ผู้ปฏิบัติธรรมจากทั่วโลก

พวกท่านทั้งหลายได้มาประชุมกัน ณ ที่นี้อีกครั้ง เพื่อร่วมกันหารือว่าจะช่วยเผยแผ่ธรรมะให้ผู้คนทั่วโลกที่กำลังมีความทุกข์ ได้เข้ามาสัมผัสกับธรรมะและหลุดพ้นจากทุกข์ได้อย่างไร นี่นับว่าเป็นเจตนารมณ์อันประเสริฐ

ผู้ที่ได้ลิ้มรสธรรมะจริงๆ จะรู้ว่าธรรมะนั้นวิเศษยิ่งนัก เป็นธรรมดาที่เมื่อท่านได้ลิ้มลองอาหารอร่อยๆ ก็ย่อมจะเกิดความรู้สึกอยากแบ่งปันให้แก่เพื่อนฝูงและคนในครอบครัวด้วย แต่ทว่าไม่มีสิ่งใดจะล้ำเลิศไปกว่าธรรมะอีกแล้ว ธัมมะระสัง สัพพะระสัง ชินาติ และผู้ที่ได้ลิ้มรสธรรมะจริงๆ ก็จะเริ่มรู้สึกถึงความเป็น เอหิปัสสิโก ว่า ช่างวิเศษเสียนี่กระไร ! คนอื่นๆ น่าจะได้ลิ้มลองสิ่งนี้ด้วย สิ่งหนึ่งที่จะเป็นเครื่องชี้วัดความก้าวหน้าของธรรมะก็คือว่า เราเริ่มมีความรู้สึกเช่นนี้พัฒนาขึ้นในใจหรือไม่

สมมติว่าเรามีความรู้สึกดังกล่าวเกิดขึ้น และต้องการให้ผู้คนมากขึ้นๆ ได้เข้ามาลิ้มรสธรรมะ แต่ถ้าเรายังไม่มีวุฒิภาวะทางธรรมที่ถูกต้อง ก็ย่อมมีโอกาสที่จะก่อให้เกิดความผิดพลาดขึ้นได้ เราอาจคิดว่า ”ฉันต้องการให้คนอื่นๆ ได้ก้าวเข้ามาบนเส้นทางธรรมมากขึ้น แต่ฉันจะได้รับตำแหน่งอะไรล่ะ” หรือที่แย่กว่านี้ ก็อาจเริ่มคิดคำนวณว่าตัวเองจะได้รับเงินเท่าใด “ฉันจะช่วยเหลือผู้อื่นให้ได้ปฏิบัติธรรม แต่อย่างน้อยก็น่าจะมีค่าตอบแทนให้ฉันบ้าง เพราะถึงอย่างไรฉันก็อุตส่าห์เสียสละเวลาและอุทิศชีวิตทุ่มเทให้” บางคนอาจไม่คิดถึงเรื่องตำแหน่งหรือผลตอบแทน แต่ลึกๆ ในใจอาจมีความต้องการอย่างแรงกล้าที่จะให้คนอื่นๆ ชื่นชมกับการรับใช้ธรรมะของตน “พวกเขาควรจะขอบคุณและเคารพนบไหว้ฉัน” บุคคลเหล่านี้ไม่มีความเข้าใจในธรรมะ ไม่เหมาะที่จะรับใช้ผู้อื่น เพราะลึกๆ แล้วเขามุ่งหวังเพียงแต่จะรับใช้ตัวเองเท่านั้น

ข้าพเจ้ายังจดจำเรื่องราวของเพื่อนร่วมปฏิบัติธรรมชาวมุสลิมคนหนึ่งที่ศูนย์ของท่านอาจารย์อูบาขิ่นได้ดี รู้สึกว่าเขาจะเป็นศาสตราจารย์หรือผู้ช่วยศาสตราจารย์ในมหาวิทยาลัยร่างกุ้ง หลังจากเข้าปฏิบัติได้ 2-3 ครั้ง เขาก็มีความตั้งใจว่า “ฉันต้องรับใช้ธรรมะ แต่จะรับใช้อย่างไรไม่ให้เกิดอัตตา เพราะถ้ามีอัตตาเกิดขึ้น ก็ย่อมจะไม่ใช่การรับใช้ธรรมะ” หลายวันผ่านไปโดยที่เราไม่รู้ว่าเขาทำอะไร เขาเข้ามาที่ศูนย์ในตอนเย็น ทว่าไม่ได้ร่วมหลักสูตรการอบรม เมื่อผู้ปฏิบัติเข้านอน เขาก็เข้าไปนอนที่ไหนสักแห่ง และพอถึงเวลาประมาณสี่ทุ่มครึ่ง ซึ่งเป็นช่วงที่คนอื่นๆ หลับกัน เขาก็จะลุกขึ้นมา แล้วเอาถังน้ำกับไม้กวาดไปทำความสะอาดห้องน้ำเป็นเวลา 1-2 ชั่วโมง จากนั้นจึงกลับเข้านอน เพราะไม่ต้องการให้ใครล่วงรู้

นั่นเป็นงานที่คนอื่นๆ ไม่อยากทำ แม้ท่านอาจารย์จะไม่อนุญาตให้ผู้ที่ไม่ได้เข้าปฏิบัติมาช่วย ทว่าศาสตราจารย์ผู้นั้นกลับรู้สึกว่า “ฉันเหมาะ ฉันควรจะทำ” นี่เป็นสำนึกที่จะรับใช้ธรรมะโดยไม่คาดหวังว่าจะได้อะไรตอบแทน เขาไม่ต้องการแม้แต่จะให้ใครมาชื่นชมกับการกระทำของตน นี่คือการรับใช้ธรรมะที่บริสุทธิ์

แต่ละคนต้องสำรวจดูตัวเองว่า “เวลาที่ฉันเกิดความรู้สึกกระตือรือร้นที่จะรับใช้ธรรมะนั้น มีความเห็นแก่ตัวเจืออยู่หรือไม่ ฉันต้องการอะไรหรือเปล่า” เมื่อใดที่ความรู้สึกว่า “ฉันต้องการบางอย่าง” หายไป ท่านย่อมจะพร้อมรับใช้ธรรมะในทุกสถานการณ์ “ถ้าฉันต้องไปทำความสะอาดห้องน้ำ ฉันก็จะทำ ถ้าฉันต้องไปยืนหน้าประตูเฝ้าศิษย์ ฉันก็จะทำ ถ้าวันพรุ่งนี้ฉันต้องไปนั่งอยู่บนธรรมาสน์เพื่อสอนธรรมะ ฉันก็จะทำ ฉันมาที่นี่เพื่อรับใช้ธรรมะเท่านั้น” ถ้าท่านมีความคิดเช่นนี้ ก็แสดงว่าท่านเหมาะสมที่จะเข้ามารับใช้ธรรมะ

บางครั้งในเวลาที่มีผู้เสนอบางสิ่งบางอย่างแก่อาจารย์ของข้าพเจ้า “ท่านอาจารย์ครับ ผมจะสร้างตึกให้ที่นี่ เพื่อคนอื่นๆ จะได้เข้ามาพักอย่างสบาย นี่เป็นสิ่งที่ผมจะบริจาคให้แก่ศูนย์เพื่อให้คนอื่นได้ใช้ประโยชน์ แต่เมื่อใดที่ผมหรือคนในบ้านมา ท่านต้องจองที่ไว้ให้เราด้วย” แต่ท่านอาจารย์ก็คือท่านอาจารย์ ท่านจะเอ็ดตะโรออกมาว่า “ท่านต้องมาปฏิบัติธรรมก่อน ! เราจะไม่รับบริจาคจากผู้ที่ไม่เคยเข้าปฏิบัติ และเราก็ไม่ต้องการรับบริจาคจากผู้ที่ถึงแม้จะเคยเข้าปฏิบัติ แต่ยังไม่มีความเข้าใจในธรรมะ !”

นี่เป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่ดีงามและบริสุทธิ์ เพียงความบริสุทธิ์นี้ก็ทำให้ธรรมะมีพลังแล้ว และนั่นก็จะทำให้การรับใช้ผู้อื่นเป็นไปอย่างถูกต้อง แต่ถ้าหากธรรมะถูกลดค่าลง และคนที่มีเงินพยายามจะซื้อหรือเข้ามาครอบงำธรรมะแล้ว ธรรมะก็จะกลายเป็นเพียงแค่สินค้าในตลาด เมื่อนั้นธรรมะจะช่วยเหลือผู้อื่นได้อย่างไร

ฉะนั้น ทุกๆ คนที่มีส่วนรับผิดชอบต่อการจัดอบรมในศูนย์ปฏิบัติธรรมต่างๆ ทั่วโลกทั้งในปัจจุบันและอนาคต จึงควรสำนึกถึงความบริสุทธิ์ของธรรมะ ขอให้มีความตั้งใจแน่วแน่ว่า ท่านจะไม่ยอมให้ธรรมะที่บริสุทธิ์ต้องแปดเปื้อนหรือมัวหมอง

ไม่ใช่เรื่องสลักสำคัญอะไรเลย ถ้าเราจะมีสิ่งอำนวยความสะดวกไม่ครบถ้วน หรือมีผู้เข้ามาอบรมในศูนย์ปฏิบัติธรรมดังกล่าวน้อยลง ทว่าเราจักต้องให้ธรรมะอย่างถูกต้อง หากมีคนคิดว่า “การบริจาคของฉันจะทำให้คนอื่นได้ประโยชน์” เขาย่อมจะรู้สึกยินดีที่ได้เห็นผู้อื่นมีความสุข นี่คือรางวัลที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่คนผู้นั้นจะได้จากการให้และการรับใช้ธรรมะ แต่ถ้าเขาขาดความเข้าใจในธรรมะเช่นนี้ เราก็ไม่ควรจะรับบริจาคจากบุคคลผู้นี้ แม้ว่าเขาจะเคยมาเข้ารับการอบรมหลายครั้งแล้วก็ตาม คำแนะนำนี้ไม่ใช่เฉพาะสำหรับอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์ และฝ่ายจัดการในปัจจุบันเท่านั้น หากรวมถึงชนรุ่นหลังต่อๆ ไปด้วย

ด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ คนบางคนอาจกล่าวว่า “วิปัสสนานี่วิเศษจริงๆ แต่วิธีอีกวิธีของเรานี่ก็ดีเหมือนกัน ทำไมถึงไม่เอามาผสมผสานเข้าด้วยกันเล่า” หรือ “โอ้ วิธีปฏิบัตินี่วิเศษจริง ! แต่น่าจะเอาความเชื่อของเราปนเข้าไปสักหน่อย หากผสมเข้าด้วยกันแล้ว ก็จะมีคนในชุมชนของเรามาเข้าร่วมด้วยอีกมาก” ขอจงอย่าทำเช่นนั้นเป็นอันขาด ! ถ้าธรรมะต้องแปดเปื้อนแล้ว ก็จะไม่อาจช่วยเหลือผู้อื่นได้เลย

การเพิ่มเติมสิ่งต่างๆ เข้าไปจะทำให้วิธีการปฏิบัติไม่บริสุทธิ์ ท่านอาจารย์อูบาขิ่นเคยกล่าวว่า ถ้าท่านเริ่มทำกิจกรรมอื่นๆ ในศูนย์ปฏิบัติธรรม มารซึ่งฉลาดมากก็จะเริ่มได้ใจ “อืม วิเศษจริงๆ ยอดเยี่ยมดีแท้ ที่นี่น่าจะมีโยคะอาสนะ ศูนย์บำบัดรักษาโดยวิธีธรรมชาติด้วย วิเศษจริงๆ” มารจะหันเหความสนใจทั้งหมดไปยังกิจกรรมอื่นๆ แล้ววิปัสสนาก็จะด้อยความสำคัญลง นี่คือสิ่งที่จะต้องเกิดขึ้น

วิธีการปฏิบัติอันแสนวิเศษนี้ได้สูญสิ้นไปจากประเทศซึ่งเป็นต้นกำเนิดนี้ภายในชั่วระยะเวลาเพียง 500 ปี เพราะผู้คนเริ่มเสริมแต่งหลายๆ อย่างเข้าไป ทำให้ธรรมะแปดเปื้อนไม่บริสุทธิ์ จนให้ผลน้อยลง และค่อยๆ สูญสิ้นไป ในประเทศอื่นๆ ก็เกิดเหตุการณ์ทำนองนี้เช่นกัน

แต่เรายังโชคดีที่มีเพื่อนบ้านประเทศหนึ่งได้รักษาความบริสุทธิ์ของวิธีการปฏิบัตินี้สืบต่อกันมารุ่นแล้วรุ่นเล่า จนทำให้เราได้มีโอกาสเรียนรู้วิปัสสนา เราจึงมีหน้าที่ที่จะต้องรักษาความบริสุทธิ์นี้ไว้ให้ชนรุ่นหลัง เราทุกคนควรรู้สึกว่า “ฉันได้รับธรรมะที่บริสุทธิ์ดั้งเดิมแล้ว และจะต้องส่งต่อให้แก่ชนรุ่นหลัง โดยที่ยังคงความบริสุทธิ์ดั้งเดิมเอาไว้ด้วย” การทำดังนี้จะช่วยให้คนอื่นๆ หลุดพ้นจากความทุกข์ได้อย่างน้อยก็อีกสองสามศตวรรษ

นอกจากนี้ ขอให้สำรวจตัวท่านเองด้วยว่า ความเคยชินในอดีตยังมีความสำคัญอยู่หรือไม่ ถ้าท่านต้องการรับใช้ธรรมะ แต่ยังคงพูดว่า “ฉันมาจากนิกายนี้ ซึ่งเป็นนิกายที่ประเสริฐที่สุด” แล้ว ก็แสดงว่าท่านยังไม่ยอมรับใช้ธรรมะ ท่านควรมีความคิด เอกายะโน มัคโค คือ “ฉันเชื่อมั่นว่าวิธีการนี้เป็นหนทางเดียวที่จะช่วยถอนรากถอนโคนกิเลสที่ฝังรากลึกออกไปจากจิต ตราบใดที่ยังไม่อาจขจัดกิเลสและความไม่บริสุทธิ์ที่ฝังรากลึกออกจากจิตได้ ฉันก็จะไม่มีทางหลุดพ้น คนอื่นๆ ก็เช่นกัน วิธีการนี้เป็นเพียงหนทางเดียวเท่านั้น” ต่อเมื่อท่านมีความเชื่อมั่นเช่นนี้เท่านั้น จึงจะปวารณาตนเข้ารับใช้ธรรมะได้ในทุกสถานการณ์

ท่านต้องใช้วิจารณญาณของตัวเองจนถึงที่สุด ถ้าท่านมีความตั้งใจจริงที่จะให้ธรรมะแผ่ขยายออกไป อยากให้ผู้คนที่มีความทุกข์ได้รับประโยชน์จากธรรมะมากขึ้นๆ ก็จงรักษาเจตนารมณ์นี้ไว้ แต่ขอจงอย่าเพิ่งเข้ามารับตำแหน่งสำคัญใดๆ หากท่านยังยึดติดอยู่กับประเพณีความเชื่อเก่าๆ ของตนเอง ขอให้ชะลอไว้ก่อน อย่าเพิ่งเข้ามารับหน้าที่ใดๆ

ข้าพเจ้ารู้ว่า ผู้ที่มีความตั้งใจเช่นนี้มีอยู่ไม่น้อย ขอให้พวกท่านได้รับผลบุญจากการรับใช้ผู้คนที่ทุกข์ยากทั่วโลกในบทบาทหน้าที่ต่างๆ ผู้ที่มีความตั้งใจดังกล่าว แต่ยังไม่กล้าแข็งพอ ก็จงทำให้ตัวเองตั้งมั่นในธรรมะเสียก่อน การทำเช่นนี้ไม่ใช่เป็นการทำเพื่อครูอาจารย์ พระพุทธเจ้า หรือผู้อื่น หากแต่เป็นการทำเพื่อตัวท่านเอง ซึ่งจะเป็นผลดีและเป็นประโยชน์ต่อตัวท่านเอง

ท่านอาจารย์ของข้าพเจ้าเคยกล่าวกับบรรดาศิษย์ของท่านที่สามารถเข้าถึงสภาวะนิพพานได้สมดังใจปรารถนาว่า “ท่านได้มอบทานที่ยิ่งใหญ่ที่สุดให้แก่ศูนย์ฯ แห่งนี้ เป็นกระแสสั่นสะเทือนอันแสนวิเศษของการเข้าถึงสภาวะนิพพาน” ฉะนั้น ถ้าท่านไม่ได้รับใช้ธรรมะในหน้าที่ใด แต่มาในฐานะของผู้ปฏิบัติ ก็ขอให้ตั้งใจปฏิบัติจริงๆ แม้ท่านจะไม่สามารถเข้าถึงสภาวะนิพพาน ก็ไม่เป็นไร ความบริสุทธิ์ที่ท่านสร้างจะแผ่กระจายไป ทำให้เกิดกระแสสั่นสะเทือนที่บริสุทธิ์ ซึ่งนับได้ว่าเป็นการอุทิศที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแล้ว หากมีคนสักคนบริจาคเงินหลายล้านรูปี โดยที่ไม่ได้สร้างกระแสสั่นสะเทือนที่ดี ขณะที่อีกคนอาจจะไม่ได้บริจาคอะไรเลย แต่ได้สร้างกระแสสั่นสะเทือนที่ดีให้ไว้ การบริจาคกระแสสั่นสะเทือนที่ดีกลับจะมีอานิสงส์ยิ่งใหญ่กว่า

เมื่อนั้นท่านย่อมสามารถรับใช้ธรรมะได้ในทุกสถานการณ์ โดยไม่จำเป็นต้องเป็นอาจารย์ ผู้ช่วยอาจารย์ ประธาน เลขานุการ เหรัญญิก คณะกรรมการ ขอให้ปฏิบัติ ปฏิบัติเพื่อตัวท่านเองและผู้อื่น จงช่วยกันสร้างกระแสสั่นสะเทือนที่ดีเพื่อตัวท่านเองและผู้อื่น

ขอให้ทุกๆ ท่านไม่ว่าจะมาจากประเทศใด ชุมชนใด หรือวรรณะใด จงเจริญงอกงามในธรรม เวลานี้ท่านมีโอกาสอันแสนวิเศษแล้วที่ได้พบกับธรรมะ ขอให้ทุกท่านจงเจริญงอกงามในธรรม ! หลุดพ้นจากความทุกข์และเป็นแบบอย่างที่ดีงามให้แก่ผู้อื่น เพื่อที่จะได้น้อมนำพวกเขาให้เข้าสู่ธรรมะ และหลุดพ้นจากความทุกข์ จากเครื่องผูกรัดพันธนาการ

ขอให้ทุกๆ ท่านและสรรพสัตว์ทั้งหลาย จงประสบกับความสุขความสงบอันแท้จริง และหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง ❖

ภวตุ สัพพะ มังคลัง

ที่มา : หนังสือเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชน โดย ท่านอาจารย์โกเอ็นก้า

รวมปาฐกถาและวิสัชนาปัญหาธรรมระหว่างปี พ.ศ. 2526 – 2543