ลูกๆ ทางธรรมที่รักทั้งหลาย

เวลานี้เรามีศูนย์ฯ ในยุโรปแล้ว จึงมีคำถามสำคัญเกี่ยวกับความจำเป็นในการรักษากฎระเบียบภายในศูนย์ฯ แน่นอน เราจะต้องรักษากฎระเบียบระหว่างการจัดอบรมในสถานที่ที่ไม่ใช่ศูนย์ฯ แต่การรักษากฎระเบียบนี้ยิ่งจะมีความสำคัญมากขึ้นเมื่ออยู่ในศูนย์ฯ เพราะเราต้องการจะพัฒนากระแสสั่นสะเทือนอันแรงกล้าของธรรมะให้เกิดขึ้นภายในศูนย์ฯ เพื่อผู้ปฏิบัติที่มาที่นี่จะได้รับผลดีมากกว่าการจัดอบรมนอกศูนย์ฯ

ต้องเข้าใจว่า เราไม่ได้สร้างศูนย์ฯ ขึ้นมาเพื่อประโยชน์ของผู้ปฏิบัติในปัจจุบันนี้เท่านั้น การบริหารจัดการที่ถูกต้องจะช่วยให้ศูนย์ฯ สามารถอยู่รับใช้ซีกโลกนี้ต่อไปได้ชั่วลูกชั่วหลานซึ่งอาจยาวนานหลายศตวรรษ ผู้ที่มีส่วนร่วมก่อตั้งศูนย์ฯ ในขณะนี้ คือผู้บุกเบิกที่มีความรับผิดชอบใหญ่หลวง ถ้าท่านสามารถรักษาความบริสุทธิ์ของวิธีการปฏิบัติ คำสอน และกระแสสั่นสะเทือนของธรรมะไว้ได้ คนรุ่นหลังก็ย่อมจะถือเป็นเยี่ยงอย่างและเจริญรอยตาม จนเมื่อเวลาผ่านไปวันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า ผู้ปฏิบัติรุ่นแล้วรุ่นเล่า กระแสสั่นสะเทือนก็จะมีพลังแรงกล้าขึ้นเรื่อยๆ

ผู้ปฏิบัติบางคนอาจไม่ชอบกฎระเบียบบางอย่าง จึงเป็นหน้าที่ของศิษย์เก่า คณะกรรมการ ฝ่ายจัดการ และผู้ช่วยอาจารย์ ที่จะชี้ให้ผู้ปฏิบัติเหล่านั้นเห็นถึงความจำเป็นของกฎระเบียบดังกล่าว ท่านอาจอธิบายว่า โรงพยาบาลจำเป็นต้องมีกฎระเบียบเพื่อให้ผู้ป่วยมีความเป็นอยู่ที่ดี ในทำนองเดียวกัน ศูนย์ฯ ซึ่งเปรียบเสมือนโรงพยาบาลสำหรับผู้มีความทุกข์ ก็จำเป็นต้องมีกฎระเบียบเช่นกัน แท้จริงนั้น ศูนย์ฯ มีความจำเป็นยิ่งกว่าเสียด้วยซ้ำไป เพราะถ้ากฎระเบียบย่อหย่อนแล้ว พลังของอธรรมหรือมารก็จะเข้ามาแทรกแซง

ข้าพเจ้ายังจำเรื่องของศูนย์ฯ แห่งหนึ่งในบรรดาศูนย์ฯ แรกๆ ในโลกตะวันตก ซึ่งมีศิษย์เก่าบางคนแย้งว่า กฎการแบ่งแยกชายหญิงนั้นเหมาะกับวัฒนธรรมตะวันออก แต่ไม่ใช่ในโลกตะวันตก “ถ้าท่านอาจารย์กำหนดกฎนี้ ผู้ปฏิบัติก็จะรับไม่ได้ เพราะที่นี่เวลาพบกัน เราจะจับมือ กอดกัน หรือไม่ก็จูบแก้ม การถูกเนื้อต้องตัวกันจึงเป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ถ้าไม่ให้ถูกเนื้อต้องตัวกันแล้ว พวกเขาก็จะคิดว่าเราเข้มงวดและตึงเกินไป”

ข้าพเจ้าไม่สบายใจเลย แต่เป็นเพราะศิษย์รบเร้าอย่างหนัก ซึ่งก็ด้วยความซื่อสัตย์ จริงใจ และให้ความเคารพ ข้าพเจ้าจึงตอบไปว่า “เอาล่ะ เราจะลองดู อย่าสนับสนุนให้มีการถูกเนื้อต้องตัวกัน แต่ในกรณีที่ไม่อาจหลีกเลี่ยง ก็ผ่อนผันได้”

แต่หลังจากนั้นไม่นาน มารก็เริ่มเข้ามาแทรกแซง เมื่อเวลาผ่านไปประมาณหนึ่งปี สามีภรรยาคู่หนึ่งซึ่งเป็นศิษย์เก่ามากๆ เกิดหย่าร้างกัน เพราะทั้งคู่ไปมีสัมพันธ์กับศิษย์เก่าคนอื่นภายในศูนย์ฯ ทำให้ศูนย์ฯ กลายเป็นสถานที่หาคู่ไป และศิษย์อื่นๆ ก็พากันเอาเยี่ยงอย่างจนบรรยากาศปั่นป่วน ในที่สุดศิษย์อาวุโสทั้งหลายก็ตระหนักว่าจะต้องรักษากฎระเบียบอย่างเข้มงวด มิฉะนั้นอาจทำให้ศูนย์ฯ ระส่ำระสายได้

เราสามารถเรียนรู้จากความผิดพลาดอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ต้องไม่ทำผิดพลาดอย่างเดียวกันนั้นอีกในศูนย์ฯ แห่งอื่นๆ ฉะนั้น จึงต้องระมัดระวังให้จงหนัก อย่าเปิดช่องให้มารเล็ดลอดเข้ามาในดินแดนของธรรมะนี้ได้เลยแม้แต่น้อย เพราะมันจะทำลายการเผยแผ่ธรรม

เวลานี้ศูนย์ฯ ธรรมมหิก็เป็นเหมือนกับศูนย์ฯ ในสมัยแรกๆ ที่พวกท่านบางคนอยากจะให้ผ่อนปรนกฎระเบียบ เรามีข้อห้ามไม่ให้ผู้ปฏิบัติร้องเพลงหรือสังสรรค์กัน อย่างน้อยก็ในระหว่างรอการอบรมหลักสูตรต่อไป เพราะนั่นไม่ดีกับศูนย์ฯ แม้ว่าการสังสรรค์กันระหว่างผู้ปฏิบัติวิปัสสนาจะไม่ผิดอะไร แต่ก็ไม่ควรเกิดขึ้นในดินแดนของธรรมะ สถานที่ที่มีไว้เพื่อการปฏิบัติธรรมเท่านั้น ฉะนั้น ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงที่มีการอบรมหรือไม่ ก็ต้องรักษากฎระเบียบอย่างเคร่งครัด

จงจำไว้ว่า ถึงแม้ท่านจะต้องเคร่งครัดในกฎระเบียบ แต่ก็ไม่ควรมีความรู้สึกขุ่นมัวใดๆ หากท่านบอกให้ผู้ปฏิบัติทำตามกฎระเบียบด้วยใจที่ขุ่นมัวแล้ว ก็เท่ากับท่านนั่นแหละเป็นผู้ทำให้เสียบรรยากาศธรรมะ ท่านนั่นแหละเป็นผู้ทำลายกฎระเบียบเสียเอง หากมีผู้ละเมิดกฎ ท่านยิ่งต้องให้ความรักความเมตตาแก่คนผู้นั้นมากๆ ท่านจะต้องมั่นคงแน่วแน่อยู่ในกฎระเบียบ ทว่าเปี่ยมไปด้วยความรักความเมตตา

ก่อนจะเข้าไปเตือนผู้ปฏิบัติที่ทำผิดกฎ ท่านต้องตรวจสอบจิตใจของท่าน ว่า สงบ มีความรักความเมตตาต่อคนผู้นี้หรือไม่ ถ้าใช่ ก็เข้าไปพูดคุยได้ แต่ถ้าไม่ใช่ ก็ยังไม่ควรเข้าไป ให้เงียบเฉยไว้ แล้วปล่อยไปก่อน ท่านต้องเปลี่ยนแปลงตัวเองก่อนที่จะไปเปลี่ยนแปลงผู้อื่น นี่เป็นเรื่องที่สำคัญอย่างยิ่งบนผืนแผ่นดินธรรม มิฉะนั้นแล้ว ไม่เพียงแต่ท่านจะทำให้บรรยากาศของศูนย์ฯ ต้องเสียไป หากยังจะขับไล่คนอื่นๆ ให้ออกไปอีกด้วย

เมื่อผู้ปฏิบัติเห็นธรรมบริกร กรรมการ ผู้จัดการ หรือผู้ช่วยอาจารย์ พูดจารุนแรงแล้ว เขายังอยากจะก้าวเดินไปบนเส้นทางธรรมอีกหรือ เขาคงจะคิดว่า “ถ้าคนเหล่านี้ ซึ่งได้เคยเข้าปฏิบัติมานักต่อนักแล้ว และมาที่นี่เพื่อรับใช้ผู้อื่น ยังไม่มีความรักความเมตตาเลย แล้วการปฏิบัติที่นี่จะเป็นแบบไหนกัน ฉันจะไปเรียนรู้อะไรได้จากที่นี่”

แทนที่ท่านจะช่วยให้คนอื่นๆ ได้ตั้งมั่นในธรรม ท่านกลับจะผลักไสไล่ส่งเขาออกไป ท่านผ่อนปรนกฎระเบียบสักข้อ ยังดีกว่าที่จะปล่อยให้ความขุ่นมัวมาทำลายบรรยากาศของศูนย์ฯ ทุกคนต้องระมัดระวังเรื่องนี้ให้มาก

อย่าทำอะไรสุดโต่งจนเกินไป เป็นความจริงที่ว่า เราไม่ต้องการให้อาคารภายในศูนย์ฯ ทาสีดำหรือสีแดง แต่ก็ไม่ควรเคร่งครัดถึงขนาดว่า “เพราะไม่อนุญาตให้ใช้สีแดง เราก็เลยไม่ใช้สีชมพู รวมทั้งไม่อนุญาตให้ผู้ปฏิบัติใส่เสื้อกันหนาวสีแดงหรือสีชมพูด้วย”

แล้วมีกฎระเบียบอะไรบ้างที่เราต้องรักษา การแบ่งแยกเขตชายหญิงเป็นเรื่องที่จำเป็นอย่างยิ่ง นอกจากนี้ ในระหว่างที่มีการอบรมก็ไม่ควรร้องเพลงหรือแม้แต่สวดมนต์ เราต้องอธิบายให้ผู้ที่สงสัยเห็นถึงความสำคัญของกฎข้อนี้ว่า เวลาที่เขาสวดมนต์หรือร้องเพลง จะทำให้เกิดกระแสสั่นสะเทือนขึ้น ซึ่งผู้ที่ได้รับการฝึกให้สวดมนต์อย่างถูกต้องเท่านั้น ถึงจะทำเช่นนี้ได้ภายในศูนย์ฯ เพราะเขาจะเจาะลึกเข้าไปภายในจิตอย่างมีอุเบกขา และรู้สึกถึงเวทนาในระหว่างช่วงจังหวะที่หยุดไป การสวดมนต์เช่นนี้จึงจะก่อให้เกิดกระแสสั่นสะเทือนที่ดี ฉะนั้น ถึงแม้จะเป็นผู้ปฏิบัติที่ก้าวหน้า แต่ถ้าไม่รู้วิธีสวดที่ถูกต้อง ก็ควรละเว้นเสีย ส่วนเรื่องร้องเพลงนั้น ยิ่งไม่ต้องพูดถึง

ในระหว่างที่ไม่มีการอบรม ก็ไม่ควรพูดคุยเรื่องไร้สาระและนินทาว่าร้ายกัน ถึงจะไม่ต้องรักษาความเงียบ แต่ก็ควรพูดคุยกันเท่าที่จำเป็นเท่านั้น มิจฉาวาจามีอยู่ 4 อย่างด้วยกัน คือ พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดหยาบคาย และพูดเพ้อเจ้อ แม้เราจะไม่ต้องรักษาความเงียบ แต่ก็ควรระวังไม่พูดจาในลักษณะดังกล่าวกับผู้อื่น

สำหรับผู้ปฏิบัติที่มีความประสงค์จะพาลูกๆ มาที่ศูนย์ฯ ด้วย ควรเข้าใจว่า ที่ศูนย์ฯ ไม่มีธรรมบริกรเพียงพอที่จะดูแลเด็กๆ ได้ ถ้าหากมากันทั้งครอบครัว พ่อก็ควรจะอยู่ดูแลลูกๆ ที่ด้านนอกในระหว่างที่แม่เข้าปฏิบัติ และถ้าหากพ่อเข้าปฏิบัติ แม่ก็จะต้องอยู่ดูแลลูกๆ แทน นี่เป็นเรื่องที่อนุโลมให้ได้ โชคดีที่ศูนย์ฯ มีที่กว้างขวางพอให้เด็กๆ ได้อยู่ห่างจากเขตอบรม โดยไม่ไปรบกวนผู้ปฏิบัติ ขอให้เข้าใจว่าขณะที่ผู้ปฏิบัติแผ่เมตตา กระแสสั่นสะเทือนที่ดีก็จะมีพลังแรงกล้ามาก ในทำนองเดียวกัน หากผู้ปฏิบัติมีความรู้สึกขุ่นมัว กระแสขุ่นมัวที่พุ่งไปยังเด็กๆ ก็จะมีพลังแรงกล้าจนอาจทำร้ายเด็กได้ เพราะฉะนั้นเพื่อผลประโยชน์ของเด็กๆ เอง พ่อแม่จึงไม่ควรปล่อยให้พวกเขาเข้าไปรบกวนในเขตปฏิบัติ

ผู้ปฏิบัติหรือธรรมบริกรไม่ควรนำสัตว์เลี้ยงเข้ามาในศูนย์ฯ ไม่ว่าจะเป็นกรณีใดๆ ก็ตาม นี่เป็นข้อห้ามโดยเด็ดขาด ถ้ามีคนนำสัตว์เข้ามา ควรขอร้องเขาอย่างสุภาพว่าให้พามันออกไป ถ้าเขาไม่สามารถทำตามคำขอได้ ก็ควรให้เขาออกจากศูนย์ฯ ไปพร้อมกับสัตว์ด้วย

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นสำคัญเรื่องศิษย์เก่าและผู้ช่วยอาจารย์ ซึ่งอยู่รับใช้ธรรมะร่วมกันที่ศูนย์ฯ ด้วยความสมัครสมาน ทั้งศิษย์เก่าและผู้ช่วยอาจารย์ล้วนเป็นตัวแทนของวิปัสสนาในสายตาของผู้อื่น หากพวกเขามัวแต่ทะเลาะเบาะแว้งหรือจ้องจับผิดกันเองแล้ว จะเป็นแบบอย่างให้แก่ผู้อื่นได้อย่างไร

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีพระประสงค์ให้ผู้ปฏิบัติวิปัสสนาประพฤติตน ในทางที่จะทำให้ผู้ซึ่งไม่มีศรัทธาในธรรมะ เกิดความเลื่อมใสศรัทธา และทำให้ผู้ที่มีศรัทธาอยู่แล้ว เกิดความศรัทธายิ่งๆ ขึ้นไป ผู้ปฏิบัติที่มีความรับผิดชอบจึงต้องระมัดระวังให้มาก ไม่ควรทำอะไรที่จะทำลายความเชื่อมั่นศรัทธาในธรรมะของผู้อื่น หรือทำอะไรที่จะเป็นการขับไล่ให้ผู้ปฏิบัติใหม่ออกไปจากเส้นทางของธรรมะ

ทุกคนมาที่นี่เพื่อรับใช้ธรรมะ ไม่ใช่เพื่อเพิ่มพูนอัตตา ผู้ช่วยอาจารย์จะต้องไม่รู้สึกว่า “ฉันเหนือกว่าผู้ปฏิบัติทั้งหมด” ท่านไม่ได้เหนือกว่าเลย ท่านเป็นผู้ที่ได้รับมอบหมายให้เข้ามารับใช้ธรรมะในหน้าที่นี้ และถ้าวันพรุ่งนี้ท่านถูกร้องขอให้ไปรับใช้ธรรมมะในหน้าที่อื่น ท่านก็จะรับหน้าที่นั้น ขอให้เข้าใจว่ามีศิษย์เก่าที่สามารถสอนธรรมะได้ แต่ด้วยเหตุผลบางอย่างจึงทำให้พวกเขายังไม่ได้รับการแต่งตั้ง

ศิษย์เก่าเองก็ต้องระมัดระวังด้วย เขาควรจะให้ความเคารพแก่ผู้ที่ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ช่วยอาจารย์ เพราะผู้ที่นั่งอยู่บนธรรมาสน์นั้นคือตัวแทนของธรรมะ ตัวแทนของครูบาอาจารย์ การให้ความเคารพแก่ผู้ช่วยอาจารย์ จึงเท่ากับเป็นการให้ความเคารพแก่ธรรมะและครูบาอาจารย์

หากทั้งผู้ช่วยอาจารย์และผู้ปฏิบัติมีทัศนคติเช่นนี้ ความสมัครสมานกลมเกลียวก็จะเกิดขึ้นเอง แต่หากผู้ช่วยอาจารย์รู้สึกว่า “ทุกอย่างจะต้องเป็นไปตามคำสั่งของฉัน” ขณะที่ฝ่ายจัดการหรือธรรมบริกรอาจรู้สึกว่า “เราไม่สนใจสิ่งที่ผู้ช่วยอาจารย์บอกหรอก เราอยากทำอย่างไร ก็จะทำอย่างนั้น คนๆ นี้เป็นใครกันถึงได้มาชี้แนะพวกเรา” หากมีทัศนคติเช่นนี้เกิดขึ้น ก็จะทำให้บรรยากาศในศูนย์ฯ ระส่ำระสาย จึงเป็นเรื่องที่สำคัญอย่างยิ่งที่จะต้องกลมเกลียวกัน ทุกคนต้องร่วมมือร่วมใจกันรับใช้ธรรมะและช่วยเหลือผู้ที่เข้ามาปฏิบัติ ไม่ควรมีความรู้สึกว่าตัวเองสูงส่งกว่าหรือต่ำต้อยกว่าใคร ท่านมาที่นี่เพื่อรับใช้ผู้อื่นเท่านั้น

วิธีที่ดีที่สุดในการรับใช้ผู้อื่นคือ พยายามพัฒนาความรักความเมตตาไปพร้อมๆ กับการละลายอัตตา ซึ่งไม่เพียงแต่จะเป็นประโยชน์ต่อผู้เข้าปฏิบัติ หากยังเป็นประโยชน์ต่อตัวท่านเองด้วย ถ้าท่านพอกพูนอัตตาขึ้นมาในขณะที่รับใช้ผู้อื่น ก็เท่ากับท่านได้ทำร้ายตัวเองในนามของธรรมะ ในนามของการรับใช้ผู้อื่น ผู้ที่ไม่สามารถช่วยตัวเองย่อมไม่มีทางที่จะช่วยผู้อื่นได้เลย

ในสมัยแรกๆ นั้น มีศูนย์ฯ บางศูนย์ฯ ที่ผู้ช่วยอาจารย์กับฝ่ายจัดการหรือคณะกรรมการไม่ค่อยจะลงรอยกัน เชื้อไฟปะทุขึ้น ทว่าไม่ช้าก็มอดดับลง แต่สำหรับที่นี่ ตอนนี้ขอจงอย่าทำตามเยี่ยงอย่างที่ไม่ดีเช่นนั้นเลย ท่านจะต้องไม่มีความขัดแย้งกันตั้งแต่แรก ควรมีแต่มิตรไมตรีหรือความปรารถนาดีให้แก่กันเท่านั้น

เมื่อใดที่มีปัญหาเกิดขึ้น ฝ่ายจัดการ คณะกรรมการ และผู้ช่วยอาจารย์ควรพูดคุยกันฉันท์มิตร แล้วตัดสินใจร่วมกัน ถ้าตัดสินใจไม่ได้ เพราะความคิดเห็นต่างกัน ก็ขอให้พยายามเข้าใจมุมมองของผู้อื่น จากนั้นจึงค่อยเรียนให้อาจารย์ทราบ เพื่อท่านจะได้ตัดสินใจ แต่ไม่ควรไปหาอาจารย์ด้วยเรื่องเล็กๆ น้อยๆ ท่านควรจะปรึกษาหารือและจัดการกันเอง

มีนิทานสั้นๆ อยู่เรื่องหนึ่งเกี่ยวกับเจ้าของเกวียนซึ่งขนส่งสินค้าไปตามที่ต่างๆ ชายผู้นี้เลี้ยงสุนัขเล็กๆ เอาไว้ตัวหนึ่ง เวลาที่ต้องเดินทางไปตามหมู่บ้านต่างๆ เขาได้ฝึกให้สุนัขเดินอยู่ใต้ท้องเกวียนเพื่อหลบไอแดด ไม่ว่าเจ้าของเกวียนจะนั่งเกวียนไปที่ไหน เจ้าสุนัขน้อยก็จะเดินตามอยู่ใต้ท้องเกวียน

ต่อมาเจ้าสุนัขน้อยตัวนี้เกิดความรู้สึกว่า มันคือผู้แบกสัมภาระทั้งหมดบนเกวียน และรู้สึกแปลกใจว่า เหตุใดเจ้าของเกวียนจึงได้ให้ความสำคัญกับวัวอย่างมาก มันคิดว่า “ฉันแบกสัมภาระบนเกวียนนี้ ! ไม่ว่าจะเดินทางไปไหน มันก็อยู่บนหลังฉันตลอด เจ้านายน่าจะเห็นความสำคัญของฉันมากกว่า !”

แท้จริงแล้วไม่มีใครเลยที่ลากเกวียน ธรรมะต่างหากที่ลากเกวียน เราไม่ควรมีความรู้สึกว่า “ฉันเป็นคนที่สำคัญที่สุด เป็นเพราะฉัน ศูนย์ฯ จึงดำเนินไปได้ เพราะฉัน คำสอนหรือธรรมะจึงเผยแผ่ออกไปได้” จงออกมาจากความหลงผิดนี้เสีย !

ขอให้เข้าใจว่าท่านเป็นเพียงพาหนะ เป็นเพียงเครื่องมือเท่านั้น ธรรมะต่างหากที่ทำงาน หากท่านไม่ได้รับหน้าที่นี้ ก็จะมีผู้อื่นเข้ามารับ และงานก็จะดำเนินต่อไป เวลานี้ธรรมะกำลังจะแผ่ขยายไป นาฬิกาแห่งวิปัสสนาได้เริ่มเดินแล้ว ท่านมีโอกาสที่จะได้รับธรรมะไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ซึ่งไม่ควรเป็นเหตุให้อัตตาของท่านพองโตขึ้นมา

ศูนย์ฯ แห่งใหม่ได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว และมันควรจะพัฒนาอยู่ภายใต้บรรยากาศอันถูกต้องของธรรมะ ศูนย์ฯ นี้ควรจะเป็นสถานที่สร้างแรงบันดาลใจ ไม่เพียงแต่เฉพาะกับผู้ที่เดินอยู่บนหนทางนี้เท่านั้น หากยังควรจะดึงดูดผู้ที่ไม่ได้เดินอยู่บนหนทางนี้ให้เข้ามาหาธรรมะอีกด้วย นี้คือความรับผิดชอบอันยิ่งใหญ่ของพวกท่านทุกคน

แน่นอน พวกท่านทั้งหลายล้วนแต่ได้เคยสั่งสมบุญกุศลและบารมีมาแต่อดีต จึงเป็นเหตุให้ได้เข้ามาอยู่บนหนทางธรรม และบัดนี้ก็ได้มีโอกาสรับใช้ธรรมะอีกด้วย ฉะนั้น ขอให้ท่านจงใช้โอกาสนี้พัฒนาบารมีให้เพิ่มพูน เพื่อท่านจะได้เข้าใกล้สู่จุดหมายปลายทางของความหลุดพ้นยิ่งๆ ขึ้นไป จงช่วยตัวเองและช่วยผู้อื่น

ขอให้ธรรมะจงเจริญงอกงามและเผยแผ่ไปในรูปแบบที่บริสุทธิ์ดั้งเดิม

ขอให้ศูนย์ฯ แห่งแรกของทวีปยุโรปแห่งนี้ จงเป็นศูนย์ฯ ที่สมบูรณ์แบบ เป็นบ่อเกิดของความสุขความสงบให้แก่ผู้คนจำนวนมาก ไม่เพียงคนรุ่นปัจจุบันนี้เท่านั้น หากรวมถึงรุ่นต่อๆ ไปด้วย ขอให้ผู้คนนับจำนวนไม่ถ้วนจงได้รับประโยชน์จากผืนแผ่นดินธรรมนี้ และหลุดพ้นจากความทุกข์ด้วยเทอญ ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543