ถาม ท่านอาจารย์ครับ คำถามสุดท้าย อยากจะขอให้ท่านช่วยให้ความกระจ่างเกี่ยวกับหน้าที่และความรับผิดชอบของผู้ช่วยอาจารย์ กรรมการ และธรรมบริกรอีกครั้ง

ท่านอาจารย์ หน้าที่และความรับผิดชอบนั้นมีมากมาย แต่ไม่มีอิทธิพลหรืออำนาจ เขาจะต้องไม่คิดว่า “ตอนนี้ฉันได้เป็นธรรมบริกรแล้ว มีอำนาจที่จะปกครองควบคุมผู้ปฏิบัติทั้งหมด ก็เหมือนๆ กับตำรวจ ฉันจะคอยดูซิว่าทุกคนทำตามกฎระเบียบที่เขียนไว้หรือเปล่า” ถ้าเขามีความรู้สึกเช่นนี้ ก็ยังไม่เหมาะที่จะรับใช้ธรรมะ

ผู้ที่เป็นกรรมการก็ไม่ควรคิดว่า “ตอนนี้ฉันได้เป็นกรรมการแล้ว ไม่ใช่สมาชิกธรรมดาๆ ในองค์กรอีกต่อไป ฉันมีอำนาจหน้าที่ในการตัดสินใจ ไม่ว่าจะดีหรือร้าย” บุคคลเช่นนี้ไม่เหมาะที่จะเป็นกรรมการเลย

ส่วนผู้ที่ได้เป็นผู้ช่วยอาจารย์ หรือผู้ช่วยอาจารย์อาวุโส หรือรองอาจารย์ ก็ไม่ควรคิดว่า “ตอนนี้ฉันเป็นผู้ที่มีอำนาจแล้ว จะว่ากล่าวใครก็ได้ ถ้าไม่ถูกกับคนไหนก็เอาออกได้” เช่นนี้แล้ว ท่านจะเป็นครูอาจารย์ประเภทไหนกัน ท่านต้องพัฒนาความรู้สึกดุจดั่งพ่อแม่ว่า “ฉันได้รับหน้าที่นี้ ก็เพื่อจะได้พัฒนาคุณสมบัติของพ่อแม่ในการดูแลเอาใจใส่ลูกๆ ถ้าลูกคนไหนบกพร่อง ฉันก็จะยิ่งต้องเมตตาเขาเป็นพิเศษ” มีเพียงความรับผิดชอบและการรับใช้ช่วยเหลือเท่านั้น ไม่มีอำนาจใดๆ

ผู้ใดก็ตามที่ปรารถนาจะก้าวหน้าไปบนเส้นทางธรรม ต้องเข้าใจว่าไม่มีอำนาจ อิทธิพล หรือสิทธิพิเศษใดๆ ถ้าเขาคาดหวังว่าจะได้รับสิ่งเหล่านี้แล้วล่ะก็ ควรลาออกไปเป็นผู้ปฏิบัติธรรมดาๆ เสียดีกว่า เขาต้องเข้าใจว่า ตลอดทั้งเส้นทางนี้คือเส้นทางของการรับใช้ธรรมะโดยปราศจากอัตตา ไม่คาดหวังสิ่งตอบแทน

ข้าพเจ้ามักพูดอยู่เสมอว่า “ษีระ อุตาเร ภุอีง ธะเร จะเล ฮะมาเร สาถะ” จงตัดศีรษะตัดอัตตาของท่านทิ้ง แล้วมากับข้าพเจ้า ถ้าท่านทำได้เช่นนี้ ท่านก็เหมาะสมที่จะเดินไปกับข้าพเจ้า มิฉะนั้นก็ไม่อาจไปกับข้าพเจ้าได้ ท่านจะต้องถอนตัวออกไป

ฉะนั้น ไม่ว่าจะเป็นธรรมบริกร กรรมการ หรือผู้ช่วยอาจารย์ทั้งที่อ่อนอาวุโส อาวุโส หรือรองอาจารย์ ก็ไม่ควรจะมีอัตตา ถ้าใครคิดถึงเรื่องอำนาจและอิทธิพล ก็แสดงว่ามีแต่อัตตา แต่ถ้าเขาคิดถึงเรื่องการรับใช้ผู้อื่น ก็แสดงว่ามีความอ่อนน้อมถ่อมตน อันเป็นคุณสมบัติที่ทุกๆ คนควรจะมี ซึ่งข้าพเจ้าก็ได้เห็นคุณสมบัติเช่นว่านี้อยู่ นี่แหละที่ทำให้ธรรมะแผ่ขยายออกไปได้ และก็จะแผ่ขยายออกไปอีก ข้าพเจ้าค่อนข้างมั่นใจเช่นนั้น

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543