม่ลงมือฝึกปฏิบัติวิปัสสนาแล้ว กำแพงนี้ก็จะยังคงอยู่เช่นเดิม

ในระดับจิตสำนึกหรือเชาวน์ปัญญา เราอาจจะยอมรับหลักธรรม ความจริง กฎ และธรรมชาติต่างๆ ทว่าเราก็ยังคงตกอยู่ในห้วงแห่งความทุกข์ ทั้งนี้เพราะเราไม่เข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้นกับส่วนลึกของจิต แต่การปฏิบัติวิปัสสนาจะช่วยให้จิตของท่านแหลมคมและว่องไว จนสามารถรู้สึกถึงเวทนาที่เกิดขึ้นทั่วร่างกาย เวทนาเกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา ทุกๆ สัมผัสก่อให้เกิดความรู้สึกทางกาย ซึ่งในภาษาบาลีเรียกว่า ผสฺสปจฺจยา เวทนา ปรากฏการณ์นี้ไม่ใช่ความเชื่อทางปรัชญา หากแต่เป็นความจริงทางวิทยาศาสตร์ที่ทุกคนสามารถพิสูจน์ได้

ชั่วขณะที่มีผัสสะย่อมจะมีเวทนาหรือความรู้สึกทางกายเกิดขึ้น และทุกๆขณะที่จิตหรือนามนั้นสัมผัสกับรูปตลอดทั่วทั้งร่างกาย จิตส่วนที่ลึกลงไปจะรู้สึกถึงเวทนาเหล่านี้ และมีปฏิกิริยาตอบโต้ตลอดเวลา ขณะที่จิตส่วนที่อยู่บนพื้นผิวจะง่วนอยู่กับวัตถุภายนอก หรือไม่ก็ข้องเกี่ยวอยู่กับการใช้เชาวน์ปัญญา ความนึกคิด หรืออารมณ์ ฉะนั้น ท่านจึงไม่รู้สึกว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นกับจิตส่วนที่ลึกลงไป

เมื่อกำแพงถูกทำลายลง เนื่องจากการปฏิบัติวิปัสสนา ท่านจะเริ่มรู้สึกถึงเวทนาที่เกิดขึ้นตลอดทั่วร่างกาย ซึ่งไม่ใช่เฉพาะแค่บนพื้นผิวเท่านั้น หากรวมถึงลึกลงไปข้างในด้วย การเฝ้าสังเกตความรู้สึกทางกายเหล่านี้ จะทำให้ท่านเริ่มเข้าใจและตระหนักถึงคุณลักษณะของการเกิดขึ้นและดับไป หรืออุทยัพพยะ และความเข้าใจนี้ก็จะช่วยให้ท่านเริ่มเปลี่ยนพฤติกรรมของจิตได้

ยกตัวอย่างเช่น ท่านกำลังรู้สึกเวทนาบางอย่าง ซึ่งอาจเกิดจากอาหารที่รับประทานเข้าไป จากบรรยากาศรอบตัว จากการปรุงแต่งของจิตในขณะนี้ หรือจากสังขารเก่าๆ ที่บัดนี้กำลังให้ผล ไม่ว่าจะมีสาเหตุมาจากอะไรก็ตาม เวทนาได้เกิดขึ้นแล้ว การฝึกปฏิบัติวิปัสสนาจะช่วยให้ท่านเฝ้าสังเกตมันอย่างมีอุเบกขา โดยไม่มีปฏิกิริยาตอบโต้ ในเสี้ยวเวลาอันมหัศจรรย์นี้ ท่านจะเริ่มเปลี่ยนรูปแบบพฤติกรรมของจิต ด้วยการเฝ้าสังเกตดูเวทนาที่เกิดขึ้น จนเข้าใจถึงกฎธรรมชาติของความไม่เที่ยง ท่านได้หยุดพฤติกรรมเก่าๆ อันมืดบอดที่คอยแต่จะมีปฏิกิริยาตอบโต้ต่อเวทนา จนทำให้ความทุกข์เพิ่มทวีขึ้น ตอนแรกๆ ท่านอาจจะเฝ้าสังเกตเวทนาอย่างมีอุเบกขาได้ไม่กี่วินาทีหรือไม่กี่นาที แต่การฝึกปฏิบัติจะช่วยให้ท่านค่อยๆ พัฒนาความแข็งแกร่งขึ้น และเมื่อรูปแบบพฤติกรรมเก่าๆ ค่อยๆ อ่อนกำลังลง พฤติกรรมของท่านก็จะเปลี่ยนไปจนทำให้ท่านหลุดพ้นออกจากความทุกข์

เวลาที่เราพูดถึงการเสพติดนั้น ไม่ได้หมายถึงเฉพาะแค่แอลกอฮอล์ หรือยาเสพติด แต่ยังหมายรวมถึงราคะ ความโกรธ ความกลัว หรืออัตตาอีกด้วย สิ่งต่างๆ เหล่านี้คือการเสพติดของกิเลส ในระดับเชาวน์ปัญญา ท่านอาจเข้าใจดีว่า “ความโกรธเป็นสิ่งที่ไม่ดีสำหรับฉัน มันเป็นอันตราย เป็นโทษ” แต่ท่านก็ยังคงผูกติดอยู่กับความโกรธ และสร้างสมมันเรื่อยๆ เมื่อความโกรธผ่านพ้นไปแล้ว ท่านจะยังคงเฝ้าพร่ำพูดซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า “ฉันไม่น่าจะโมโหเลย ฉันไม่น่าจะโมโหเลย” และในคราวต่อไป เมื่อมีอะไรมากระทบอีก ท่านก็จะโกรธ ท่านไม่

สามารถจะหลุดพ้นจากความโกรธได้ เพราะท่านยังไม่ได้จัดการกับจิตที่อยู่ส่วนลึก

การปฏิบัติวิปัสสนาวิธีนี้จะช่วยให้ท่านเริ่มสังเกตความรู้สึกทางกายที่เกิดขึ้นจากกระแสทางชีวเคมีในขณะที่โกรธ ท่านเพียงแต่สังเกตดูเฉยๆ โดยไม่มีปฏิกิริยาโต้ตอบ ซึ่งนั่นหมายความว่าในชั่วขณะนั้น ท่านไม่ได้สร้างสมความโกรธ ชั่วขณะสั้นๆ นี้จะกลับกลายเป็นเวลาหลายนาที แล้วท่านจะพบว่า กระแสทางชีวเคมีนี้ไม่อาจครอบงำท่านได้โดยง่ายเหมือนเช่นที่เคยเกิดขึ้นในอดีต ท่านจะค่อยๆ หลุดพ้นจากความโกรธของตนเอง

ผู้ที่ได้ฝึกปฏิบัติวิปัสสนาวิธีนี้เป็นประจำ จะพยายามเฝ้าสังเกตดูว่า ตนเองนั้นรับมือจัดการกับสถานการณ์ต่างๆ อย่างไร จะมีปฏิกิริยาตอบโต้ หรือรักษาอุเบกขาเอาไว้ได้ สิ่งแรกที่นักวิปัสสนาจะพยายามทำเมื่อเกิดสถานการณ์ยุ่งยากต่างๆ ก็คือ การสังเกตดูเวทนา เพราะเวลาที่มีเรื่องเกิดขึ้น อาจมีบางส่วนของจิตเริ่มแสดงปฏิกิริยาตอบโต้ แต่การเฝ้าสังเกตเวทนาจะช่วยให้คนผู้นั้นมีอุเบกขา ดังนั้น ไม่ว่าเขาจะกระทำอะไรลงไป นั่นก็จะเป็นเพียงการกระทำ ไม่ใช่การแสดงปฏิกิริยาตอบโต้ และการกระทำนั้นย่อมจะเป็นไปในด้านดีเสมอ ทว่าจะเป็นด้านลบก็ต่อเมื่อมีปฏิกิริยาตอบโต้เท่านั้น ซึ่งนั่นย่อมจะก่อให้เกิดความทุกข์ตามมา การเฝ้าสังเกตเวทนาเพียงชั่วระยะเวลาสั้นๆ จะช่วยให้จิตมีอุเบกขาและแสดงออกอย่างถูกต้อง แล้วชีวิตก็จะเต็มไปด้วยการกระทำที่ถูกต้องมากกว่าการมีปฏิกิริยาตอบโต้อย่างผิดๆ

การปฏิบัติวิธีนี้เป็นประจำทุกวัน และนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน จะทำให้ค่อยๆ เปลี่ยนรูปแบบพฤติกรรมได้ คนที่เคยตกอยู่ในวังวนของความโกรธเป็นเวลานานจะพบว่า ความโกรธของตนค่อยๆ ลดลง ไม่ว่าจะเป็นความรุนแรง หรือระยะเวลาที่โกรธ ในทำนองเดียวกัน ผู้ที่ติดต่อกับราคะจะพบว่า ราคะค่อยๆ อ่อนกำลังลง ซึ่งก็เช่นเดียวกันกับผู้ที่ตกอยู่ในวังวนของความกลัว ระยะเวลาที่ต้องใช้ในการขจัดกิเลสหรือความไม่บริสุทธิ์บางอย่างอาจต่างกัน แต่ไม่ช้าก็เร็ว วิธีการนี้ย่อมจะให้ผลแน่ หากปฏิบัติอย่างถูกต้อง

ไม่ว่าท่านจะติดอยู่ในวังวนของความโลภ ความโกรธ ความเกลียด ความหลง หรือความกลัวก็ตาม อันที่จริงแล้ว การติดก็คือการติดอยู่กับเวทนาเฉพาะอย่างที่เกิดจากกระแสทางชีวเคมี

อาสวะหรือกระแสของอวิชชาคือการไม่รู้เท่าทันตามความเป็นจริงนั้น เป็นอาสวะที่มีกำลังแรงที่สุด แน่นอนว่าอวิชชาหรือการไม่รู้เท่าทันตามความเป็นจริงนี้เกิดขึ้น แม้ในขณะที่ท่านกำลังมีปฏิกิริยากับความโกรธ กับราคะ หรือความกลัว แต่เมื่อท่านมึนเมาด้วยฤทธิ์แอลกอฮอล์หรือยา ความมึนเมานี้จะไปเพิ่มพูนความไม่รู้เท่าทันให้มากยิ่งขึ้น ดังนั้น เราจึงต้องใช้เวลากว่าที่จะรู้สึกถึงเวทนา และเข้าถึงรากเหง้าของปัญหา เมื่อท่านเริ่มติดสุราหรือยาเสพติดแล้ว ท่านจะไม่สามารถรับรู้ความเป็นจริงว่า มีอะไรเกิดขึ้นในขอบเขตของร่างกายบ้าง มีความมืดมัวเกิดขึ้นในจิตใจของท่าน ท่านไม่อาจเข้าใจได้ว่ามีอะไรเกิดขึ้นภายใน มีอะไรกระพืออยู่ภายใน เราพบว่าโดยทั่วไปคนที่ติดเหล้าจะได้รับผลในการปฏิบัติเร็วกว่าคนที่ติดยา แต่เส้นทางนี้ก็มีไว้สำหรับให้ทุกๆ คนได้หลุดพ้นจากความทุกข์ ไม่ว่าพวกเขาจะติดสิ่งเสพติดหรือความไม่รู้เท่าทันมากเพียงไร ถ้าท่านปฏิบัติด้วยความอดทนและต่อเนื่อง ไม่ช้าก็เร็ว ท่านย่อมก้าวไปถึงขึ้นที่สามารถรับรู้เวทนาที่เกิดขึ้นทั่วร่างกาย และสามารถเฝ้าสังเกตมันด้วยใจที่เป็นกลาง ซึ่งนั่นอาจต้องใช้เวลาพอสมควร ใน ๑๐ วันนี้ ท่านอาจจะเปลี่ยนแปลงรูปแบบพฤติกรรมเก่าๆ ในใจได้เพียงเล็กน้อย แต่ไม่เป็นไร เพราะท่านได้เริ่มต้นแล้ว ถ้าหากท่านหมั่นฝึกปฏิบัติทุกวันเช้า-เย็น และเข้ารับการอบรมอีกสัก ๒-๓ ครั้งแล้ว ย่อมจะสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเก่าๆ ของจิตได้ในระดับที่ลึกที่สุด อันจะช่วยให้ท่านหลุดพ้นจากอวิชชา หลุดพ้นจากการมีปฏิกิริยาโต้ตอบ ซึ่งก็คือการหลุดพ้นจากความทุกข์นั่นเอง

เราพยายามแนะนำผู้ที่ติดบุหรี่ว่า หากมีความอยากบุหรี่เกิดขึ้น ขอจงอย่าสูบ แต่ให้คอยสักครู่ และยอมรับความจริงว่าขณะนี้มีความอยากบุหรี่เกิดขึ้นในใจแล้ว เมื่อความอยากเกิดขึ้น ก็จะย่อมมีเวทนาเกิดขึ้นด้วย ขอให้เฝ้าสังเกตดูเวทนานั้นๆ ไม่ว่าจะเป็นเวทนาอะไรก็ตาม อย่าไปมองหาความรู้สึกใดๆ เป็นการเฉพาะเจาะจง ไม่ว่าท่านจะรู้สึกอะไรในขณะนั้น ล้วนเกี่ยวพันกับความอยากบุหรี่ทั้งสิ้น การเฝ้าสังเกตเวทนาที่ไม่เที่ยง เป็นอนิจจัง จะทำให้ท่านพบว่าความอยากนี้จะค่อยๆ ดับไป นี่ไม่ใช่ความเชื่อทางปรัชญา หากแต่เป็นความจริงจากประสบการณ์

สำหรับผู้ติดเหล้าหรือยาเสพติด ก็ให้ใช้คำแนะนำเดียวกัน กล่าวคือ เมื่อมีความอยากเกิดขึ้น จงอย่าถลำตามไปในทันที ขอให้รอสัก ๑๐-๑๕ นาทีก่อน ยอมรับความจริงที่ว่ามีความอยากเกิดขึ้นแล้ว และเฝ้าสังเกตเวทนาอะไรก็ตามที่เกิดขึ้นในขณะนั้น

ผู้ที่ปฏิบัติตามคำแนะนำนี้จะพบว่า ตนเองกำลังหลุดพ้นจากการติด ในตอนแรกพวกเขาอาจจะประสบความสำเร็จเพียง ๑ ใน ๑๐ ครั้ง แต่นั่นก็ถือว่าเป็นการเริ่มต้นที่ดีมาก เพราะพวกเขาได้กำลังจัดการกับต้นตอของปัญหาเลยทีเดียว

เส้นทางนี้ยังอีกยาวไกล อาจต้องใช้เวลาทั้งชีวิต แต่ถึงแม้จะต้องเดินทางสักหมื่นไมล์ ก็ต้องมีก้าวแรก ผู้ที่ได้เริ่มต้นก้าวแรกแล้ว ย่อมจะมีก้าวที่สอง ก้าวที่สาม และก้าวต่อๆ ไป กว่าจะถึงจุดหมายปลายทางแห่งความหลุดพ้น

ขอให้ทุกๆ ท่านจงหลุดพ้นจากการเสพสิ่งเสพติด ไม่เฉพาะแค่เหล้าหรือยาเสพติดเท่านั้น เพราะการเสพติดกิเลสของจิตนั้นมีพลังแรงกล้ากว่ามาก ขอให้ท่านจงเปลี่ยนแปลงรูปแบบพฤติกรรมเก่าๆ ที่มีกำลังแรงกล้านี้ หลุดพ้นจากความทุกข์ เพื่อความดีงาม เพื่อประโยชน์ และอิสรภาพของตัวท่านเอง และเมื่อท่านเริ่มได้รับประโยชน์จากวิธีปฏิบัตินี้แล้ว ท่านก็จะให้ความช่วยเหลือผู้อื่นได้ ดังนั้น จุดหมายของท่านจึงเป็นสิ่งที่มีประโยชน์และเป็นผลดีต่อผู้คนมากมาย มีผู้คนมากมายที่กำลังเป็นทุกข์ ขอให้พวกเขาเหล่านั้นจงมีโอกาสได้เข้ามาสัมผัสกับธรรมะอันบริสุทธิ์ และหลุดพ้นจากความทุกข์ ขอให้พวกเขาทั้งหลายจงมีความสุข ความสงบ และมีจิตใจเป็นอิสระปราศจากกิเลสทั้งปวง

* (จากวิปัสสนาสาร ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์) *