■ จิตคืออะไร ? อยู่ที่ไหน ?

จิตอยู่ในทุกๆ อณูของกายท่าน ท่านจะเข้าใจสิ่งนี้ได้ด้วยการปฏิบัติวิปัสสนา วิปัสสนาจะช่วยให้ท่านสามารถศึกษาวิเคราะห์จิตและกาย รวมทั้งปฏิกิริยาที่พวกมันมีต่อกัน

■ ที่ท่านพูดถึงการขจัดสิ่งที่เป็นอกุศลออกจากจิตนั้น หมายถึงอะไร ?

ก็เหมือนกับที่ในตัวของท่านมีอารมณ์ ความรู้สึกหดหู่ ความรู้สึกมุ่งร้ายต่อผู้อื่น อารมณ์เหล่านี้เป็นอกุศล ทำให้ท่านไม่มีความสุข มันจะคอยทำร้ายท่าน และท่านก็จะทำร้ายผู้อื่น เมื่ออารมณ์เหล่านี้ถูกขจัดออกไปทีละน้อย ทีละน้อย จิตของท่านก็จะพบกับความสงบอย่างยิ่ง

■ จิตเกี่ยวข้องกับสมองอย่างไร ?

สมองเป็นแค่อวัยวะ ท่านจึงปฏิบัติต่อสมองเหมือนเช่นที่ปฏิบัติต่อร่างกายส่วนอื่นๆ ไม่ต้องทำอะไรกับมันเป็นพิเศษ แต่จิตนั้นแตกต่างอย่างสิ้นเชิง ในโลกตะวันตกให้ความสำคัญกับสมองราวกับเป็นที่ตั้งของจิต จิตนั้นอยู่ทุกหนแห่งทั่วร่างกาย ฉะนั้น จงให้ความสนใจทั่วทั้งร่างกาย

■ การชำระร่างกายถือเป็นการชำระจิตใจด้วยหรือไม่ ?

ไม่เลย ถึงท่านจะชำระร่างกาย แต่จิตก็ยังคงสกปรก ทั้งยังจะทำให้ร่างกายแปดเปื้อนอีกด้วย ฉะนั้น ต้นตอจึงอยู่ที่จิต ไม่ใช่ร่างกาย ร่างกายเป็นเพียงฐานที่ตั้งซึ่งช่วยให้จิตทำงานได้ ทว่าจิตต้องได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ ท่านทำความสะอาดร่างกายบ่อยครั้งเท่าที่จะทำได้ แต่กลับไม่ได้ทำความสะอาดจิต จิตจึงยังคงขุ่นมัว ทั้งๆ ที่มันต้องบริสุทธิ์ ตรงกันข้าม ถ้าท่านชำระจิตให้บริสุทธิ์ ผลก็คือร่างกายจะบริสุทธิ์ด้วย จุดมุ่งหมายของวิปัสสนานั้นเป็นไปเพื่อชำระจิตให้บริสุทธิ์

■ ท่านบอกว่าเรากำลังปฏิบัติ(ระหว่างชั่วโมงอานาปานสติ) เพื่อลับจิตให้แหลมคม จิตจะแหลมคมได้อย่างไร ?

ถ้าท่านอยู่กับความเป็นจริง โดยไม่มีปฏิกิริยาตอบโต้ จิตก็จะค่อยๆ แหลมคมขึ้นเอง จิตจะมัวหม่นเมื่อมีการตอบโต้ ยิ่งตอบโต้มากเท่าใด จิตก็จะหยาบมากเท่านั้น เมื่อท่านไม่ตอบโต้ จิตก็จะค่อยๆ แหลมคมขึ้น รับรู้ได้ไวขึ้น

ที่มา : รวมบทความวิสัชนาธรรม โดยท่านอาจารย์โกเอ็นก้า