ถาม อยากจะขอให้ท่านอธิบายถึงความสำคัญของการรับใช้ธรรมะในหลักสูตรธรรมบริกรมีบทบาทอย่างไร ความสัมพันธ์ระหว่างธรรมบริกรด้วยกันเอง และกับคณะกรรมการ กับผู้ช่วยอาจารย์เป็นอย่างไร จะต้องมีการอบรมและให้ความสะดวกในด้านความเป็นอยู่อะไรแก่พวกเขาบ้าง

ท่านอาจารย์ การรับใช้ธรรมะเป็นส่วนที่สำคัญมากของการปฏิบัติธรรมะ ในขณะที่ท่านมาเข้าอบรมวิปัสสนาหลักสูตร 10 วันนั้น ท่านกำลังชำระจิตของตนให้บริสุทธิ์และเข้มแข็งขึ้น เพื่อจะได้นำธรรมะไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน มิฉะนั้นแล้วการมาเข้าอบรมก็จะกลับกลายไปเป็นเพียงแค่พิธีกรรมที่ไร้ประโยชน์

หลังจากที่ท่านได้เรียนรู้วิปัสสนาในศูนย์ฯ แล้วกลับออกไปยังโลกภายนอกที่มีสิ่งไม่พึงประสงค์ ทุกอย่างไม่เป็นดั่งปรารถนาหรือใจนึก ท่านก็จะรู้สึกย่ำแย่ จนไม่สามารถเผชิญกับมันได้ นี่เป็นเรื่องที่ยากมาก ฉะนั้น จึงเป็นโอกาสอันดียิ่งที่จะได้มารับใช้ธรรมะเป็นเวลา 10 วัน ท่ามกลางบรรยากาศที่เกื้อหนุนให้ท่านสามารถนำธรรมะมาใช้จริงๆ

ในขณะที่รับใช้ธรรมะ ท่านจะได้นำสิ่งที่เรียนรู้จากหลักสูตร 10 วันมาใช้ ท่านต้องเผชิญในสิ่งเดียวกับที่ต้องเผชิญเมื่ออยู่กับโลกภายนอก นั่นคือการอยู่ร่วมกับผู้อื่น กับผู้ปฏิบัติ อาจารย์ ธรรมบริกรอื่นๆ กรรมการ ท่านจะทำอย่างไรในสถานการณ์นั้นๆ หากท่านทำผิดพลาด ท่านก็จะได้เรียนรู้จากความผิดพลาดนั้น และเมื่อทำผิดพลาดอีก ก็แก้ไขมันอีก นี่เป็นวิธีการที่ท่านจะได้เรียนรู้ ซึ่งเป็นภาคปฎิบัติของการนำธรรมะไปใช้ในชีวิตจริง

ที่สำคัญอีกประการก็คือ ในขณะที่ท่านรับใช้ธรรมะนั้น การรับใช้ธรรมะถือเป็นส่วนหนึ่งของทานด้วย จัดเป็นธรรมทาน สัพพะทานัง ธัมมะทานัง ชินาติ การให้ธรรมะเหนือกว่าการให้ทั้งปวง ท่านกำลังให้ทานด้วยธรรมะ อาจารย์ให้ด้วยการสอนธรรมะซึ่งเป็นสิ่งที่ดี ผู้ปฏิบัติบริจาคทานก็เป็นสิ่งที่ดี แต่ในเวลาเดียวกันการอบรมนั้นก็ต้องมีผู้รับใช้ธรรมะด้วย ฉะนั้น ท่านจึงเป็นส่วนหนึ่งของธรรมทาน เพราะท่านกำลังรับใช้ธรรมะ นี่คือการให้ทานของท่าน

ข้าพเจ้าอยากจะบอกว่า การที่ท่านอาสามารับใช้ธรรมะนั้น มีค่ามากยิ่งกว่าที่ท่านจะบริจาคเป็นตัวเงินเสียอีก เพราะมาจากความตั้งใจอันแน่วแน่ ซึ่งถือว่าสำคัญที่สุด พระพุทธองค์ตรัสไว้ว่า เจตะนาหัง ภิกขะเว กัมมัง วะทามิ ดูกร ภิกษุทั้งหลาย เรากล่าวว่าเจตนาเป็นกรรม เวลาที่บริจาคทาน ท่านมีความตั้งใจว่า “ขอให้เงินจำนวนนี้จงเป็นประโยชน์แก่ผู้คนจำนวนมาก ฉันจะให้เงินเพื่อช่วยดับกระหาย หรือให้อาหาร หรือยาแก่ใครสักคนก็ได้ เพราะนั่นเป็นการทำบุญที่ดี แต่สำหรับที่นี่ ฉันเห็นว่าการบริจาคของฉันจะช่วยให้ผู้คนจำนวนมากได้หลุดพ้นจากความทุกข์ จากกิเลส ซึ่งเป็นการใช้เงินไปในทางที่เป็นกุศลเป็นอันมาก” ความตั้งใจเช่นนี้จึงเป็นบุญกุศลต่อตัวท่าน

แต่เมื่อท่านมารับใช้ธรรมะที่นี่ โดยทุกๆ ขณะมีความตั้งใจว่า “ขอให้ผู้คนจำนวนมากขึ้นๆ จงได้รับประโยชน์” ตลอดทั้ง 10 วันมีแต่เจตนาเช่นนี้ ซึ่งนับเป็นช่วงเวลาที่มากกว่าตอนที่ท่านบริจาคเงินเสียอีก ข้าพเจ้าไม่ได้กำลังบอกว่า “ไม่ต้องบริจาคเงินหรอก” เพราะถ้าไม่มีใครบริจาคแล้ว การอบรมจะดำเนินต่อไปได้อย่างไรกัน แต่ระหว่างทั้งสองอย่างนี้ การรับใช้ธรรมะให้อานิสงส์ที่แรงกว่ามาก

จากประสบการณ์ส่วนตัวและจากประสบการณ์ของผู้ปฏิบัติจำนวนมาก ข้าพเจ้าได้พบว่า ตลอดเวลาหลายปีที่ข้าพเจ้าได้รับใช้ธรรมะ ช่วยเหลือท่านอาจารย์ของข้าพเจ้าด้วยการเป็นล่ามนั้น ข้าพเจ้าต้องไปพบศิษย์ และซักถามปัญหาของพวกเขาตามคำสั่งของท่านอาจารย์ ซึ่งมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อตัวข้าพเจ้าเอง หลังจากที่ได้เข้าปฏิบัติในหลักสูตร 10 วันและรับใช้ธรรมะ 10 วัน การปฏิบัติของข้าพเจ้าก็เข้มแข็งขึ้นมาก และข้าพเจ้าก็ได้ยินเรื่องทำนองนี้จากผู้ปฏิบัติจำนวนมากเช่นกัน พวกเขาต่างพูดว่า “ฉันไปรับใช้ธรรมะในหลักสูตรวิปัสสนา 10 วันมา และการปฏิบัติของฉันก็ก้าวหน้าขึ้นมาก ธรรมะของฉันเข้มแข็งขึ้นมาก” นี่เป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้น

ข้าพเจ้าอยากจะให้ผู้ปฏิบัติทุกคนได้หาเวลามารับใช้ธรรมะดูบ้าง การเอาแต่เข้าปฏิบัติ โดยไม่รับใช้ธรรมะเลยนั้น ไม่ใช่วิธีที่ดีในการพัฒนาธรรมะ จงมาเข้าอบรม แล้วก็หาเวลาว่างมารับใช้ธรรมะด้วย นี่เป็นเรื่องที่สำคัญมาก

สำหรับความสัมพันธ์ระหว่างธรรมบริกรด้วยกัน และกับอาจารย์ และกับกรรมการทั้งหมดนี้ต้องเรียนรู้จากของจริงในภาคปฏิบัติ แต่ก็ต้องให้คำแนะนำที่ถูกต้องแก่ธรรมบริกรด้วย

บ่อยครั้งที่ผู้เข้าปฏิบัติเพียงครั้งเดียว มีความกระตือรือร้นที่จะมารับใช้ธรรมะในหลักสูตรต่อไป แต่เขายังไม่มีวุฒิภาวะมากนัก จึงอาจประพฤติตนไม่ถูกต้อง เช่น ทำตัวเหมือนตำรวจ ตวาดใส่ผู้ปฏิบัติ ซึ่งจะเป็นอันตรายต่อตัวเขาเอง เพราะเขามีเจตนาที่ไม่ถูกต้อง เป็นการทำร้ายผู้ปฏิบัติและทำลายบรรยากาศทั้งหมด ผู้ปฏิบัติจะเสียกำลังใจ เขาอาจไม่รู้ว่าคนๆ นี้ผ่านการอบรมมาเพียงครั้งเดียว จึงคิดว่า “เขาต้องเป็นคนที่มีความรับผิดชอบสำคัญในองค์กร จึงได้มารับใช้ธรรมะ แต่ดูเขาทำสิ ! นี่เป็นการปฏิบัติแบบไหนกัน ถ้ามันยังช่วยให้ธรรมบริกรในศูนย์ฯ ดีขึ้นไม่ได้แล้ว จะช่วยให้ฉันดีขึ้นได้อย่างไร”

พฤติกรรมดังกล่าวทำให้ผู้คนไม่อยากจะมาเข้าปฏิบัติวิปัสสนา ฉะนั้น ถ้าเป็นไปได้ ต้องให้คำแนะนำที่ถูกต้องแก่เขาก่อนที่จะมารับใช้ธรรมะ ท่านจะจัดทำเป็นคู่มือขึ้นมาก็ได้ ข้าพเจ้าคิดว่าก่อนหน้านี้น่าจะมีอยู่แล้ว ให้คอยทบทวนอยู่เรื่อยๆ ธรรมบริกรทุกคนควรจะได้อ่านคู่มือนี้ และท่านก็ต้องพูดคุยกับพวกเขาเพื่อให้แน่ใจว่ามีความเข้าใจที่ถูกต้อง

สำหรับเรื่องความสะดวกในด้านความเป็นอยู่นั้น ก็เป็นอีกประเด็นที่สำคัญ ข้าพเจ้าพบเห็นศูนย์ปฏิบัติหลายแห่งที่มีปัญหาในเรื่องนี้ เนื่องจากผู้ปฏิบัติเพิ่มจำนวนมากขึ้น ฉะนั้น ผู้ที่เดือดร้อนที่สุดจึงไม่พ้นธรรมบริกร บ่อยครั้งที่พวกเขาต้องย้ายข้าวของและที่นอนจากห้องนี้ไปห้องนั้น หรือจากในอาคารไปที่เต็นท์ข้างนอก ธรรมบริกรที่น่าสงสารเหล่านี้ ไม่อาจมีที่อยู่ที่แน่นอนได้เลย แล้วเราจะคาดหวังให้พวกเขารับใช้ธรรมะด้วยดีได้อย่างไรกัน ในเมื่อยังมีปัญหาเรื่องที่พัก ข้าพเจ้าจึงอยากจะขอให้ทุกๆ ศูนย์ฯ จัดหาที่พักแก่ธรรมบริกรทั้งหญิงชายอย่างเหมาะสมและเพียงพอโดยแยกขาดจากกัน เรื่องนี้สำคัญมาก

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543